IDBI ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮಾಲೀಕತ್ವ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ 30.48 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜೀವ ವಿಮಾ ನಿಗಮ (LIC) ಹೊಂದಿರುವ 30.24 ಪ್ರತಿಶತ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಟ್ಟು 60.72 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಕೆನಡಾದ Fairfax Financial Holdingsನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ M/s 10955230 Canada Inc.ಗೆ ರೂ.52,878.08 ಕೋಟಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
IDBI ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಬಹುಮತ ಪಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಮಿತಿ (CCEA) ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದದಡಿ Fairfax Financial Holdingsನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 10955230 Canada Inc.ಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ 60.72 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಅಶ್ವಿನಿ ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಒಪ್ಪಂದ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ ಇದು ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೇರ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಲಿದೆ.
ಈ ಷೇರು ಮಾರಾಟದಿಂದ IDBI ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮಾಲೀಕತ್ವ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲಿದೆ. ಆದರೆ, ಪಾಲು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರಕುವುದು ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಔಪಚಾರಿಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು LIC ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಿರುವ ಪಾಲು
ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ 30.48 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಮತ್ತು LIC ತನ್ನ 30.24 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಪಾಲು 60.72 ಪ್ರತಿಶತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ಖರೀದಿದಾರರು ರೂ.52,878.08 ಕೋಟಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಪ್ಪಂದ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಬಳಿ IDBI ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ 15 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲು ಮತ್ತು LIC ಬಳಿ 19 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲು ಉಳಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಪಾಲು 34 ಪ್ರತಿಶತವಾಗಲಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉಳಿದ ಪಾಲಿನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸರ್ಕಾರ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.
ಆದರೆ, Fairfaxನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ಮೊದಲು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ವಿಧಿಸಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಣಾತ್ಮಕ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಖರೀದಿದಾರರು ಹಣಕಾಸು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಭದ್ರತಾ ಅನುಮತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
Fairfax ಬಿಡ್ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ
IDBI ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ಖರೀದಿದಾರರಿಂದ ಆಸಕ್ತಿ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಐದು ಪಕ್ಷಗಳು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಕ್ಷಗಳು ಅರ್ಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಬಿಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದವು.
ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025-26ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾದ ಆರಂಭಿಕ ಬಿಡ್‌ಗಳು ಸರ್ಕಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಲೆಯಾದ ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ ರೂ.94.42ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2026-27ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ಬಿಡ್ಡರ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಸೀಲ್ಡ್ ಬಿಡ್‌ಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು.
ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಷೇರಿನ ಸರಾಸರಿ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ ರೂ.75.99 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದವು. Fairfaxನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ ರೂ.81ರ ಬಿಡ್ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ ಮೊತ್ತವು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಬಿಡ್ ಅನ್ನು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.
IDBI ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಹಣಕಾಸು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಚೇತರಿಕೆ
IDBI ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು 1964ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 2019ರಿಂದ RBI ಇದನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು LICನ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲು ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತ್ತು. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2010ರಿಂದ 2020ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ರೂ.25,000 ಕೋಟಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಮೇ 2017ರಲ್ಲಿ RBI ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು Prompt Corrective Action (PCA) ಚೌಕಟ್ಟಿನಡಿ ಇರಿಸಿತ್ತು. ಮಾರ್ಚ್ 2021ರಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಷರತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು.
