ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು ಆಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಾಗತಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಇನ್ನೂ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರ 50 ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.
ಹೆನ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ 2026ರ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತವು 80ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ 85ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವೀಸಾ-ಮುಕ್ತ ಅಥವಾ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಭಾರತ ಇನ್ನೂ ಹಿಂದುಳಿದಿದೆ.
ಹೆನ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ವಿಶ್ವದ 199 ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 227 ಪ್ರಯಾಣ ತಾಣಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದೇಶದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಅದರ ನಾಗರಿಕರು ಎಷ್ಟು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವ ವೀಸಾ ಇಲ್ಲದೆ, ವೀಸಾ-ಆನ್-ಅರೈವಲ್ ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಆಥರೈಸೇಶನ್ (ETA) ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ 56 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶ ಸೌಲಭ್ಯ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಸುಮಾರು 170 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ವೀಸಾ ಪಡೆಯುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿದ್ದರೂ ಭಾರತದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇದೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಜಿಡಿಪಿ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಗಾತ್ರವು ಅದರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಬಲವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು, ವೀಸಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ವಲಸೆ ಅಪಾಯಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಭದ್ರತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವಾಸದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಮೆರಿಕ ಕೂಡ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾದ ಚೀನಾವೂ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹಿಂದೆ ಇದೆ.
ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಏರಿಳಿತಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 71ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಕುಸಿದು 2015ರಲ್ಲಿ 88ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತ್ತು. ಕೋವಿಡ್-19 ಮಹಾಮಾರಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ ಚಲನವಲನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮಹಾಮಾರಿಯ ನಂತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದು, ಭಾರತವು ಕ್ರಮೇಣ ಉತ್ತಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರೆ ದೇಶಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಹೊಸ ವೀಸಾ-ಮುಕ್ತ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಭಾರತದ ಪ್ರಗತಿ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.
ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವುದೇ ಭಾರತದ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಕೆಲವು ಹೊಸ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೀಸಾ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಇತರೆ ದೇಶಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಇಂತಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಭಾರತದ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣಿಸದೇ ಇರಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ, ತಲಾ ಆದಾಯ, ವಲಸೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಆತಂಕಗಳು, ದಾಖಲೆಗಳ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಂತಹ ಅಂಶಗಳು ಕೂಡ ಹಲವು ದೇಶಗಳ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತವೆ.
ಇದರಿಂದಲೇ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ಹೆಚ್ಚಿನ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವೀಸಾ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು.
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಲೇಷ್ಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ವೀಸಾ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿರುವುದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು.
