ಭಾರತೀಯ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶನಿವಾರ ಮತ್ತು ಭಾನುವಾರ ವಾರಾಂತ್ಯದ ರಜೆಯ ಕಾರಣ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ (NSE) ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ (BSE)ಗಳಲ್ಲಿ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್ 1ರಂದು ಶನಿವಾರವಾಗಿದ್ದರೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಹಿವಾಟು ನಡೆದಿದ್ದು, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮೂಡಿದವು.
ಆ ದಿನ ನಡೆದ ವಹಿವಾಟು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ನೈಜ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಹಿವಾಟಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಮುಂಬರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ‘ಮಾಕ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಸೆಷನ್’ ಆಗಿತ್ತು.
ಈ ಅಭ್ಯಾಸದ ಉದ್ದೇಶ ಇಕ್ವಿಟಿ ಕ್ಯಾಶ್ ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿರುವ ಹೊಸ ‘ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಆಕ್ಷನ್ ಸೆಷನ್’ (Closing Auction Session-CAS) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿತ್ತು.
ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಕ್ವಿಟಿ ಕ್ಯಾಶ್ ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಆಕ್ಷನ್ ಸೆಷನ್ (CAS) ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್ 3ರಿಂದ ಲೈವ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ. ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಆಕ್ಷನ್ ಸೆಷನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮುಚ್ಚುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಷೇರುಗಳ ಅಂತಿಮ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲು ಖರೀದಿದಾರರು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರರ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಅಂತಿಮ ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
NSE ಹೊರಡಿಸಿದ ಸುತ್ತೋಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, CAS ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮೊದಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್ 1ರಂದು ಮಾಕ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಸೆಷನ್ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ಗಳು, ಬ್ರೋಕರೇಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಹೊಸ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಪ್ಗ್ರೇಡ್ಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಂಭವನೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನೈಜ ಜಾರಿಗೆ ವೇಳೆ ವ್ಯತ್ಯಯಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಸುಗಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿತ್ತು.
ಮಾಕ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಎನ್ನುವುದು ನೈಜ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಹಿವಾಟಿನ ಒಂದು ಸಿಮ್ಯುಲೇಟೆಡ್ ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಈ ವಹಿವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ನೈಜ ಹಣವನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆದೇಶ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಡೇಟಾ ಹರಿವು ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಮಾಕ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ವೇಳೆ ನಡೆದ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ನೈಜ ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೊ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ‘ಡ್ರೈ ರನ್’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೈಜ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಂತೆಯೇ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಪಾಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ “ಮಾಕ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್” ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು, NSE ಮತ್ತು BSE ಮುಂತಾದ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ಗಳು ಆಯೋಜಿಸುವ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಕ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಸೆಷನ್ಗಳು. ಇವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರೋಕರ್ಗಳು, ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಎರಡನೆಯದು, ಚಿಲ್ಲರೆ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಟ್ರೇಡರ್ಗಳಿಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವರ್ಚುವಲ್ ಅಥವಾ ಪೇಪರ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ವೇದಿಕೆಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು ನೈಜ ಹಣ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡದೆ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ವೇದಿಕೆಗಳು ಲೈವ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಡೇಟಾವನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ, ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ಗಳು ಆಯೋಜಿಸುವ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಕ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಅಭ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.
