भारतामध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे नवीन रोजगाराच्या संधी वाढल्या असल्या तरी 2026 मध्ये फ्रेशर्ससाठी प्रवेश-स्तरीय भरती कमकुवत झाली आहे. नोमुराच्या अहवालानुसार, कंपन्या अनुभवी व्यावसायिकांना प्राधान्य देत आहेत, त्यामुळे तरुणांसाठी पहिली नोकरी मिळवणे अधिक कठीण झाले आहे.
नोमुराच्या अहवालानुसार, भारतासह आशियातील अनेक भागांमध्ये महाविद्यालयातून बाहेर पडणाऱ्या फ्रेशर्ससाठी नोकरी मिळवणे पूर्वीपेक्षा कठीण झाले आहे. रोजगाराच्या एकूण संख्येपेक्षा प्रवेश-स्तरीय भरतीमध्ये ही समस्या अधिक स्पष्टपणे दिसत आहे.
भारतामधील 55% आयटी कंपन्यांनी प्रवेश-स्तरीय भरतीमध्ये घट झाल्याचे सांगितले आहे. याउलट, वरिष्ठ पदांवरील भरतीतील घट केवळ 14% राहिली आहे.
कंपन्या आधीपासून कामाचा अनुभव आणि नवीन तंत्रज्ञानाशी संबंधित कौशल्ये असलेल्या उमेदवारांना प्राधान्य देत आहेत. त्यामुळे तरुणांसाठी कॉर्पोरेट क्षेत्रात कारकिर्दीची सुरुवात करणे अधिक आव्हानात्मक झाले आहे.
नोमुराच्या अहवालात भारताच्या रोजगार बाजारातील के-आकाराच्या प्रवाहाकडे निर्देश करण्यात आला आहे. एका बाजूला अनुभवी व्यावसायिक आणि उच्च-कौशल्याच्या भूमिकांची मागणी कायम आहे, तर दुसऱ्या बाजूला प्रवेश-स्तरीय उमेदवारांसाठी संधी कमी होत आहेत.
इंडियन काउंसिल फॉर रिसर्च ऑन इंटरनॅशनल इकॉनॉमिक रिलेशन्सच्या सर्वेक्षणानुसार, भारतातील 55% आयटी कंपन्यांनी प्रवेश-स्तरीय भरती कमी झाल्याचे नोंदवले आहे. वरिष्ठ पदांवरील भरतीतील घट 14% राहिली आहे.
पूर्वी अनेक कंपन्या कॅम्पस प्लेसमेंटच्या माध्यमातून मोठ्या संख्येने फ्रेशर्सची भरती करत होत्या. त्यांना प्रशिक्षण देऊन कंपनीच्या गरजांनुसार तयार केले जात होते. आता अनेक संस्था आणि कंपन्या विशिष्ट तंत्रज्ञान, सॉफ्टवेअर किंवा व्यावसायिक प्रक्रियेवर आधीपासून काम केलेल्या उमेदवारांना प्राधान्य देत आहेत.
अहवालात कंपन्यांमधील आणखी एका प्रवाहाचा उल्लेख करण्यात आला आहे. मोठ्या प्रमाणावर कर्मचाऱ्यांना नोकरीवरून कमी करण्याऐवजी कंपन्या नवीन भरतीची संख्या कमी करत आहेत. नोमुराने याला ‘सायलेंट फायरिंग’ असे म्हटले आहे.
या परिस्थितीत कंपनीतील कर्मचाऱ्यांची संख्या अचानक कमी होत नाही, मात्र नव्या उमेदवारांसाठी संधी सातत्याने मर्यादित होत जातात. याचा परिणाम विशेषतः महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर पहिल्या नोकरीच्या शोधात असलेल्या तरुणांवर होत आहे.
स्टाफिंग फर्म Xphenoच्या आकडेवारीनुसार, भारतीय आयटी क्षेत्रातील निव्वळ भरती आर्थिक वर्ष 2022 मधील सुमारे 6 लाखांवरून आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये 1.4 लाखांवर आली आहे. या घटीचा परिणाम कॅम्पस भरतीवरही दिसून येत आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे कंपन्यांना केवळ कमी कर्मचाऱ्यांची नव्हे, तर वेगळ्या प्रकारची कौशल्ये असलेल्या कर्मचाऱ्यांचीही गरज निर्माण झाली आहे. स्वयंचलन आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेची साधने अनेक सामान्य आणि पुनरावृत्ती होणारी कामे वेगाने हाताळत आहेत.
त्यामुळे कंपन्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेसोबत काम करू शकणाऱ्या आणि गुंतागुंतीच्या जबाबदाऱ्या हाताळण्याचा अनुभव असलेल्या व्यावसायिकांचा शोध घेत आहेत. यामुळे सध्याच्या रोजगार बाजारात अनुभवी व्यावसायिकांना तुलनेने अधिक संधी मिळत आहेत.
दुसरीकडे, फ्रेशर्ससाठी नोकरी मिळवताना तांत्रिक कौशल्यांसोबत व्यावहारिक अनुभव मिळवण्याची गरज वाढली आहे.
नोमुराच्या अहवालानुसार, कृत्रिम बुद्धिमत्तेकडे केवळ नोकऱ्या कमी होण्याच्या दृष्टिकोनातून पाहिल्यास रोजगार बाजाराचे पूर्ण चित्र समोर येत नाही. कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे नवीन रोजगाराच्या संधी निर्माण होत असल्या तरी रोजगार बाजारात प्रवेश करणाऱ्या तरुणांसाठी पहिली नोकरी मिळवण्याचा मार्ग अधिक कठीण होत आहे.
