पश्चिम बंगालमध्ये विधानसभा पोटनिवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर राजकीय हालचालींना वेग आला आहे. भारतीय जनता पक्षाने नंदीग्राम आणि रेझीनगर विधानसभा मतदारसंघांसाठी उमेदवारांची घोषणा केली आहे. नंदीग्राममधून भाजपने हसीरानी रथ यांना उमेदवारी दिली आहे. त्या मुख्यमंत्री शुभेंदू अधिकारी यांचे दिवंगत वैयक्तिक सहाय्यक (PA) चंद्रनाथ रथ यांच्या आई आहेत. विधानसभा निवडणुकीचा निकाल जाहीर झाल्यानंतर काही दिवसांतच मे महिन्यात चंद्रनाथ रथ यांची गोळ्या झाडून हत्या करण्यात आली होती. या हत्येचा तपास केंद्रीय अन्वेषण विभाग म्हणजेच CBI करत आहे.
भाजपने रेझीनगर विधानसभा मतदारसंघातून शाश्वर सरकार यांना उमेदवारी दिली आहे. शाश्वर सरकार हे पक्षाचे राज्य सचिव असून मुर्शिदाबादचे माजी जिल्हाध्यक्ष राहिले आहेत. दोन्ही मतदारसंघांसाठी पक्षाने स्थानिक संघटनात्मक समीकरणांशी संबंधित चेहरे निवडले आहेत. नंदीग्राममध्ये हसीरानी रथ यांच्या उमेदवारीकडे विशेष लक्ष दिले जात आहे. त्यांचे कुटुंब शुभेंदू अधिकारी यांच्याशी दीर्घकाळापासून जोडलेले आहे आणि त्यांचा मुलगा चंद्रनाथ रथ यांच्या हत्येचा तपास अद्याप सुरू आहे.
नंदीग्राम मतदारसंघाचे पश्चिम बंगालच्या राजकारणात विशेष महत्त्व आहे. 2026 च्या विधानसभा निवडणुकीत शुभेंदू अधिकारी यांनी नंदीग्रामसह भवानीपूर मतदारसंघातूनही विजय मिळवला होता. नियमानुसार दोनपैकी एका मतदारसंघाचा राजीनामा देणे आवश्यक असल्याने त्यांनी नंदीग्राम विधानसभा मतदारसंघाचा राजीनामा दिला. त्यामुळे येथे पोटनिवडणुकीची परिस्थिती निर्माण झाली.
दुसरीकडे, रेझीनगर मतदारसंघाचे आमदार हुमायून कबीर यांनी दोन मतदारसंघांतून निवडणूक जिंकल्यानंतर एका जागेचा राजीनामा दिल्याने रेझीनगरची जागाही रिक्त झाली. दोन्ही मतदारसंघांत 6 ऑक्टोबर रोजी मतदान होणार असून 9 ऑक्टोबर रोजी निकाल जाहीर केले जाणार आहेत.
भाजपने हसीरानी रथ यांना उमेदवारी दिल्यानंतर नंदीग्रामची निवडणूक अधिक संवेदनशील झाली आहे. चंद्रनाथ रथ हे शुभेंदू अधिकारी यांचे निकटवर्तीय आणि दीर्घकाळ त्यांचे वैयक्तिक सहाय्यक होते. निवडणुकीच्या निकालानंतर दोन दिवसांनी त्यांची गोळ्या झाडून हत्या करण्यात आली होती. या प्रकरणाचा तपास सध्या CBI करत आहे.
हसीरानी रथ यांच्या निवडणूक मैदानातील प्रवेशामुळे हा मुद्दा राजकीय चर्चेच्या केंद्रस्थानी येऊ शकतो. मात्र, हत्येप्रकरणी अंतिम निष्कर्ष तपास आणि न्यायालयीन प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच समोर येईल.
उमेदवारी जाहीर झाल्यानंतर हसीरानी रथ यांनी निवडणूक लढवण्याची तयारी व्यक्त केली आहे. अहवालानुसार त्यांनी स्थानिक मंदिरांमध्ये जाऊन पूजा-अर्चना केली आणि नंदीग्रामच्या नागरिकांसाठी काम करण्याची भूमिका मांडली. त्यांनी शुभेंदू अधिकारी यांनी मतदारसंघात केलेल्या कामांचे कौतुक करत पक्षाच्या पाठिंब्याने निवडणूक लढवण्याचा विश्वास व्यक्त केला आहे.
तृणमूल काँग्रेसने नंदीग्राममधून संचिता प्रधान डे यांना, तर रेझीनगरमधून रबीउल आलम चौधरी यांना उमेदवारी दिली आहे. नंदीग्राममधून ममता बॅनर्जी निवडणूक लढवतील, अशा चर्चाही सुरू होत्या. मात्र, पक्षाने उमेदवार जाहीर केल्यानंतर या चर्चांना विराम मिळाला आहे. त्यामुळे नंदीग्राममध्ये भाजप आणि टीएमसीचे उमेदवार थेट आमनेसामने असतील.
मात्र, निवडणूक केवळ भाजप आणि टीएमसीपुरती मर्यादित राहणार नाही. टीएमसीमधील बंडखोर गटानेही दोन्ही मतदारसंघांत उमेदवार उभे केले आहेत. या गटाने नंदीग्राममधून मोहम्मद एतेशामुल हक आणि रेझीनगरमधून सफीउज्जमां शेख यांना उमेदवारी दिली आहे. त्यामुळे दोन्ही मतदारसंघांतील लढत बहुकोनी होण्याची शक्यता आहे.
नंदीग्रामचे राजकीय महत्त्व केवळ विधानसभा मतदारसंघापुरते मर्यादित नाही. पश्चिम बंगालच्या राजकारणात हा परिसर दीर्घकाळ मोठ्या राजकीय संघर्षाचे प्रतीक राहिला आहे. शुभेंदू अधिकारी यांचा राजकीय आधारही नंदीग्रामशी जोडलेला आहे. त्यामुळे त्यांच्या निकटवर्तीय सहकाऱ्याच्या कुटुंबातील हसीरानी रथ यांना उमेदवारी देऊन भाजपने स्थानिक भावनांना साधण्याचा प्रयत्न केला आहे, तसेच शुभेंदू अधिकारी यांच्या प्रभावाचा निवडणुकीत वापर करण्याचे संकेत दिले आहेत.
भाजपसाठी नंदीग्रामची जागा महत्त्वाची असून पक्षाला या क्षेत्रातील आपली पकड कायम ठेवायची आहे. शुभेंदू अधिकारी मुख्यमंत्री झाल्यानंतर नंदीग्रामचे राजकीय महत्त्व आणखी वाढले आहे. त्यांच्या रिक्त केलेल्या जागेवरील पोटनिवडणुकीतील भाजपच्या कामगिरीकडे त्यांच्या प्रभावाशी आणि पक्षाच्या संघटनात्मक ताकदीशी जोडून पाहिले जाईल.
रेझीनगरमध्ये भाजपने शाश्वर सरकार यांना उमेदवारी दिली आहे. ते पक्षाच्या संघटनेत महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळून आहेत. दुसरीकडे टीएमसीने रबीउल आलम चौधरी यांना उमेदवार केले आहे. याशिवाय बंडखोर गटाच्या उमेदवाराची उपस्थितीही या मतदारसंघातील निवडणूक समीकरणावर परिणाम करू शकते. मुर्शिदाबाद क्षेत्रातील राजकीय परिस्थिती पाहता रेझीनगरमधील लढतीकडेही लक्ष आहे.
नंदीग्राममध्ये विविध राजकीय पक्ष आणि गटांचे उमेदवार मैदानात असल्याने मतविभाजनाचा परिणाम निवडणूक निकालावर होऊ शकतो. टीएमसीसमोर या मतदारसंघातील भाजपच्या प्रभावाला आव्हान देण्याची जबाबदारी आहे. पक्षाने स्थानिक उमेदवार संचिता प्रधान डे यांना मैदानात उतरवले आहे.
आगामी काळात दोन्ही पक्षांकडून प्रचाराला वेग येण्याची शक्यता आहे. नंदीग्रामच्या मतदारांना आपल्या बाजूने करण्यासाठी विकास, स्थानिक मुद्दे, कायदा-सुव्यवस्था आणि राजकीय हिंसाचार यांसारखे मुद्दे निवडणूक चर्चेचा भाग बनू शकतात.
नंदीग्राम पोटनिवडणुकीसाठी उमेदवारांची स्थिती आता मोठ्या प्रमाणात स्पष्ट झाली आहे. हसीरानी रथ यांच्या उमेदवारीला सर्वाधिक चर्चा मिळत आहे. त्यांचा मुलगा चंद्रनाथ रथ यांच्या हत्येचा तपास अद्याप CBIकडे आहे. हा मुद्दा निवडणूक चर्चेवर किती परिणाम करतो, हे आगामी काळात स्पष्ट होईल. भाजप हा मुद्दा भावना, न्याय आणि स्थानिक प्रतिनिधित्वाशी जोडू शकतो, तर विरोधकांकडून यावर वेगळी राजकीय प्रतिक्रिया येऊ शकते.
निवडणूक आयोगाच्या कार्यक्रमानुसार 6 ऑक्टोबर रोजी मतदान होईल आणि 9 ऑक्टोबर रोजी मतमोजणीनंतर निकाल जाहीर केले जातील. नामांकन प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर प्रचाराला वेग येईल. दोन्ही प्रमुख पक्षांचे वरिष्ठ नेतेही आपल्या उमेदवारांच्या समर्थनार्थ प्रचारात सहभागी होऊ शकतात. नंदीग्राममध्ये शुभेंदू अधिकारी यांची भूमिका महत्त्वाची राहण्याची शक्यता आहे, कारण त्यांची राजकीय ओळख या क्षेत्राशी खोलवर जोडलेली आहे.
या पोटनिवडणुकीत भाजपसमोर आपला प्रभाव कायम ठेवण्याचे आव्हान आहे, तर टीएमसी नंदीग्रामला पुन्हा आपल्या राजकीय प्रभावाखाली आणण्याचा प्रयत्न करणार आहे. टीएमसीमधील बंडखोरी आणि स्वतंत्र उमेदवारांची उपस्थिती निवडणूक समीकरण अधिक गुंतागुंतीचे करू शकते. त्यामुळे 6 ऑक्टोबरचे मतदान हे केवळ दोन उमेदवारांमधील लढत न राहता पश्चिम बंगालमधील बदलत्या राजकीय परिस्थिती आणि स्थानिक समीकरणांचीही परीक्षा ठरणार आहे.
भाजपची उमेदवार यादी जाहीर झाल्यानंतर नंदीग्राम आणि रेझीनगर या दोन्ही मतदारसंघांत निवडणूक हालचालींना वेग आला आहे. नंदीग्राममधून हसीरानी रथ आणि रेझीनगरमधून शाश्वर सरकार यांची नावे जाहीर करून भाजपने आपली निवडणूक रणनीती स्पष्ट केली आहे. आता नामांकन, प्रचार अभियान आणि मतदानाच्या दिवशी मतदारांचा कौल याकडे लक्ष असेल. विशेषतः शुभेंदू अधिकारी यांच्या दिवंगत PA यांच्या आईला नंदीग्राममधून उमेदवारी दिल्यामुळे हा मतदारसंघ पोटनिवडणुकीतील चर्चेतील प्रमुख जागांपैकी एक ठरला आहे.
