हिमाचल प्रदेशात तयार झालेल्या 82 औषधांसह देशभरातील 240 औषधांचे नमुने निर्धारित गुणवत्ता मानकांनुसार सबस्टँडर्ड आढळले आहेत. केंद्रीय औषध मानक नियंत्रण संघटनेच्या (CDSCO) तपासणीत हृदय, रक्तदाब आणि इतर आजारांच्या उपचारांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या औषधांचे नमुने मानकांनुसार नसल्याचे समोर आले.
CDSCO कडून देशभरातील बाजारातून औषधांचे नमुने घेऊन निर्धारित गुणवत्ता मानकांनुसार त्यांची तपासणी केली जाते. एखाद्या औषधाच्या नमुन्यात सक्रिय घटकाचे प्रमाण, गुणवत्ता, शुद्धता किंवा इतर निर्धारित निकषांमध्ये कमतरता आढळल्यास ते Not of Standard Quality (NSQ) म्हणजेच निर्धारित गुणवत्ता मानकांनुसार नसलेले मानले जाते.
सबस्टँडर्ड आढळणे आणि औषध बनावट असणे या दोन वेगळ्या बाबी आहेत. एखाद्या नमुन्याने निर्धारित गुणवत्ता मानक पूर्ण केले नाही, याचा अर्थ ते औषध बनावट असल्याचे आपोआप सिद्ध होत नाही.
रिपोर्टनुसार, देशभरात सबस्टँडर्ड आढळलेल्या 240 औषधांपैकी 82 औषधे हिमाचल प्रदेशात तयार झालेली होती. या औषधांमध्ये हृदय आणि रक्तदाबाशी संबंधित औषधांसह विविध आजारांच्या उपचारांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या औषधांचा समावेश असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
CDSCO आणि संबंधित राज्य औषध नियंत्रण विभाग वेळोवेळी बाजारातून औषधांचे नमुने घेऊन त्यांची तपासणी करतात. ज्या नमुन्यांमध्ये गुणवत्ता कमतरता आढळते, त्या औषधांच्या उत्पादकांची आणि संबंधित बॅचची पुढील तपासणी केली जाते.
एखाद्या औषधाचा नमुना गुणवत्ता मानकांनुसार नसल्याचे आढळल्यास संबंधित कंपन्यांना आवश्यक कारवाईचे निर्देश दिले जाऊ शकतात. संबंधित बॅच बाजारात उपलब्ध असल्यास ती परत मागवण्याची म्हणजेच रिकॉल करण्याची प्रक्रिया सुरू केली जाऊ शकते.
याशिवाय उत्पादन युनिटची तपासणी, नोंदींची पडताळणी आणि आवश्यकतेनुसार कायदेशीर कारवाई केली जाऊ शकते. कोणत्याही औषधाबाबत कारवाईचा निर्णय संबंधित बॅच, उत्पादक आणि तपासणी अहवालाच्या आधारे घेतला जातो.
हिमाचल प्रदेश हा देशातील प्रमुख औषध उत्पादन केंद्रांपैकी एक आहे. राज्यातील औद्योगिक क्षेत्रांमध्ये मोठ्या संख्येने औषध कंपन्या उत्पादन करतात आणि येथे तयार होणाऱ्या औषधांचा पुरवठा देशातील विविध भागांमध्ये केला जातो.
त्यामुळे औषधांच्या गुणवत्ता चाचणीत नमुना अपयशी ठरल्यानंतर संबंधित बॅचवर देखरेख ठेवणे आणि आवश्यक असल्यास बाजारातून तो हटवणे महत्त्वाचे ठरते. औषध उत्पादन प्रक्रियेत कच्च्या मालाची गुणवत्ता, यंत्रसामग्री, साठवणूक आणि तयार उत्पादनाची चाचणी यासाठी निर्धारित मानकांचे पालन करणे आवश्यक आहे.
हृदय आणि रक्तदाबासारख्या आजारांमध्ये औषधांचा नियमित वापर केला जात असल्याने अशा रिपोर्टकडे लक्ष दिले जाते. मात्र, कोणत्याही रुग्णाने केवळ बातमीच्या आधारे सुरू असलेले औषध अचानक बंद करू नये.
एखाद्या औषधाच्या विशिष्ट बॅचसंदर्भात नियामकाकडून अधिकृत रिकॉल किंवा चेतावणी जारी झाल्यास डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टच्या सल्ल्यानुसार पुढील कारवाई करावी.
एखाद्या औषधाचा एक नमुना फेल होणे म्हणजे संपूर्ण ब्रँड किंवा कंपनीची प्रत्येक औषधे खराब असल्याचे सिद्ध होत नाही. तपासणी सामान्यतः विशिष्ट नमुना किंवा बॅचच्या आधारे केली जाते.
सबस्टँडर्ड औषध आणि बनावट औषध एकच नसते. CDSCO च्या तपासणीत निर्धारित गुणवत्ता मानक पूर्ण न करणाऱ्या नमुन्यांवर नियामक कारवाई केली जाते, तर एखाद्या औषधाला बनावट घोषित करण्यासाठी स्वतंत्र कायदेशीर आणि तपास प्रक्रिया असते.
CDSCO ची नमुना तपासणी व्यवस्था देशातील औषधांच्या गुणवत्तेवर देखरेख ठेवण्याच्या प्रक्रियेचा भाग आहे. केंद्रीय आणि राज्यस्तरीय संस्था विविध ठिकाणांहून नमुने घेऊन प्रयोगशाळांमध्ये त्यांची तपासणी करतात. गुणवत्ता मानकांमध्ये कमतरता आढळल्यास संबंधित उत्पादकाविरुद्ध कारवाई केली जाते आणि आवश्यकतेनुसार बाजारात उपलब्ध उत्पादनांवरही कारवाई केली जाते.
देशभरातील 240 औषधांचे नमुने सबस्टँडर्ड आढळल्याच्या रिपोर्टनंतर औषध उत्पादन आणि गुणवत्ता नियंत्रणासंदर्भात पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. विशेषतः हृदय, रक्तदाब आणि इतर आजारांच्या उपचारांसाठी दीर्घकाळ वापरल्या जाणाऱ्या औषधांच्या संबंधित बॅचवर नियामक माहिती आणि कारवाईकडे लक्ष दिले जाते.
