कॉकरोच जनता पार्टी (CJP)च्या नेतृत्वाखाली सुरू असलेले आंदोलन बुधवारी 33व्या दिवशीही सुरू राहिले. संसद मोर्चादरम्यान ताब्यात घेण्यात आलेल्या सर्व समर्थकांची सुटका झाल्याचा संघटनेने दावा केल्यानंतर दिल्ली पोलिस मुख्यालयाबाहेरील धरणे मागे घेण्यात आले, मात्र जंतर-मंतरवरील मुख्य आंदोलन सुरूच असून हजारो आंदोलक अद्याप ठिय्या देऊन आहेत.
दिल्लीतील जंतर-मंतर येथे सलग तिसऱ्या रात्री हजारो आंदोलक ठिय्या देऊन बसले. आंदोलकांच्या मते, त्यांच्या प्रमुख मागण्यांवर सरकारकडून अद्याप कोणताही ठोस निर्णय घेण्यात आलेला नाही. आंदोलनस्थळी विद्यार्थी, युवक, सामाजिक कार्यकर्ते तसेच विविध राज्यांतील समर्थक उपस्थित होते. 20 जुलै रोजी झालेल्या संसद मोर्चादरम्यान पोलिस कारवाईत जखमी झालेल्यांचाही यात समावेश होता. आंदोलकांनी रात्रभर खुल्या आकाशाखाली मुक्काम केला आणि बुधवारी सकाळीही ते आंदोलनस्थळी कायम राहिले.
20 जुलै रोजी झालेल्या संसद मोर्चादरम्यान आंदोलक आणि पोलिसांमध्ये संघर्ष झाला होता. या वेळी लाठीचार्ज, अश्रुधूर आणि इतर पोलिस कारवाईत अनेक जण जखमी झाल्याच्या बातम्या समोर आल्या. त्यानंतर आंदोलन अधिक व्यापक स्वरूप धारण करत असल्याचे दिसत आहे.
CJPचे संस्थापक अभिजीत दीपके यांनी सांगितले की, संघटना आता सरकारशी संपर्क साधणार नाही. चर्चा करायची असल्यास सरकारने स्वतः जंतर-मंतर येथे येऊन आंदोलकांशी संवाद साधावा, अशी त्यांची भूमिका आहे. संघटनेच्या म्हणण्यानुसार, प्रमुख मागण्यांवर निर्णय होईपर्यंत आंदोलन सुरू राहील.
संघटनेने सामाजिक माध्यमांद्वारे संसद मोर्चादरम्यान ताब्यात घेण्यात आलेल्या सर्व आंदोलकांची सुटका झाल्याची माहिती दिली. त्यानंतर दिल्ली पोलिस मुख्यालयाबाहेर सुरू असलेले धरणे समाप्त करण्यात आले.
तथापि, जंतर-मंतरवरील मुख्य आंदोलन सुरू असून मोठ्या संख्येने आंदोलक अद्याप उपस्थित आहेत. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, लढा केवळ ताब्यातील समर्थकांच्या सुटकेपुरता मर्यादित नसून मूळ मागण्यांसाठी आंदोलन सुरू राहणार आहे.
सूत्रांच्या माहितीनुसार, केंद्रीय मंत्री जेपी नड्डा आणि डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी मंगळवारी उशिरा रात्री गुरुग्राम येथील मेदांता रुग्णालयात सामाजिक कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांची भेट घेतली. वांगचुक 28 जूनपासून उपोषणावर असून दिल्ली उच्च न्यायालयाच्या निर्देशानंतर त्यांना सफदरजंग रुग्णालयातून मेदांता रुग्णालयात हलविण्यात आले.
या भेटीबाबत सरकारकडून कोणतेही अधिकृत सविस्तर निवेदन जारी करण्यात आलेले नाही. दुसरीकडे, आंदोलकांनी वांगचुक यांच्या प्रकृतीबाबत आणि त्यांच्या मागण्यांबाबत स्पष्ट निर्णय घेण्याची मागणी केली आहे.
दिल्ली पोलिसांनी संसद मोर्चादरम्यान रॅपिड अॅक्शन फोर्स (RAF)च्या एका जवानावर कथित हल्ल्याप्रकरणी प्रथम माहिती अहवाल (FIR) नोंदवला आहे. पोलिसांच्या म्हणण्यानुसार, व्हायरल व्हिडिओमध्ये काही व्यक्ती RAF कर्मचाऱ्यांशी मारहाण करताना तसेच सरकारी वाहनांवर दगडफेक आणि तोडफोड करताना दिसत आहेत.
पोलिसांकडून व्हिडिओ फुटेजसह इतर पुराव्यांच्या आधारे तपास सुरू असून पुढील कारवाई केली जात आहे. दुसरीकडे, आंदोलकांनी पोलिस कारवाईवर प्रश्न उपस्थित करत निष्पक्ष चौकशीची मागणी केली आहे.
CJPचे प्रवक्ते आशुतोष रांका यांनी आरोप केला की, 20 जुलै रोजी चर्चेसाठी बोलावूनही सरकारने त्यांना अनेक तास प्रतीक्षा करायला लावली. तसेच त्यांना आणि इतर प्रतिनिधींना मोबाईल फोन वापरण्याची परवानगी देण्यात आली नसल्याचा त्यांचा दावा आहे.
रांका यांच्या मते, सरकारसोबतच्या बैठकीत संघटनेने तीन प्रमुख मागण्या मांडल्या—सोनम वांगचुक यांना स्वतंत्रपणे उपचार घेण्याची आणि आंदोलन सुरू ठेवण्याची परवानगी, शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांचा राजीनामा आणि कथित आत्महत्या केलेल्या NEET उमेदवारांच्या कुटुंबीयांना आर्थिक मदत. या मागण्यांवर सरकारकडून कोणताही अंतिम निर्णय सार्वजनिक करण्यात आलेला नाही.
जंतर-मंतरवरील आंदोलनात उद्धव ठाकरे, शरद पवार, सुप्रिया सुळे, अखिलेश यादव, अरविंद केजरीवाल, संजय सिंह आणि महुआ मोइत्रा यांच्यासह अनेक विरोधी पक्षांचे नेते सहभागी झाले.
उद्धव ठाकरे यांनी आंदोलकांना संबोधित करत युवकांना पाठिंबा व्यक्त केला आणि पोलिस कारवाईवर टीका केली. महुआ मोइत्रा यांनीही आंदोलनस्थळावरून सरकारवर टीका करत आंदोलक माघार घेणार नसल्याचे म्हटले. विरोधी पक्षांच्या वाढत्या उपस्थितीनंतर हे आंदोलन व्यापक राजकीय चर्चेचा विषय बनले आहे.
आंदोलनाशी संबंधित अनेक जण जखमी झाल्याची माहिती समोर आली आहे. काही विद्यार्थी संघटनांनी दावा केला की, पोलिस कारवाईत जखमी झालेल्या अनेक आंदोलकांवर विविध रुग्णालयांत उपचार सुरू असून त्यापैकी काहींची प्रकृती गंभीर आहे. मात्र, या सर्व दाव्यांची स्वतंत्र अधिकृत पुष्टी झालेली नाही. आरोग्य विभाग आणि संबंधित रुग्णालयांकडून वेळोवेळी वैद्यकीय माहिती दिली जात आहे.
दिल्ली पोलिसांनी संसद भवन आणि परिसरातील सुरक्षा व्यवस्था अधिक कडक केली आहे. रफी मार्गसह अनेक प्रमुख रस्त्यांवर अतिरिक्त बॅरिकेडिंग करण्यात आली असून अतिरिक्त पोलिस बंदोबस्त तैनात करण्यात आला आहे. प्रशासनाच्या मते, कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी आणि कोणतीही अप्रिय घटना टाळण्यासाठी ही उपाययोजना करण्यात आली आहे.
जंतर-मंतरवरील आंदोलन सुरू असल्याने सरकार आणि आंदोलक यांच्यातील संभाव्य चर्चेकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. संघटनेने स्पष्ट केले आहे की, प्रमुख मागण्यांवर समाधानकारक निर्णय होईपर्यंत आंदोलन सुरू राहील. दुसरीकडे, संसद मोर्चादरम्यान झालेल्या हिंसाचार आणि सार्वजनिक मालमत्तेच्या नुकसानीसंदर्भातील प्रकरणांचा तपास दिल्ली पोलिसांकडून सुरू आहे.
