डोनाल्ड ट्रम्प यांनी पुन्हा एकदा त्यांच्या राजकीय भविष्यासंदर्भात केलेल्या वक्तव्यामुळे अमेरिकेतील राष्ट्राध्यक्ष पदाच्या कार्यकाळाबाबत चर्चा सुरू झाली आहे. त्यांनी पुढील “8 ते 9 वर्षे” राष्ट्राध्यक्ष पदावर राहू शकतात, असे म्हटले. त्यांच्या या वक्तव्यानंतर कार्यक्रमस्थळी उपस्थित लोक हसू लागले, मात्र ट्रम्प यांनी हे विनोद नसल्याचे स्पष्ट केले. देशात “अजून बरेच काम बाकी आहे” आणि ते पूर्ण करण्याची इच्छा असल्याचे त्यांनी सांगितले.
या वक्तव्यानंतर अमेरिकेतील राष्ट्राध्यक्ष पदाच्या कार्यकाळाची मर्यादा आणि संविधानातील संभाव्य बदल यावर नव्याने चर्चा सुरू झाली आहे.
अमेरिकेच्या संविधानानुसार कोणतीही व्यक्ती दोनपेक्षा अधिक वेळा राष्ट्राध्यक्ष होऊ शकत नाही. मात्र, अलीकडच्या काळात काही राजकीय वर्तुळांमध्ये या नियमात बदल होऊ शकतो का, याबाबत चर्चा वाढली आहे.
जानेवारी 2025 मध्ये रिपब्लिकन पक्षाचे खासदार अँडी ओगल्स यांनी प्रतिनिधी सभेत संविधान दुरुस्तीचा प्रस्ताव मांडला होता. या प्रस्तावाचा उद्देश ट्रम्प यांना तिसऱ्यांदा राष्ट्राध्यक्षपदाची निवडणूक लढविण्याची परवानगी देणे हा होता.
या प्रस्तावानुसार, जर एखादी व्यक्ती सलग दोन कार्यकाळ राष्ट्राध्यक्ष राहिली नसेल, तर तिला पुन्हा निवडणूक लढविण्याची परवानगी मिळू शकते. मात्र हा प्रस्ताव पुढे सरकू शकला नाही.
अमेरिकेत संविधान दुरुस्तीची प्रक्रिया अत्यंत कठीण मानली जाते. यासाठी काँग्रेसच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये — सिनेट आणि प्रतिनिधी सभा — दोन-तृतीयांश बहुमत आवश्यक असते. तसेच 50 पैकी किमान 38 राज्यांची मंजुरी आवश्यक असते.
सध्याच्या राजकीय परिस्थितीत रिपब्लिकन पक्षाकडे आवश्यक बहुमत नसल्याचे मानले जाते आणि राज्यांमधूनही पुरेसा पाठिंबा दिसत नाही. त्यामुळे अशा प्रकारचा बदल सध्या जवळपास अशक्य असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
अमेरिकेत राष्ट्राध्यक्ष पदासाठी कमाल दोन कार्यकाळांची मर्यादा 1951 मध्ये संविधानातील 22व्या दुरुस्तीमुळे निश्चित करण्यात आली. त्यापूर्वी कोणतीही औपचारिक मर्यादा नव्हती. अमेरिकेचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज वॉशिंग्टन यांनी दोन कार्यकाळांनंतर स्वेच्छेने पद सोडून परंपरा निर्माण केली होती.
मात्र फ्रँकलिन डी. रूझवेल्ट यांनी ही परंपरा मोडत चार वेळा राष्ट्राध्यक्ष पद भूषविले. त्यानंतर दीर्घकाळ सत्तेत राहणे लोकशाहीसाठी आव्हान ठरू शकते, अशी चिंता व्यक्त करण्यात आली आणि दोन कार्यकाळांची मर्यादा संविधानात समाविष्ट करण्यात आली.
तज्ज्ञांच्या मते, डोनाल्ड ट्रम्प यांना तिसऱ्यांदा राष्ट्राध्यक्ष होण्यासाठी कायदेशीर आणि राजकीय दोन्ही स्तरांवर मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागेल. यासाठी काँग्रेसमध्ये 67 टक्के समर्थन आणि 38 राज्यांची मंजुरी आवश्यक आहे.
सध्याच्या राजकीय परिस्थितीत अनेक राज्यांमध्ये डेमोक्रॅटिक पक्षाचा प्रभाव असल्याने ही शक्यता जवळपास अशक्य मानली जात आहे.
काही राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे की, ट्रम्प राष्ट्राध्यक्ष होऊ शकले नाहीत, तरी ते इतर मार्गांनी सत्तेच्या केंद्रस्थानी राहण्याचा प्रयत्न करू शकतात. संभाव्य रणनीतींमध्ये 2028 मध्ये उपराष्ट्राध्यक्ष पदासाठी निवडणूक लढविणे, एखाद्या सहकाऱ्याला राष्ट्राध्यक्ष बनवून पडद्यामागून प्रभाव कायम ठेवणे किंवा कुटुंबातील सदस्याला राजकीय उत्तराधिकारी म्हणून पुढे आणणे यांचा समावेश असल्याची चर्चा आहे. मात्र या सर्व शक्यता केवळ राजकीय विश्लेषण आणि तर्कांवर आधारित असल्याचे नमूद केले जात आहे.
काही तज्ज्ञ ट्रम्प यांच्या संभाव्य रणनीतींची तुलना रशियातील राजकीय मॉडेलशी करत आहेत. रशियामध्ये व्लादिमीर पुतिन 2000 ते 2008 या कालावधीत राष्ट्राध्यक्ष होते. संवैधानिक मर्यादेमुळे त्यांनी त्यांचे निकटवर्तीय दिमित्री मेदवेदेव यांना राष्ट्राध्यक्ष बनवले आणि स्वतः पंतप्रधान पदावर राहिले. त्यानंतर पुतिन पुन्हा राष्ट्राध्यक्ष झाले.
मात्र अमेरिकेची राजकीय आणि संवैधानिक व्यवस्था रशियापेक्षा वेगळी असून, सत्ताविभाजनाची स्पष्ट व्यवस्था अस्तित्वात असल्याचे नमूद केले जात आहे.
ट्रम्प यांच्या वक्तव्यानंतर अमेरिकेत राजकीय हालचाली वाढल्या आहेत. समर्थकांचे म्हणणे आहे की ट्रम्प यांचे नेतृत्व देशासाठी महत्त्वाचे आहे, तर टीकाकार या वक्तव्याला लोकशाही संस्थांवर दबाव निर्माण करण्याचा प्रयत्न मानत आहेत. सोशल मीडिया आणि विविध राजकीय मंचांवर या विषयावर चर्चा सुरू आहे.
अमेरिकेच्या संविधानातील कार्यकाळ मर्यादा लोकशाहीची स्थिरता राखण्यासाठी आणि सत्तेचा दुरुपयोग टाळण्यासाठी महत्त्वाचे संरक्षण मानली जाते. या नियमात बदल करणे हे केवळ कायदेशीर आव्हान नसून लोकशाही संतुलनावरही परिणाम करू शकते, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
काही राजकीय विश्लेषकांच्या मते, ट्रम्प यांचे हे वक्तव्य राजकीय रणनीतीचाही भाग असू शकते. अशा प्रकारची विधाने त्यांच्या समर्थकांना सक्रिय ठेवतात आणि राजकीय चर्चेचे केंद्र त्यांच्याकडे कायम ठेवण्यास मदत करतात.
