हिंदी चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ अभिनेत्री हेमा मालिनी यांनी आपल्या अभिनयासह शास्त्रीय नृत्य, चित्रपट दिग्दर्शन आणि राजकारणातही स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. ‘ड्रीम गर्ल’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या हेमा मालिनी यांनी आपल्या दीर्घ चित्रपट कारकिर्दीत अनेक संस्मरणीय भूमिका साकारल्या असून, प्रेक्षकांमध्ये त्यांची लोकप्रियता अनेक दशकांपासून कायम आहे. त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या आयुष्यातील आणि कारकिर्दीतील 10 महत्त्वाच्या गोष्टी जाणून घेऊया.
हेमा मालिनी यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत लोकप्रियता मिळवण्यापूर्वी तमिळ चित्रपटांमध्ये काम केले होते. 1963 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘इधु साथियाम’ या तमिळ चित्रपटात त्यांनी सुरुवातीची भूमिका साकारली. त्यानंतर त्यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला आणि हळूहळू स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. सुरुवातीच्या संघर्षानंतर त्या त्या काळातील सर्वाधिक लोकप्रिय अभिनेत्रींमध्ये गणल्या जाऊ लागल्या.1970 चे दशक आणि 1980 च्या सुरुवातीच्या काळात हेमा मालिनी या हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वाधिक मानधन घेणाऱ्या अभिनेत्रींमध्ये समाविष्ट होत्या. ‘सीता और गीता’, ‘शोले’ आणि ‘ड्रीम गर्ल’ यांसारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या अभिनयाचे कौतुक झाले. अनेक दशकांपर्यंत प्रेक्षकांमध्ये त्यांची लोकप्रियता कायम राहिली.
हेमा मालिनी यांनी कपूर कुटुंबातील वेगवेगळ्या पिढ्यांतील कलाकारांसोबत चित्रपटांमध्ये काम केले. त्यांनी राज कपूर, शम्मी कपूर, शशी कपूर, रणधीर कपूर आणि ऋषी कपूर यांच्यासोबत पडदा सामायिक केला. त्यांच्या दीर्घ आणि विविधांगी चित्रपट कारकिर्दीतील ही एक उल्लेखनीय बाब आहे.
हेमा मालिनी या प्रशिक्षित भरतनाट्यम नृत्यांगना आहेत. त्यांनी कुचिपुडी आणि मोहिनीअट्टम यांसारख्या भारतीय शास्त्रीय नृत्यशैलींचेही प्रशिक्षण घेतले आहे. त्यांनी देश-विदेशातील विविध मंचांवर आपल्या नृत्यकलेचे सादरीकरण केले आहे.
भारतीय पारंपरिक नृत्याला प्रोत्साहन देण्यासाठी त्यांनी ‘नाट्य विहार कलाकेंद्र’ची स्थापना केली. 2024 मध्ये अयोध्येतील राम मंदिराच्या प्राणप्रतिष्ठा सोहळ्याच्या निमित्ताने त्यांनी रामायणावर आधारित नृत्यनाटिकेत माता सीतेची भूमिका साकारली होती.
अभिनय आणि राजकारणाव्यतिरिक्त हेमा मालिनी यांचा पशुकल्याणाशीही संबंध आहे. त्या शाकाहारी असून प्राण्यांचे संरक्षण आणि त्यांच्या सुरक्षेशी संबंधित मुद्द्यांवर मत व्यक्त करत आल्या आहेत. 2011 मध्ये पेटा इंडियाने प्राण्यांप्रती असलेले प्रेम आणि त्यांच्या संरक्षणासाठी केलेल्या प्रयत्नांच्या सन्मानार्थ त्यांना ‘पर्सन ऑफ द इयर’ हा पुरस्कार दिला होता.
चित्रपटसृष्टीतील कारकिर्दीनंतर हेमा मालिनी यांनी राजकारणात प्रवेश केला. त्या 2003 ते 2009 या कालावधीत राज्यसभेच्या सदस्य होत्या. त्यानंतर भारतीय जनता पक्षाशी (भाजप) जोडल्या जाऊन त्यांनी सक्रिय राजकारणात भूमिका बजावली. अशा प्रकारे त्यांनी चित्रपटसृष्टीबाहेरही आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली.
हेमा मालिनी आणि धर्मेंद्र यांची जोडी हिंदी चित्रपटसृष्टीतील चर्चित जोड्यांपैकी एक राहिली आहे. दोघांनी अनेक चित्रपटांमध्ये एकत्र काम केले. ‘शोले’ या चित्रपटातील बसंती आणि वीरू यांच्या भूमिका प्रेक्षकांच्या पसंतीस उतरल्या. पडद्यावरील त्यांच्या जोडीला लोकप्रियता मिळाली आणि नंतर दोघांनी विवाह केला.
1977 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘ड्रीम गर्ल’ या चित्रपटामुळे हेमा मालिनी यांची ‘ड्रीम गर्ल’ ही ओळख विशेष लोकप्रिय झाली. त्यांचे सौंदर्य, अभिनय आणि पडद्यावरील प्रभावी उपस्थिती यांमुळे ही उपाधी प्रेक्षकांमध्ये रूढ झाली. कालांतराने ती त्यांच्या चित्रपटसृष्टीतील ओळखीचा कायमस्वरूपी भाग बनली.
हेमा मालिनी यांनी अभिनयासोबतच दिग्दर्शन आणि दूरचित्रवाणी क्षेत्रातही काम केले आहे. त्या दूरदर्शनवरील लोकप्रिय ‘रंगोली’ या कार्यक्रमाच्या सूत्रसंचालक होत्या. याशिवाय ‘तेरह पन्ने’, ‘रानी लक्ष्मीबाई’, ‘भारती’ आणि ‘नूपुर’ यांसारख्या दूरचित्रवाणी कार्यक्रमांच्या निर्मितीशी किंवा दिग्दर्शनाशीही त्या संबंधित होत्या.
हेमा मालिनी यांनी 1992 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘दिल आशना है’ या चित्रपटाचे दिग्दर्शन केले होते. या चित्रपटात शाहरुख खान आणि दिव्या भारती यांनी प्रमुख भूमिका साकारल्या होत्या. शाहरुख खान यांनी ‘दीवाना’ या चित्रपटापूर्वी ‘दिल आशना है’ स्वीकारला होता. मात्र, ‘दीवाना’ आधी प्रदर्शित झाला आणि या चित्रपटामुळे शाहरुख खान यांना हिंदी चित्रपटसृष्टीत मोठी ओळख मिळाली. त्यामुळे ‘दिल आशना है’ हा त्यांच्या सुरुवातीच्या चित्रपट कारकिर्दीतील महत्त्वाचा भाग ठरला.
यानंतर हेमा मालिनी यांनी 2011 मध्ये ‘टेल मी ओ खुदा’ या चित्रपटाचे दिग्दर्शन आणि निर्मिती केली. या चित्रपटात धर्मेंद्र, विनोद खन्ना, ऋषी कपूर, ईशा देओल आणि अर्जन बाजवा यांसारखे कलाकार दिसले, तर सलमान खान यांनी पाहुण्या कलाकाराची भूमिका साकारली.
