भारत 26 जानेवारी 2026 रोजी 77 वा प्रजासत्ताक दिन साजरा करणार आहे. हा दिवस 26 जानेवारी 1950 रोजी भारतीय संविधान अंमलात आल्याच्या स्मृतीशी संबंधित आहे. मुख्य राष्ट्रीय सोहळा नवी दिल्लीतील कर्तव्य पथावर आयोजित केला जाणार असून राष्ट्रपती राष्ट्रीय ध्वज फडकावतील आणि भव्य परेडचे नेतृत्व करतील.
या दिवशी देशभरात शाळा, सरकारी संस्था आणि सार्वजनिक ठिकाणी ध्वजारोहण तसेच सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाईल. 26 जानेवारी 1950 रोजी संविधान लागू झाल्यानंतर भारत एक सार्वभौम, लोकशाही आणि घटनात्मक राष्ट्र म्हणून स्थापन झाला.
26 जानेवारीचा ऐतिहासिक संदर्भ
26 जानेवारी या तारखेचे ऐतिहासिक महत्त्व 1930 सालाशी जोडलेले आहे. याच दिवशी काँग्रेसच्या लाहोर अधिवेशनात ‘पूर्ण स्वराज’ची घोषणा करण्यात आली होती आणि भारताला पूर्णपणे स्वतंत्र राष्ट्र बनवण्याचा संकल्प जाहीर करण्यात आला होता. संविधान अंमलात आणण्याची तारीख ठरवताना स्वातंत्र्य चळवळीच्या या ऐतिहासिक दिवसाची निवड करण्यात आली.
डॉ. भीमराव आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखालील मसुदा समितीने सुमारे तीन वर्षांत भारतीय संविधान तयार केले. 26 जानेवारी 1950 रोजी हे संविधान लागू झाले आणि Government of India Act 1935 याची जागा भारतीय संविधानाने घेतली. या प्रक्रियेमुळे नागरिकांना समानता, स्वातंत्र्य, न्याय आणि बंधुता यांसारखे मूलभूत अधिकार प्राप्त झाले.
परेड आणि मुख्य राष्ट्रीय समारंभ
प्रजासत्ताक दिनाची परेड जगातील सर्वात मोठ्या लष्करी परेडपैकी एक म्हणून ओळखली जाते. या परेडमध्ये थलसेना, नौसेना आणि वायुदलाच्या तुकड्या, आधुनिक शस्त्रप्रणाली, क्षेपणास्त्रे, लढाऊ विमानांची फ्लायपास्ट आणि विविध राज्यांच्या सांस्कृतिक झांक्यांचा समावेश असतो. या झांक्यांमधून देशाची सांस्कृतिक विविधता आणि विकासाशी संबंधित बाबी सादर केल्या जातात.
परेडदरम्यान राष्ट्रपती शौर्य पुरस्कार आणि नागरी सन्मान प्रदान करतात. 29 जानेवारी रोजी होणारा ‘बीटिंग द रिट्रीट’ समारंभ प्रजासत्ताक दिन उत्सवाचा औपचारिक समारोप मानला जातो, ज्यामध्ये लष्करी बँड देशभक्तीपर धून सादर करतात.
प्रजासत्ताक दिनाशी संबंधित तथ्ये
भारताचा पहिला प्रजासत्ताक दिन 26 जानेवारी 1950 रोजी साजरा करण्यात आला, त्या वेळी डॉ. राजेंद्र प्रसाद देशाचे पहिले राष्ट्रपती झाले. प्रारंभीच्या काळात परेड इरविन स्टेडियम आणि लाल किल्ला यांसारख्या ठिकाणी आयोजित करण्यात आली होती. नंतर राजपथ, जो आता कर्तव्य पथ म्हणून ओळखला जातो, हा परेडचा कायमस्वरूपी मार्ग ठरला.
प्रजासत्ताक दिनासाठी पहिले प्रमुख पाहुणे इंडोनेशियाचे राष्ट्रपती सुकर्णो होते. दरवर्षी या दिवशी पद्म पुरस्कारांची घोषणाही केली जाते, ज्याद्वारे देशासाठी उल्लेखनीय योगदान देणाऱ्या नागरिकांचा सन्मान केला जातो.
