मराठीत सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म Instagram ची मूळ कंपनी Meta ने AI इमेज फीचरबाबत वाढलेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर हे फीचर प्लॅटफॉर्मवरून हटवण्याचा निर्णय घेतला आहे. वापरकर्ते, कलाकार आणि गोपनीयता तज्ज्ञांनी या फीचरच्या डेटा वापर आणि संमती (Consent) प्रक्रियेबाबत प्रश्न उपस्थित केल्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आला.
Meta ने स्पष्ट केले आहे की कंपनीची इतर AI इमेज जनरेशन साधने पूर्वीप्रमाणेच उपलब्ध राहतील. कंपनीच्या म्हणण्यानुसार, हे फीचर वापरकर्त्यांना सर्जनशील (Creative) अनुभव देण्यासाठी विकसित करण्यात आले होते. मात्र, वापरकर्त्यांकडून मिळालेल्या प्रतिसादांच्या आधारे ते सध्या मागे घेण्यात आले आहे.
Meta ने अलीकडेच Instagram वर AI-आधारित इमेज टूल सादर केले होते, जे सर्जनशील कंटेंट तयार करण्यासाठी डिझाइन करण्यात आले होते. या फीचरद्वारे वापरकर्ते टेक्स्ट निर्देश (Prompt) देऊन नवीन चित्रे तयार करू शकत होते, विद्यमान छायाचित्रांमध्ये बदल करू शकत होते आणि AI च्या मदतीने व्हिज्युअल कंटेंट तयार करू शकत होते.
या तंत्रज्ञानाचा वापर फोटो एडिटिंग, पार्श्वभूमी बदलणे, जुन्या छायाचित्रांची गुणवत्ता सुधारणे आणि विविध डिजिटल डिझाइन तयार करण्यासाठी केला जाऊ शकत होता. कंपनीच्या मते, AI-आधारित सर्जनशीलतेला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने हे फीचर विकसित करण्यात आले होते.
या फीचरबाबत सर्वात मोठी हरकत वापरकर्त्यांच्या संमती (Consent) प्रक्रियेवरून नोंदवण्यात आली. टीकाकारांच्या मते, अनेक सार्वजनिक (Public) Instagram खाती डीफॉल्ट स्वरूपात या फीचरचा भाग बनवण्यात आली होती. त्यामुळे सार्वजनिक पोस्ट AI प्रशिक्षण किंवा संबंधित वापरासाठी उपलब्ध करून द्यायच्या नसतील, तर वापरकर्त्यांना स्वतः सेटिंगमध्ये जाऊन बदल करावा लागत होता.
याशिवाय, अनेक वापरकर्त्यांनी असा मुद्दा उपस्थित केला की त्यांच्या छायाचित्रांचा किंवा प्रोफाइलशी संबंधित माहितीचा AI प्रणालीमध्ये नेमका कसा वापर होऊ शकतो, याबाबत त्यांना स्पष्ट माहिती मिळत नव्हती. मात्र, कंपनीने सांगितले की खाजगी (Private) खाती आणि अल्पवयीन वापरकर्त्यांची खाती या सुविधेबाहेर ठेवण्यात आली होती.
Meta ने आपल्या अधिकृत निवेदनात म्हटले आहे की AI इमेज फीचर वापरकर्त्यांसाठी नवीन सर्जनशील पर्याय उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने सादर करण्यात आले होते. कंपनीच्या म्हणण्यानुसार, वापरकर्त्यांच्या प्रतिक्रिया आणि मिळालेल्या अभिप्रायाच्या आधारे हे फीचर सध्या मागे घेण्यात आले आहे. भविष्यात AI सेवा अधिक पारदर्शक आणि वापरकर्ताकेंद्रित करण्यासाठी काम केले जाईल, असेही कंपनीने सूचित केले.
AI आणि डिजिटल गोपनीयतेशी संबंधित विषयांबाबत भारत सरकारने आधीपासूनच सावध भूमिका घेतली आहे. इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाने (MeitY) संकेत दिले आहेत की अशा प्रकारच्या फीचरबाबत तक्रारी प्राप्त झाल्यास भारतीय कायद्यांनुसार या प्रकरणाचा आढावा घेतला जाईल. अलीकडील वर्षांमध्ये भारत सरकारने डीपफेक, AI द्वारे तयार करण्यात आलेली बनावट चित्रे आणि डिजिटल ओळखीच्या गैरवापराशी संबंधित प्रकरणांवर कठोर भूमिका कायम ठेवली आहे.
Meta च्या AI फीचरबाबत केवळ सामान्य वापरकर्त्यांनीच नव्हे, तर कलाकार, सर्जनशील क्षेत्रातील व्यावसायिक आणि गोपनीयता हक्कांसाठी काम करणाऱ्या अनेक संस्थांनीही चिंता व्यक्त केली आहे. अनेक तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की एखाद्या व्यक्तीचे छायाचित्र, आवाज, चेहरा किंवा डिजिटल ओळख AI मॉडेल विकसित करण्यासाठी वापरण्यापूर्वी संबंधित व्यक्तीची स्पष्ट परवानगी घेणे आवश्यक आहे. AI तंत्रज्ञानाच्या वेगवान विस्तारासोबत डेटा वापर, कॉपीराइट आणि वैयक्तिक गोपनीयतेबाबत जागतिक स्तरावर चर्चा सुरू आहे.
