होर्मुज सामुद्रधुनीजवळ तेलवाहू टँकरांवर क्षेपणास्त्र हल्ला, भारतीय क्रू सदस्याचा मृत्यू; अमेरिकेचे इराणवरील हवाई हल्ले सुरू

मध्य पूर्वात अमेरिका आणि इराण यांच्यात वाढलेल्या लष्करी तणावाच्या पार्श्वभूमीवर होर्मुज सामुद्रधुनीजवळ दोन तेलवाहू टँकरांवर क्षेपणास्त्र हल्ला झाला. या हल्ल्यात एका भारतीय क्रू सदस्याचा मृत्यू झाला असून आठ जण जखमी झाले आहेत. त्याचवेळी अमेरिकेने सलग तिसऱ्या रात्री इराणमधील विविध लष्करी ठिकाणांवर हवाई हल्ले केल्याची पुष्टी केली आहे.

यूएईच्या संरक्षण मंत्रालयानुसार, ओमानच्या सागरी क्षेत्राजवळ होर्मुज सामुद्रधुनीत मोंबासा आणि अल बहिया या दोन तेलवाहू टँकरांवर क्रूझ क्षेपणास्त्रांनी हल्ला करण्यात आला. या हल्ल्यात एका भारतीय क्रू सदस्याचा मृत्यू झाला, तर आठ जण जखमी झाले. प्राथमिक माहितीनुसार, हल्ल्यानंतर दोन्ही जहाजांना सुरक्षित क्षेत्राकडे नेण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. सागरी सुरक्षा यंत्रणा या घटनेचा तपास करत असून परिसरातील देखरेख वाढविण्यात आली आहे.

अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांड (CENTCOM) ने पुष्टी केली की अमेरिकेने सलग तिसऱ्या रात्री इराणमधील अनेक लष्करी ठिकाणांना लक्ष्य केले. या कारवाईचा उद्देश इराणची लष्करी क्षमता कमी करणे आणि होर्मुज सामुद्रधुनीतील व्यापारी जहाजे व नागरी नौवहनावरील धोका कमी करणे असल्याचे सांगण्यात आले. CENTCOM नुसार, बुशहर, चाबहार, जास्क, कोनारक, अबू मूसा आणि बंदर अब्बास येथील लष्करी प्रतिष्ठानांवर प्रिसिजन शस्त्रास्त्रांनी हल्ले करण्यात आले. ही कारवाई सुमारे पाच तास चालली.

अमेरिकेने जाहीर केले आहे की तिचे नौदल इराणी बंदरांकडे येणाऱ्या आणि तेथून जाणाऱ्या सागरी वाहतुकीवर देखरेख ठेवण्यासह नाकेबंदी पुन्हा सुरू करेल. अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, निर्धारित नियमांचे पालन करणाऱ्या जहाजांना प्रादेशिक सागरी मार्गांवरून जाण्याची परवानगी दिली जाईल. या निर्णयाचा उद्देश शस्त्रे आणि लष्करी संसाधनांची वाहतूक रोखणे असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दावा केला की अमेरिका होर्मुज सामुद्रधुनीची सुरक्षा सुनिश्चित करेल आणि त्याबदल्यात या मार्गावरून जाणाऱ्या प्रत्येक मालवाहू जहाजावर 20 टक्के शुल्क आकारले जाईल. त्यांनी इराणी जहाजे आणि त्यांच्याशी संबंधित ग्राहकांवर नवीन आर्थिक निर्बंध लागू करण्यात आल्याचेही सांगितले. मात्र, या प्रस्तावाच्या व्यावहारिक आणि कायदेशीर पैलूंवर आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चर्चा सुरू आहे.

CENTCOM च्या माहितीनुसार, बंदर अब्बास येथील इराणी नौदल तळ आणि पाणबुडी देखभाल सुविधा यांनाही लक्ष्य करण्यात आले. अमेरिकेचा दावा आहे की या कारवाईचा उद्देश इराणची सागरी लष्करी क्षमता कमी करणे हा होता, जेणेकरून भविष्यात जहाजांवरील हल्ल्यांची शक्यता कमी होईल.

इराणच्या सर्वोच्च नेतृत्वाचे सल्लागार मोहम्मद मोखबर यांनी सांगितले की होर्मुज सामुद्रधुनीवरील इराणचा प्रभाव आणि नियंत्रण कायम राहील. अमेरिकेच्या दबावामुळे किंवा लष्करी कारवाईमुळे इराण माघार घेणार नसल्याचे त्यांनी म्हटले. इराणने आपल्या सागरी हितसंबंधांशी आणि प्रादेशिक सुरक्षेशी संबंधित निर्णय स्वतः घेणार असल्याची पुनरावृत्ती केली.

इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) ने दावा केला की त्यांनी बहरीनमधील अल-जुफैर लष्करी तळावर क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ला केला. संघटनेनुसार, या हल्ल्यात शस्त्रास्त्रांचे गोदाम, संचार केंद्र आणि अमेरिकन सैनिकांशी संबंधित एका इमारतीला लक्ष्य करण्यात आले. इराणने या मोहिमेला "नस्र-2" असे नाव दिले असून ती अमेरिकेच्या कारवाईला प्रत्युत्तर असल्याचे म्हटले आहे.

न्यूजमॅक्सला दिलेल्या मुलाखतीत राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दावा केला की अलीकडील अमेरिकन हल्ल्यांमुळे इराणच्या लष्करी क्षमतेचे मोठे नुकसान झाले आहे. त्याचवेळी प्रादेशिक माध्यमांच्या वृत्तानुसार, रशियाचे विशेष कमांड विमान Tu-214PU तेहरानमध्ये पोहोचले आहे. हे विमान आपत्कालीन परिस्थिती आणि मोठ्या लष्करी मोहिमांदरम्यान कमांड सेंटर म्हणून वापरले जाते. मात्र, रशियाकडून यासंदर्भात अधिकृत पुष्टी करण्यात आलेली नाही.

जहाज ट्रॅकिंग कंपन्यांच्या माहितीनुसार, गेल्या 24 तासांत होर्मुज सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या तेल आणि वायू टँकरांची संख्या मागील सुमारे दोन महिन्यांतील सर्वात कमी नोंदवली गेली. तणाव दीर्घकाळ कायम राहिल्यास जागतिक तेलपुरवठ्यावर परिणाम होऊ शकतो आणि आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा किमतींवर अतिरिक्त दबाव निर्माण होऊ शकतो, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.

अमेरिका-इराण तणावाच्या पार्श्वभूमीवर आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये 3 टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली. ब्रेंट क्रूडची किंमत प्रति बॅरल सुमारे 78 डॉलरपर्यंत पोहोचली. ऊर्जा तज्ज्ञांच्या मते, होर्मुज सामुद्रधुनीतील नौवहन दीर्घकाळ विस्कळीत राहिल्यास तेलाच्या किमतींमध्ये आणखी वाढ होऊ शकते, ज्याचा परिणाम जगभरातील अर्थव्यवस्थांवर होऊ शकतो.

होर्मुज सामुद्रधुनी हा जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी व्यापार मार्गांपैकी एक आहे. जागतिक तेल निर्यातीचा मोठा हिस्सा या मार्गाने होतो. त्यामुळे या प्रदेशातील वाढता लष्करी तणाव केवळ मध्य पूर्वापुरता मर्यादित नसून आशिया, युरोप आणि इतर देशांच्या ऊर्जा सुरक्षा, जहाजवाहतूक उद्योग आणि जागतिक व्यापारावरही परिणाम करू शकतो. तज्ज्ञांच्या मते, येत्या काही दिवसांत अमेरिका आणि इराणमधील तणावाची दिशा आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ आणि प्रादेशिक स्थैर्यासाठी महत्त्वाची ठरेल.