मुंबई पोलिसांनी ऑनलाइन गेमिंग, क्रिकेट सट्टेबाजी आणि कॅसिनोशी संबंधित सायबर फसवणुकीसाठी बँक खाती उपलब्ध करून देणाऱ्या आंतरराज्यीय म्यूल बँक खाते नेटवर्कचा पर्दाफाश केला आहे. पोलिसांनी सहा आरोपींना अटक करून 110 बँक खात्यांची ओळख पटवली आहे.
मुंबई पोलिसांच्या डोंगरी पोलिस ठाण्याच्या सायबर पथकाला या नेटवर्कबाबत गोपनीय आणि विश्वसनीय माहिती मिळाली होती. त्यानंतर पोलिसांनी बँकिंग व्यवहार, तांत्रिक माहिती आणि डिजिटल पुराव्यांचे विश्लेषण सुरू केले. तपासादरम्यान संशयित बँक खाती आणि त्यांच्याशी संबंधित व्यक्तींच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यात आले.
तपास पुढे गेल्यानंतर पोलिसांनी सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक, डॉ. महेश्वरी रोड आणि डोंगरी परिसरात कारवाई केली. या कारवाईदरम्यान नेटवर्कशी संबंधित सहा जणांना अटक करण्यात आली. अटक केलेल्या आरोपींमध्ये निखिल कमल कुमार जयस्वानी, राहुल श्यामलाल परवानी आणि जय बिहारीलाल तीरपाठी यांचा समावेश आहे. पोलिसांच्या म्हणण्यानुसार, हे तिघे मध्य प्रदेशातील रहिवासी आहेत. या प्रकरणातील अन्य पाच आरोपी फरार आहेत, तर तीन महिलांना तपासात सहभागी होण्यासाठी नोटीस बजावण्यात आली आहे.
पोलिसांनी आरोपींकडून मोठ्या प्रमाणात बँकिंग आणि डिजिटल उपकरणे जप्त केली आहेत. जप्त करण्यात आलेल्या साहित्यामध्ये 44 बँक पासबुक, 70 डेबिट कार्ड, 36 सिम कार्ड, 23 मोबाइल फोन, तीन लॅपटॉप, एक टॅबलेट, 12 बँक किट आणि एका कारचा समावेश आहे.
पोलिसांच्या मते, जप्त केलेल्या साहित्याची अंदाजे किंमत सुमारे 50 लाख रुपये आहे. मोठ्या प्रमाणातील बँकिंग दस्तऐवज आणि डिजिटल उपकरणांमुळे नेटवर्कच्या कार्यपद्धतीची तसेच त्याच्या संभाव्य संपर्कांची माहिती मिळवण्यासाठी तपास यंत्रणांना मदत होत आहे.
तपासादरम्यान पोलिसांनी एकूण 110 बँक खात्यांचा शोध घेतला. यापैकी 17 खात्यांशी संबंधित आर्थिक आणि अन्य माहिती संबंधित बँकांकडून मिळवण्यात आली आहे. या खात्यांच्या तांत्रिक माहितीचे आणि व्यवहारांचे विश्लेषण केल्यानंतर देशाच्या विविध भागांत नोंद झालेल्या सायबर गुन्ह्यांशी त्यांचा संबंध समोर आला आहे.
पोलिसांच्या म्हणण्यानुसार, तपासातील 17 म्यूल बँक खात्यांमध्ये मागील सुमारे दीड ते दोन महिन्यांच्या कालावधीत 25.45 कोटी रुपयांची आर्थिक उलाढाल नोंदवण्यात आली. या खात्यांमधून पैसे कोणत्या लाभार्थी खात्यांमध्ये पाठवण्यात आले आणि त्या खात्यांमागे कोणत्या व्यक्ती किंवा संघटना सक्रिय होत्या, याचा तपास पोलिस करत आहेत.
तपासात देशभरात नोंद झालेल्या 38 सायबर गुन्ह्यांचा आणि तक्रारींचा या बँक खात्यांशी संबंध असल्याचे समोर आले आहे. अद्याप तपास बाकी असलेल्या इतर खात्यांचाही वापर अन्य सायबर गुन्ह्यांसाठी करण्यात आला असण्याची शक्यता पोलिसांनी व्यक्त केली आहे.
याशिवाय, जप्त केलेल्या बँक खात्यांच्या व्यापक विश्लेषणात 100 कोटी रुपयांहून अधिक संशयित व्यवहार आणि सायबर फसवणुकीची माहिती समोर आल्याचे सांगण्यात आले आहे. मात्र, या सर्व व्यवहारांचा प्रत्यक्ष सायबर गुन्ह्यांशी संबंध तपास पूर्ण झाल्यानंतरच स्पष्ट होईल.
तपासात हे नेटवर्क केवळ डोंगरी परिसरापुरते मर्यादित नसल्याचेही समोर आले आहे. पोलिसांच्या म्हणण्यानुसार, त्याचे संपर्क मुंबईतील गोवंडी, मानखुर्द आणि डोंगरीसह नवी मुंबईतील बेलापूर, पनवेल आणि उलवेपर्यंत होते. तपासात उस्मानाबादशीही या नेटवर्कचा संबंध समोर आला आहे.
या बँक खात्यांशी संबंधित सायबर गुन्ह्यांच्या तक्रारी महाराष्ट्रासह कर्नाटक, तेलंगणा, दिल्ली, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, केरळ, तमिळनाडू, गुजरात, जम्मू-काश्मीर आणि पश्चिम बंगालसह अनेक राज्यांमध्ये आढळल्या आहेत. त्यामुळे सायबर फसवणुकीतून मिळालेली रक्कम एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हस्तांतरित करण्यासाठी या नेटवर्कचा वापर केला जात असल्याचा तपास यंत्रणांना संशय आहे.
सहा आरोपींच्या अटकेनंतर डोंगरी पोलिसांच्या तपासाचा पुढील टप्पा नेटवर्कमागील मुख्य सायबर गुन्हेगारांची ओळख पटवणे हा आहे. अटक केलेल्या आरोपींना बँक खाती उपलब्ध करून देण्याच्या बदल्यात किती पैसे दिले जात होते आणि या खात्यांची माहिती कोणत्या व्यक्तींपर्यंत पोहोचवली जात होती, याचा तपास पोलिस करत आहेत.
तपास यंत्रणा बँकिंग रेकॉर्ड, मोबाइल फोन, सिम कार्ड, लॅपटॉप आणि अन्य डिजिटल उपकरणांमधून मिळालेल्या डेटाचे विश्लेषण करत आहेत. त्याद्वारे संभाव्य लाभार्थी खाती, संपर्क आणि सायबर गुन्ह्यांशी संबंधित अन्य व्यक्तींची ओळख पटवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
पोलिस फरार आरोपींचाही शोध घेत आहेत. तपास पुढे गेल्यानंतर या नेटवर्कशी संबंधित अन्य व्यक्ती आणि अतिरिक्त बँक खात्यांबाबत माहिती समोर येण्याची शक्यता आहे.
डोंगरी पोलिसांनी नागरिकांना आवाहन केले आहे की, कोणत्याही व्यक्तीच्या सांगण्यावरून आपले बँक खाते, पासबुक, डेबिट कार्ड, चेकबुक, सिम कार्ड किंवा मोबाइल अन्य व्यक्तीला देऊ नये. बँक खाते भाड्याने देणे किंवा त्याचा वापर अन्य व्यक्तीला करू देणे भविष्यात गंभीर कायदेशीर आणि आर्थिक अडचणी निर्माण करू शकते.
पोलिसांनी नागरिकांना ओटीपी, पिन, इंटरनेट बँकिंग पासवर्ड आणि अन्य बँकिंग माहिती कोणाशीही शेअर करू नये, असा सल्ला दिला आहे. एखाद्या खात्यात अनोळखी किंवा संशयित व्यवहार आढळल्यास खातेदाराने तातडीने आपल्या बँकेशी संपर्क साधावा आणि संबंधित अधिकाऱ्यांना त्याची माहिती द्यावी.
या प्रकरणात भारतीय न्याय संहिता आणि माहिती तंत्रज्ञान अधिनियमातील संबंधित कलमांनुसार कारवाई करण्यात आली आहे. मुंबई पोलीस आता या नेटवर्कच्या आर्थिक कड्या जोडून त्यामागील सायबर गुन्हेगारांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
