राजस्थानमध्ये मान्सूनची प्रतीक्षा करणाऱ्या नागरिकांना यंदा आणखी काही दिवस उष्णता आणि दमट हवामानाचा सामना करावा लागू शकतो. हवामान विभागाच्या ताज्या आकडेवारी आणि उपग्रह विश्लेषणानुसार मान्सूनची प्रगती सध्या मंदावली असून राज्यात त्याच्या आगमनास सुमारे एका आठवड्याचा विलंब होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
राजस्थानमध्ये मान्सूनच्या आगमनाबाबत हवामान विभागाने नवा अंदाज जाहीर केला आहे. यापूर्वी राज्यात 25 जूनपर्यंत मान्सून पोहोचण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली होती, मात्र आता तो सुमारे 30 जूनच्या आसपास दाखल होण्याचे संकेत आहेत. देशातील अनेक भागांमध्ये मान्सूनची हालचाल कमकुवत झाल्यामुळे त्याच्या प्रगतीवर परिणाम झाल्याचे हवामान तज्ज्ञांनी सांगितले आहे.
ताज्या आकडेवारीनुसार, 4 जून ते 15 जून या कालावधीत देशभरात सरासरीपेक्षा लक्षणीय कमी पर्जन्याची नोंद झाली. या कालावधीत सरासरी 53.7 मिमी पाऊस अपेक्षित असताना केवळ 19.2 मिमी पर्जन्य नोंदवला गेला. हा पाऊस सरासरीपेक्षा सुमारे 64 टक्के कमी असून मान्सूनची कमकुवत स्थिती दर्शवतो.
हवामान विभागाला प्राप्त झालेल्या उपग्रह चित्रांमधूनही मान्सूनची मंद प्रगती स्पष्ट झाली आहे. सामान्य परिस्थितीत सक्रिय मान्सूनदरम्यान देशाच्या मोठ्या भागावर दाट ढगांचे आच्छादन दिसून येते, मात्र यावेळी चित्रांमध्ये अशी स्थिती दिसून आलेली नाही.
विशेषतः राजस्थानपर्यंत आर्द्रता पोहोचवणारी अरबी समुद्र शाखा कमकुवत दिसत आहे. त्यामुळे पुरेशी आर्द्रता उपलब्ध असूनही अपेक्षित प्रमाणात ढगांची निर्मिती होत नाही. यामुळे राज्यातील बहुतांश भागांमध्ये अद्यापही तीव्र उन्हाचा आणि उष्ण वाऱ्यांचा प्रभाव कायम आहे.हवामान शास्त्रज्ञांच्या मते, मान्सूनच्या मंदावलेल्या स्थितीमागे पश्चिमी जेट स्ट्रीमची महत्त्वाची भूमिका आहे. यंदा ही वाऱ्यांची पट्टी तिच्या सामान्य स्थितीपेक्षा दक्षिणेकडे सरकली आहे. त्यामुळे मान्सून सक्रिय ठेवणारे पूर्वेकडील वारे कमकुवत झाले आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, पश्चिमेकडील वाऱ्यांचा प्रभाव वाढल्यास ढगांची निर्मिती आणि पर्जन्य प्रक्रिया प्रभावित होते. याच कारणामुळे मान्सूनची गती मंदावली असून अनेक राज्यांमध्ये अपेक्षित पाऊस पडत नाही.हवामान विभागाच्या मते ही परिस्थिती कायमस्वरूपी नाही. हवामान मॉडेल्सनुसार पुढील काही दिवसांत जेट स्ट्रीमचा प्रभाव कमी होऊ शकतो. त्यानंतर मान्सूनचे परिसंचरण पुन्हा सक्रिय होऊन पावसाच्या हालचालींना वेग येण्याची शक्यता आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, पुढील चार ते पाच दिवसांत महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि छत्तीसगडच्या दिशेने मान्सूनी वारे पुन्हा बळकट होतील. त्यानंतर राजस्थानमध्येही मान्सूनची प्रगती वेगाने होण्याची शक्यता आहे. परिस्थिती अनुकूल राहिल्यास जूनच्या अखेरीस राज्यातील बहुतांश भागांमध्ये मान्सून पोहोचू शकतो.
राजस्थानातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये सध्या उष्णता आणि दमट हवामानाचा प्रभाव कायम आहे. मान्सूनच्या विलंबामुळे नागरिकांना आणखी काही दिवस प्रतीक्षा करावी लागू शकते. मात्र हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार जूनच्या शेवटच्या दिवसांत पावसाची सुरुवात झाल्यानंतर तापमानात घट होईल.
खरीप पिकांच्या पेरणीसाठी मान्सूनचे आगमन महत्त्वाचे असल्याने शेतकऱ्यांसाठीही हा काळ निर्णायक आहे. त्यामुळे राज्यभरात आता 30 जून या नव्या संभाव्य तारखेकडे लक्ष लागले आहे.
