अयोध्येतील श्रीरामजन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टमध्ये सक्रिय भूमिका बजावणाऱ्या सदस्यांची संख्या मर्यादित असल्याची चर्चा राम मंदिरातील चढाव्यात कथित अनियमिततेच्या आरोपांच्या पार्श्वभूमीवर पुन्हा वेगाने पुढे आली आहे. ट्रस्टच्या दैनंदिन कामकाज आणि प्रशासकीय जबाबदाऱ्या सांभाळणाऱ्या काही प्रमुख सदस्यांवरच प्रश्न उपस्थित होत असून, बहुतांश सदस्य बैठका आणि विशेष कार्यक्रमांपुरतेच मर्यादित असल्याचे सांगितले जात आहे.
सर्वोच्च न्यायालयाच्या 9 नोव्हेंबर 2019 च्या ऐतिहासिक निर्णयानंतर केंद्र सरकारने श्रीरामजन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टची स्थापना केली होती. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 5 फेब्रुवारी 2020 रोजी लोकसभेत ट्रस्ट स्थापनेची घोषणा केली होती. मंदिर बांधकाम, आर्थिक व्यवस्थापन आणि एकूण प्रशासकीय व्यवस्था यांची जबाबदारी या ट्रस्टकडे सोपविण्यात आली होती.
ट्रस्टमध्ये सुरुवातीला 15 सदस्यांचा समावेश करण्यात आला होता. यामध्ये संत, धर्माचार्य, विश्व हिंदू परिषद प्रतिनिधी, मंदिर आंदोलनाशी संबंधित पक्षकार आणि प्रशासकीय प्रतिनिधी यांचा समावेश होता. सध्या ट्रस्टमध्ये 14 सदस्य आहेत. अयोध्या राजघराण्याचे प्रमुख राहिलेले बिमलेंद्र मोहन प्रताप मिश्र यांच्या निधनानंतर एक पद रिक्त आहे.
सूत्रांच्या माहितीनुसार, ट्रस्टचे बहुतांश सदस्य बैठका आणि विशेष कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होतात, तर दैनंदिन प्रशासन आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित जबाबदाऱ्या मर्यादित सदस्यांकडून पार पाडल्या जातात. अध्यक्ष महंत नृत्यगोपाल दास आणि वरिष्ठ सदस्य के. परासरण हे आरोग्य कारणांमुळे अनेकदा बैठकींमध्ये ऑनलाइन सहभागी होतात.
महासचिव चंपत राय ट्रस्टच्या बैठका, कार्यक्रम आणि प्रशासकीय समन्वयाची जबाबदारी सांभाळतात. कोषाध्यक्ष स्वामी गोविंददेव गिरी आर्थिक व्यवहार आणि देणगी व्यवस्थापनावर देखरेख करतात. डॉ. अनिल कुमार मिश्र प्रशासकीय कामकाजाचे संचालन पाहतात. मंदिर बांधकाम समितीचे अध्यक्ष नृपेंद्र मिश्र बांधकाम कार्याचा आढावा आणि प्रगतीवर लक्ष ठेवतात.
राम मंदिराचे व्यवस्थापक म्हणून विशेष आमंत्रित सदस्य गोपाल राव दर्शन व्यवस्था, आरती पास आणि मंदिर संचालनाशी संबंधित अनेक महत्त्वपूर्ण जबाबदाऱ्या पार पाडतात.
ट्रस्टने कामकाज सुव्यवस्थित पद्धतीने चालविण्यासाठी नोव्हेंबर 2020 मध्ये पाच स्वतंत्र समित्यांची स्थापना केली होती. यामध्ये बांधकाम समिती, लेखापरीक्षण समिती, वित्त समिती, धार्मिक समिती आणि व्यवस्थापन समितीचा समावेश आहे. या समित्यांना त्यांच्या कार्यक्षेत्राशी संबंधित तज्ज्ञांचा समावेश करण्याचा अधिकारही देण्यात आला आहे.
अलीकडच्या काळात चढाव्यात कथित अनियमिततेचे आरोप समोर आल्यानंतर ट्रस्टच्या कार्यपद्धतीवर चर्चा वाढली आहे. बहुतांश महत्त्वाचे निर्णय आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित जबाबदाऱ्या काही सक्रिय सदस्यांकडे असल्याने आरोप आणि प्रश्नांचा केंद्रबिंदूही हेच सदस्य ठरत आहेत.
मात्र, ट्रस्टकडून सातत्याने सर्व कामकाज निर्धारित नियम आणि प्रक्रियांनुसारच पार पडत असल्याचे सांगितले जात आहे. दरम्यान, तपास यंत्रणा आणि संबंधित अधिकारी प्रकरणाशी संबंधित तथ्यांची पडताळणी करत आहेत. त्यामुळे आगामी काळात तपासाची प्रगती आणि अधिकृत निष्कर्षांकडे लक्ष लागले आहे.
