सरकारने नवीन आणि आयात केलेल्या मोबाईलमध्ये 'संचार साथी' ॲप अनिवार्य केले आहे. हे ॲप सुरक्षा आणि फसवणुकीपासून वाचवण्यासाठी आहे, परंतु विरोधक आणि गोपनीयता कार्यकर्ते याला पाळत ठेवणे आणि गोपनीयतेसाठी धोका मानत आहेत.
Sanchar Saathi: भारत सरकारने डिपार्टमेंट ऑफ टेलिकम्युनिकेशन्स (DoT) च्या निर्देशानुसार सर्व नवीन आणि आयात केलेल्या मोबाईल फोनमध्ये 'संचार साथी' ॲप आधीच इन्स्टॉल करणे अनिवार्य केले आहे. हे ॲप प्रामुख्याने नागरिकांची डिजिटल सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी तयार करण्यात आले आहे. संचार साथी ॲप वापरकर्त्यांना त्यांच्या मोबाईलची खरी ओळख, IMEI पडताळणी, हरवलेला किंवा चोरीला गेलेला फोन ब्लॉक करणे आणि संशयास्पद कॉल किंवा फसवणुकीची तक्रार करणे यासारख्या सुविधा पुरवते. सरकारचे म्हणणे आहे की, हे पाऊल मोबाईल सेवेचा गैरवापर कमी करण्यासाठी आणि लोकांना फसवणुकीपासून वाचवण्यासाठी आवश्यक आहे.
नाविन्यपूर्ण सुरक्षा की हेरगिरीचे शस्त्र?
सरकारचे हे पाऊल सोशल मीडियावर आणि विरोधकांमध्ये खळबळ माजवत आहे. अनेकांनी संचार साथी ॲपची तुलना पेगासस स्पायवेअरशी केली आहे. काँग्रेसचे खासदार कार्ती चिदंबरम यांनी याला ‘‘पेगासस प्लस प्लस’’ असे म्हटले आणि सांगितले की, हे लोकांच्या खाजगी आयुष्यावर कब्जा करू शकते. त्यांचे असेही म्हणणे होते की, सरकार आता स्मार्टफोन वापरकर्त्यांच्या हालचालींवर पाळत ठेवू शकते. सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म X वर हे प्रकरण वेगाने व्हायरल झाले आणि विरोधी नेते तसेच गोपनीयता कार्यकर्त्यांनी यावर तीव्र टीका केली.
सरकारची भूमिका
संचार साथी ॲप हे सरकारचे सायबर सुरक्षा साधन आहे, जे स्मार्टफोनचा वापर सुरक्षित करण्यासाठी डिझाइन केले आहे. यामार्फत वापरकर्ते त्यांच्या फोनचा IMEI नंबर तपासू शकतात, एखाद्या व्यक्तीच्या आयडीशी किती सिम कार्ड जोडलेले आहेत हे जाणून घेऊ शकतात आणि हरवलेले फोन ब्लॉक करू शकतात. सरकारचे म्हणणे आहे की, हे ॲप केवळ संरक्षणाच्या उद्देशाने आहे आणि त्याचे ध्येय लोकांना फसवणूक आणि फसवणुकीपासून वाचवणे आहे. नवीन फोनवर हे ॲप प्री-इन्स्टॉल करणे अनिवार्य आहे आणि जुन्या फोनमध्ये ते सॉफ्टवेअर अपडेटद्वारे इन्स्टॉल करावे लागेल.
गोपनीयतेवर चिंता
संचार साथीचा उद्देश सुरक्षा असला तरी, ते सक्तीने इन्स्टॉल करण्याच्या आणि वापरकर्त्यांना ते डिलीट किंवा डिसेबल न करू देण्याच्या धोरणामुळे गोपनीयतेची चिंता वाढली आहे. CPI(M) खासदार जॉन ब्रिटास यांनी विनोदाने म्हटले की, पुढील पाऊल कदाचित कॉलर आणि ब्रेन मॉनिटर असू शकते. राज्यसभा खासदार प्रियांका चतुर्वेदी यांनी याला ‘‘बिग बॉस सर्व्हिलन्स मोमेंट’’ म्हटले. राजकीय विश्लेषक तहसीन पूनावाला यांनी याला गोपनीयता आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्यावर हल्ला म्हटले. त्यांनी ट्वीट केले की, सरकार ॲपच्या नावाखाली कॉल, मजकूर आणि लोकेशनवर पाळत ठेवू शकते.
पेगाससशी तुलना का?
पेगासस हे एक विशेष स्पायवेअर आहे जे लक्ष्यित फोनवर हेरगिरी करू शकते, तर संचार साथी ॲप प्रामुख्याने सुरक्षा साधन आहे. परंतु हे ॲप अनेक परवानग्या मागते जसे की कॅमेरा ॲक्सेस, कॉल आणि मेसेज मॉनिटर करणे, नेटवर्क स्थिती पाहणे आणि डिव्हाइसचे लोकेशन ट्रॅक करणे. हे डेटा ॲपला फोन शोधण्यासाठी आणि सुरक्षा तपासणीसाठी आवश्यक आहे, परंतु त्याचबरोबर गोपनीयतेसाठी धोका देखील निर्माण करते. वापरकर्ते ते अनइन्स्टॉल किंवा मॉडिफाय करू शकत नाहीत, ज्यामुळे चिंता वाढते.
