काँग्रेसच्या माजी अध्यक्षा सोनिया गांधी यांच्या आयुष्यातील अनेक वैयक्तिक आणि राजकीय पैलू आता वाचकांसमोर येणार आहेत. त्यांची आत्मकथा ‘Belonging: A Journey of Love’ आज, 10 नोव्हेंबर 2026 रोजी भारतासह आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत प्रकाशित होणार आहे. या पुस्तकात सोनिया गांधी यांनी इटलीतून भारतात येण्याचा प्रवास, राजीव गांधी यांच्यासोबतचे नाते आणि गांधी कुटुंबाने अनुभवलेल्या कठीण प्रसंगांविषयी स्वतःच्या दृष्टिकोनातून लेखन केले आहे. मात्र, प्रकाशनापूर्वीच प्रकाशक बदलण्याच्या वादामुळे हे पुस्तक चर्चेत आले आहे.
सोनिया गांधी यांच्या आत्मकथेच्या प्रकाशनापूर्वीच प्रकाशकावरून वाद निर्माण झाला होता. सुरुवातीला पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया हे पुस्तक प्रकाशित करण्याच्या तयारीत होते. मात्र, नंतर प्रकाशनासंदर्भात दोन्ही पक्षांमध्ये सहमती होऊ शकली नाही.
माध्यमांमधील वृत्तांनुसार, पुस्तकातील काही भागांमध्ये बदल करण्याची चर्चा झाली होती. यामध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS) आणि भारत-चीन संबंधांशी संबंधित प्रसंगांचा समावेश असल्याचे सांगण्यात आले.
काँग्रेसमधील काही नेत्यांनी प्रकाशकावर दबाव असल्याची शक्यता व्यक्त केली होती. मात्र, पेंग्विन रँडम हाऊस इंडियाने बाह्य दबावाचे आरोप फेटाळले. प्रकाशनासंदर्भातील चर्चा एका मुद्द्यावर सहमती न झाल्यामुळे पुढे जाऊ शकली नाही, असे कंपनीने स्पष्ट केले. त्यानंतर हार्पर कॉलिन्स इंडियाने भारतात या पुस्तकाच्या प्रकाशनाची जबाबदारी स्वीकारली.
8 नोव्हेंबर रोजी व्यक्त केलेल्या विचारांमध्ये सोनिया गांधी यांनी आत्मकथा लिहिण्यामागील कारण स्पष्ट केले. त्यांनी दीर्घकाळ आपले वैयक्तिक आयुष्य सार्वजनिक चर्चेपासून दूर ठेवले होते. राजकारणात प्रवेश केल्यानंतरही कुटुंब आणि वैयक्तिक अनुभवांविषयी त्या उघडपणे बोलणे टाळत होत्या.
त्यांच्या मते, गांधी कुटुंबाविषयी अनेक गोष्टी लिहिल्या गेल्या आहेत. मात्र, कुटुंबातील सदस्यांचे वैयक्तिक संघर्ष, स्वभाव आणि परस्पर संबंध यांचे संपूर्ण चित्र अनेकदा समोर आलेले नाही.
आपल्या कुटुंबातील सदस्यांना आपण जवळून जसे पाहिले, त्याच स्वरूपात वाचकांसमोर मांडण्याची इच्छा असल्याचे सोनिया गांधी यांनी सांगितले. ही आत्मकथा राजकीय विधान नसून आपल्या आयुष्याची, प्रेमाची आणि कुटुंबाची कहाणी असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
आत्मकथेत सोनिया गांधी यांनी आपल्या प्रेमकहाणीच्या सुरुवातीच्या दिवसांचाही उल्लेख केला आहे. इटलीतील एका छोट्या शहरात बालपण गेलेल्या सोनिया शिक्षणासाठी इंग्लंडमध्ये गेल्या होत्या. त्याच काळात केंब्रिज येथे त्यांची भारतीय विद्यार्थी राजीव गांधी यांच्याशी भेट झाली. त्यावेळी सोनिया 19 वर्षांच्या होत्या.
दोघांमधील मैत्रीचे रूपांतर हळूहळू प्रेमात झाले आणि पुढे त्यांनी विवाह केला.
भारतात आल्यानंतर सोनिया गांधी यांना नवीन कुटुंब, भाषा आणि राहणीमानाशी जुळवून घ्यावे लागले. इंदिरा गांधी यांच्यासोबतचे संबंध तसेच राहुल गांधी आणि प्रियंका गांधी यांच्या संगोपनाशी संबंधित अनुभवांचाही त्यांनी पुस्तकात उल्लेख केला आहे.
सोनिया गांधी यांच्या आयुष्यातील काही घटनांनी त्यांच्या कुटुंबाचे आयुष्य पूर्णपणे बदलले. 1980 मध्ये संजय गांधी यांचा विमान अपघातात मृत्यू झाला. त्यानंतर चार वर्षांनी, 31 ऑक्टोबर 1984 रोजी तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांची हत्या करण्यात आली. पुढे 21 मे 1991 रोजी माजी पंतप्रधान राजीव गांधी यांचीही हत्या झाली.
या घटनांचा कुटुंबावर झालेला परिणाम आणि वैयक्तिक दुःखातून जाताना आलेले अनुभव सोनिया गांधी यांनी आत्मकथेत मांडले आहेत. राजीव गांधी यांच्या निधनानंतर सोनिया गांधी दीर्घकाळ सक्रिय राजकारणापासून दूर राहिल्या. मात्र, त्यानंतर त्यांनी काँग्रेसची धुरा सांभाळली.
या आत्मकथेत 2004 च्या लोकसभा निवडणुका आणि त्यानंतर घडलेल्या राजकीय घटनांचाही समावेश आहे. त्या निवडणुकीत काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील आघाडीला सरकार स्थापन करण्याची संधी मिळाली होती. त्यावेळी सोनिया गांधी पंतप्रधान होणार असल्याची चर्चा होती. मात्र, त्यांनी हे पद स्वीकारले नाही. त्यानंतर डॉ. मनमोहन सिंह यांनी देशाच्या पंतप्रधानपदाची जबाबदारी स्वीकारली.
काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील यूपीए आघाडी 2014 पर्यंत सत्तेत होती.
सुमारे 544 पानांच्या ‘Belonging: A Journey of Love’ या आत्मकथेची भारतीय आवृत्ती हार्पर कॉलिन्स इंडिया प्रकाशित करत आहे. ब्रिटनमध्ये विल्यम कॉलिन्स, तर अमेरिकेत अल्फ्रेड ए. नॉफ या पुस्तकाचे प्रकाशक आहेत.
