कर्नाटकची राजधानी बंगळुरूमध्ये लालबागच्या हरित क्षेत्राबाबत राजकीय विरोध तीव्र झाला आहे. भाजप खासदार तेजस्वी सूर्या यांनी रविवारी ‘सेव्ह लालबाग’ अभियानांतर्गत आंदोलनाचे नेतृत्व केले. त्यांनी कर्नाटक सरकारच्या प्रस्तावित टनेल रोड प्रकल्पाला तसेच उद्यानाच्या जमिनीच्या मर्यादित हस्तांतरणाला परवानगी देणाऱ्या निर्णयाला विरोध केला. सरकारने हे दोन्ही निर्णय मागे घ्यावेत, अशी मागणी त्यांनी केली. सरकारने निर्णयाचा पुनर्विचार करेपर्यंत आंदोलन सुरू ठेवण्याचे त्यांनी सांगितले.
बंगळुरूच्या ऐतिहासिक लालबागमध्ये झालेल्या आंदोलनात पर्यावरण कार्यकर्ते, मॉर्निंग वॉक करणारे नागरिक, तरुण आणि मोठ्या संख्येने स्थानिक नागरिक सहभागी झाले. आंदोलकांनी शहरातील उद्याने आणि हरित क्षेत्रांचे विकास प्रकल्पांपासून संरक्षण करण्याची मागणी करत घोषणाबाजी केली.
तेजस्वी सूर्या यांनी आंदोलनाचे नेतृत्व करताना लालबाग हे केवळ उद्यान नसून बंगळुरूचा नैसर्गिक वारसा आणि शहरातील नागरिकांची सामायिक संपत्ती असल्याचे सांगितले. शहरातील वेगाने वाढणाऱ्या शहरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर हरित क्षेत्रांचे संरक्षण करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी म्हटले.
भाजप खासदारांनी कर्नाटक सरकारच्या प्रस्तावित टनेल रोड प्रकल्पाच्या पर्यावरणीय परिणामांवर प्रश्न उपस्थित केले. लालबाग आणि इतर हरित क्षेत्रांच्या आसपास अशा प्रकल्पांमुळे शहराच्या पर्यावरणावर दबाव वाढू शकतो, असा त्यांचा आरोप आहे.
लालबागशी संबंधित प्रस्तावित टनेल रोड प्रकल्प पूर्णपणे रद्द करण्याची मागणी सूर्या यांनी सरकारकडे केली. बंगळुरूच्या विकासाच्या नावाखाली शहराच्या नैसर्गिक संपत्तीला नुकसान पोहोचवणे योग्य नसल्याचे त्यांनी सांगितले.
त्यांच्या मते, बंगळुरू आधीच वाहतूक, प्रदूषण आणि सातत्याने वाढणाऱ्या बांधकामांच्या दबावाचा सामना करत आहे. त्यामुळे विद्यमान हरित क्षेत्रांचे संरक्षण करणे भविष्यासाठी आवश्यक आहे.
कर्नाटक सरकारने सरकारी उद्यानांशी संबंधित केलेला अलीकडील बदल हा आंदोलनातील दुसरा प्रमुख मुद्दा आहे. त्याअंतर्गत काही सार्वजनिक उद्देशांसाठी उद्यानाच्या जमिनीपैकी पाच टक्क्यांपर्यंत हिस्सा हस्तांतरित करण्याची परवानगी देण्याची तरतूद असल्याचे सांगितले जाते.
तेजस्वी सूर्या यांनी ही तरतूद मागे घेण्याची मागणी केली. जमीन हस्तांतरणाची मर्यादा पाच टक्क्यांपर्यंत ठेवण्यात आली असली, तरी भविष्यात यामुळे शहरातील उद्यानांवर विकास प्रकल्पांचा दबाव वाढू शकतो, असे त्यांनी म्हटले.
या मुद्द्यावर पर्यावरण कार्यकर्ते आणि नागरिक समूहांकडूनही चिंता व्यक्त केली जात आहे. बंगळुरूसारख्या वेगाने विकसित होणाऱ्या शहरात उपलब्ध हरित क्षेत्र मर्यादित आहेत, असा टीकाकारांचा युक्तिवाद आहे. त्यामुळे उद्यानाच्या जमिनीचा कोणताही हिस्सा इतर सार्वजनिक वापरासाठी उपलब्ध करून देण्याची परवानगी दीर्घकालीन काळात हरित क्षेत्रांवर परिणाम करू शकते.
आंदोलनादरम्यान तेजस्वी सूर्या यांनी लालबागमधील केम्पेगौडा टॉवरजवळील खडकांना मिठी मारली आणि दिवंगत कन्नड अभिनेते राजकुमार यांच्या ‘गंधद गुडी’ चित्रपटातील गाणेही गायले. त्यानंतर त्यांनी सरकारला आंदोलन आणखी तीव्र करण्याचा इशारा दिला.
रविवारचे आंदोलन ही केवळ सुरुवात असून आगामी काळात आंदोलन अधिक व्यापक केले जाईल, असे सूर्या यांनी सांगितले. सरकारला संदेश देताना त्यांनी हे केवळ ट्रेलर असून पूर्ण चित्र अद्याप बाकी असल्याचे म्हटले.
आंदोलनात सहभागी झालेल्या लोकांच्या एकजुटीचाही भाजप खासदारांनी उल्लेख केला. ज्येष्ठ नागरिकांपासून लहान मुलांपर्यंत विविध वयोगटातील लोक बंगळुरूची हरित क्षेत्रे वाचवण्यासाठी एकत्र उभे राहिल्याचे त्यांनी सांगितले.
तेजस्वी सूर्या यांनी आंदोलन लालबागपुरते मर्यादित न ठेवण्याची घोषणा केली. बंगळुरूतील वेगवेगळ्या उद्यानांमध्ये प्रत्येक रविवारी विरोध प्रदर्शन आयोजित केले जाईल, असे त्यांनी सांगितले. नागरिकांना अभियानाशी जोडणे आणि सरकारवर आपल्या निर्णयांचा आढावा घेण्यासाठी दबाव आणणे हा त्यामागील उद्देश आहे.
उद्यानाच्या जमिनीपैकी पाच टक्क्यांपर्यंत हस्तांतरणाची परवानगी देणारा कायदा सरकारने मागे घेईपर्यंत आणि पर्यावरणाच्या दृष्टीने हानिकारक मानला जाणारा टनेल रोड प्रकल्प पूर्णपणे सोडेपर्यंत आंदोलन सुरू राहील, असे त्यांनी सांगितले.
सूर्या यांच्या मते, हे अभियान कोणत्याही एका राजकीय पक्षाचा मुद्दा नसून बंगळुरूच्या नागरिकांशी संबंधित विषय आहे. शहरातील उद्याने सर्वांसाठी आहेत आणि त्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारीही सामूहिक आहे, असे त्यांनी म्हटले.
बंगळुरूचा दीर्घकाळ भारतातील प्रमुख हरित शहरांमध्ये समावेश केला जात आहे. लालबाग आणि कब्बन पार्कसारखी मोठी हरित क्षेत्रे शहराच्या पर्यावरणीय ओळखीचा महत्त्वाचा भाग आहेत. मात्र, वाढती लोकसंख्या, वाहतुकीचा विस्तार आणि सातत्याने सुरू असलेल्या बांधकामांमुळे शहराच्या नैसर्गिक संसाधनांवर दबाव वाढला आहे.
अशा परिस्थितीत उद्याने आणि मोकळ्या जागांशी संबंधित कोणताही सरकारी निर्णय नागरिक आणि पर्यावरण संघटनांमध्ये चर्चेचा विषय ठरतो. ‘सेव्ह लालबाग’ आंदोलनामुळे ही चर्चा पुन्हा सार्वजनिक आणि राजकीय मंचावर आली आहे.
पर्यावरण संरक्षणाशी संबंधित समूहांचे म्हणणे आहे की शहरी विकास आणि पर्यावरण संरक्षण यांच्यात संतुलन राखणे आवश्यक आहे. त्याचवेळी सरकारला विकास आणि सार्वजनिक पायाभूत सुविधांच्या गरजांचाही विचार करावा लागतो. त्यामुळे लालबागची जमीन आणि टनेल रोड प्रकल्पाबाबत आगामी काळात राजकीय तसेच नागरिक पातळीवरील चर्चा वाढू शकते.
रविवारी लालबागमध्ये दिसलेला जनसमर्थनाचा प्रतिसाद बंगळुरूचे नागरिक शहराच्या हरित क्षेत्राबाबत गंभीर असल्याचे दर्शवतो, असे तेजस्वी सूर्या यांनी सांगितले. आगामी आठवड्यांमध्ये अभियान वेगवेगळ्या भागांपर्यंत पोहोचवले जाईल, असा दावा त्यांनी केला.
शहरातील उद्याने आणि हरित क्षेत्रांच्या संरक्षणासाठी एकजुटीने उभे राहण्याचे आवाहन त्यांनी नागरिकांना केले. शहराच्या पर्यावरणावर दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकणाऱ्या निर्णयांवर सरकारने नागरिकांचा आवाज ऐकून पुनर्विचार करावा, असे त्यांनी म्हटले.
सध्या ‘सेव्ह लालबाग’ अभियानामुळे कर्नाटकच्या राजकारणात पर्यावरण आणि शहरी विकासाशी संबंधित मुद्दा पुढे आला आहे. रविवारी झालेल्या आंदोलनानंतर आता राज्य सरकार या मागण्यांवर काय प्रतिक्रिया देते आणि टनेल रोड प्रकल्प तसेच उद्यानाच्या जमिनीच्या हस्तांतरणाशी संबंधित निर्णयांमध्ये कोणताही बदल केला जातो का, याकडे लक्ष आहे.
