अमेरिका आपल्या स्वातंत्र्याच्या 250व्या वर्षगाठीनिमित्त विशेष आणि मर्यादित आवृत्तीचा पासपोर्ट जारी करण्याच्या तयारीत आहे, ज्यामध्ये विद्यमान राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांचा फोटो आणि त्यांची गोल्डन स्वाक्षरी समाविष्ट असेल. US Department of State च्या माहितीनुसार, हा नवीन डिझाइन यंदाच्या उन्हाळ्यापासून जारी केला जाणार असून यावर राजकीय आणि कूटनीतिक स्तरावर चर्चा सुरू झाली आहे.
विभागाचे प्रवक्ते टॉमी पिगॉट यांनी सांगितले की, नवीन पासपोर्ट “कस्टमाइज्ड आर्टवर्क आणि सुधारित इमेजरी” सह तयार करण्यात आला आहे. त्यांनी स्पष्ट केले की पासपोर्टची सुरक्षा वैशिष्ट्ये पूर्वीसारखीच कायम राहतील, ज्यामुळे तो जगातील सुरक्षित प्रवास दस्तऐवजांपैकी एक राहील.
ही मर्यादित आवृत्ती सर्वप्रथम वॉशिंग्टन पासपोर्ट एजन्सीद्वारे जारी केली जाईल. येथे प्रत्यक्ष उपस्थित राहून पासपोर्ट नूतनीकरण करणाऱ्या अर्जदारांना हा नवीन डिझाइन डिफॉल्ट स्वरूपात दिला जाईल, तर ऑनलाइन अर्ज करणाऱ्यांना नियमित डिझाइनचा पासपोर्टच दिला जाईल.
नवीन पासपोर्टच्या मागील कव्हरवर जॉन ट्रंबुल यांची प्रसिद्ध “Declaration of Independence” ही चित्रकृती दर्शविण्यात येईल, जी 1776 मधील अमेरिकेच्या स्वातंत्र्य घोषणेच्या ऐतिहासिक क्षणाचे चित्रण करते. ही चित्रकृती अमेरिकन इतिहासातील स्वातंत्र्याचे प्रतीक मानली जाते आणि वॉशिंग्टन डीसी येथील कॅपिटल इमारतीत प्रदर्शित आहे.
याच्या उलट, सध्याच्या अमेरिकन पासपोर्टच्या पुढील कव्हरवर फ्रान्सिस स्कॉट यांच्या कवितेवर आधारित ऐतिहासिक चित्रे समाविष्ट आहेत, जी अमेरिकन राष्ट्रगीताशी संबंधित कथेला दर्शवतात.
राष्ट्राध्यक्ष ट्रंप यांची प्रतिमा अधिकृत किंवा स्मारक दस्तऐवजांमध्ये समाविष्ट होण्याची ही पहिली वेळ नाही. यापूर्वी इंटीरियर डिपार्टमेंटने नॅशनल पार्क पाससाठी नवीन डिझाइन सादर केले होते, ज्यामध्ये ट्रंप आणि पहिले अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज वॉशिंग्टन यांचा संयुक्त फोटो होता.
याशिवाय, अमेरिकन सरकारच्या फाइन आर्ट्स आयोगाने ट्रंप यांच्या प्रतिमेसह स्मारक नाण्यालाही मंजुरी दिली आहे. फ्लोरिडामधील एका विमानतळाचे नाव “डोनाल्ड जे. ट्रंप इंटरनॅशनल एअरपोर्ट” असे ठेवण्याचा प्रस्तावही पुढे सरकला असून मंजुरीनंतर तो लागू होऊ शकतो.
नवीन पासपोर्ट डिझाइनवर आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रतिक्रिया समोर आल्या आहेत. मुंबईस्थित इराण दूतावासाने सोशल मीडियावर या उपक्रमावर टीका करत त्याला “250 वर्षांच्या वारशाचे राजकीय प्रदर्शन” असे म्हटले आहे. दूतावासाने दावा केला की पाश्चिमात्य देशांमध्ये पासपोर्टसारख्या संकल्पना अनेकदा ऐतिहासिक आणि राजकीय प्रतीक म्हणून वापरल्या जातात.
तज्ज्ञांच्या मते, कोणत्याही देशाच्या पासपोर्टमध्ये विद्यमान राष्ट्राध्यक्षांचा फोटो समाविष्ट करणे ही सामान्य पद्धत नाही. सामान्यतः पासपोर्टमध्ये राजकीय प्रभावापासून दूर राहून राष्ट्रीय प्रतीके, ऐतिहासिक स्थळे किंवा सांस्कृतिक चित्रांचा समावेश केला जातो.
अमेरिकेतही आतापर्यंत हीच परंपरा राहिली आहे, परंतु नवीन डिझाइनला या परंपरेपासून मोठा बदल मानले जात असून राजकीय तटस्थतेबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.
ट्रंप यांच्या नावावर इतर सरकारी आणि सार्वजनिक संस्थांचे नामकरण करण्याबाबतही चर्चा सुरू आहे. यामध्ये विमानतळ, नौदल जहाजे, सरकारी योजना आणि काही आर्थिक कार्यक्रमांचा समावेश आहे.
अहवालांनुसार, अमेरिकन चलनावर ट्रंप यांच्या स्वाक्षरीचा समावेश करण्याच्या योजनेवरही काम सुरू आहे, ज्याला अमेरिकन इतिहासातील दुर्मिळ बदल मानले जात आहे.
