मध्य पूर्वात अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव पुन्हा तीव्र झाला असून अमेरिकन सैन्याने इराणी तेल टँकर आणि सागरी तळांवर हल्ले केल्याचे आरोप समोर आले आहेत. त्यानंतर दोन्ही देशांकडून प्रत्युत्तरात्मक कारवाया झाल्याचे वृत्त असून प्रादेशिक सुरक्षेची परिस्थिती अधिक अस्थिर झाली आहे. इराणने दावा केला आहे की कथित युद्धविरामाच्या काळात ही कारवाई करण्यात आली, ज्यामुळे दोन्ही देशांतील अविश्वास अधिक वाढला आहे.
ओमानच्या आखात आणि होर्मुझ सामुद्रधुनी परिसरात वाढलेल्या लष्करी तणावाचा आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर परिणाम होत आहे. अहवालांनुसार, या भागात सुमारे 1,500 हून अधिक जहाजे अडकली असून जागतिक ऊर्जा पुरवठा आणि सागरी व्यापार मार्गांवर त्याचा परिणाम होत आहे.
अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांनी दिलेल्या निवेदनात होर्मुझ परिसरातील अमेरिकन युद्धनौकांवर क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले झाल्याचा दावा करण्यात आला. अमेरिकन सैन्याने हे हल्ले यशस्वीपणे निष्फळ ठरवल्याचे त्यांनी म्हटले आहे. प्रत्युत्तरात्मक कारवाईत इराणी नौदलाच्या युनिट्सना मोठे नुकसान पोहोचवण्यात आल्याचाही दावा करण्यात आला.
राष्ट्राध्यक्षांनी असेही म्हटले की अमेरिकन जहाजे सामुद्रधुनीतून सुरक्षितपणे पुढे गेली आणि कोणतेही मोठे नुकसान झाले नाही. मात्र, या दाव्यांची स्वतंत्र पुष्टी अद्याप झालेली नाही.
इराणी सरकारी माध्यमांच्या वृत्तानुसार, अमेरिकन सैन्याने जास्क परिसरातील सागरी मार्गावर एका इराणी तेल टँकरला लक्ष्य केले. इराणने या कारवाईला आंतरराष्ट्रीय सागरी कायद्यांचे उल्लंघन म्हटले असून त्यामुळे प्रादेशिक स्थैर्य धोक्यात आल्याचा आरोप केला आहे.
इराणने या कारवाईला “कडक प्रत्युत्तर” देण्याचा इशारा दिला असून आपल्या सार्वभौमत्वाच्या संरक्षणासाठी आवश्यक ती सर्व पावले उचलली जातील असे म्हटले आहे.
आंतरराष्ट्रीय माध्यमांच्या वृत्तानुसार, अमेरिका आणि इराण यांच्यात 30 दिवसांच्या तात्पुरत्या युद्धविरामाबाबत चर्चा सुरू आहे. या प्रस्तावाअंतर्गत होर्मुझ सामुद्रधुनी व्यापारी जहाजांसाठी तात्पुरती पुन्हा खुली केली जाऊ शकते.
या संभाव्य कराराचा उद्देश तणाव कमी करणे आणि कायमस्वरूपी राजनैतिक तोडग्याकडे वाटचाल करणे असल्याचे सांगितले जात आहे. मात्र, इराणचा अणु कार्यक्रम आणि युरेनियम संवर्धनाचा मुद्दा हा चर्चेतील मुख्य वादाचा विषय कायम आहे.
चर्चेदरम्यान अमेरिकन बाजूकडून इराणने उच्चस्तरीय युरेनियम साठा मर्यादित करावा आणि प्रमुख अणु सुविधा बंद कराव्यात अशी मागणी करण्यात आली आहे. याशिवाय, दीर्घकालीन निर्बंधांची अटही अमेरिकेकडून मांडली जात असल्याचे वृत्त आहे.
त्याउलट, इराणने पर्यायी प्रस्तावात आपल्या काही युरेनियम साठ्याचे संवर्धन कमी करण्याची आणि उर्वरित सामग्री रशियासारख्या तिसऱ्या देशाकडे हस्तांतरित करण्याची तयारी दर्शवली आहे. मात्र, या मुद्द्यावर अद्याप अंतिम सहमती झालेली नाही.
होर्मुझ सामुद्रधुनी हा जागतिक तेल पुरवठ्यासाठी महत्त्वाचा मार्ग मानला जातो आणि येथील वाढत्या तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारांमध्ये अस्थिरता दिसून येत आहे. परिस्थिती दीर्घकाळ कायम राहिल्यास कच्च्या तेलाच्या किमती वाढू शकतात आणि जागतिक पुरवठा साखळीवर परिणाम होऊ शकतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
संयुक्त राष्ट्रांच्या सागरी संस्थेनेही या संकटामुळे हजारो नाविक आणि व्यापारी जहाजांवर परिणाम होत असल्याचा इशारा दिला आहे. त्यामुळे मानवी आणि आर्थिक पातळीवर दबाव वाढत असल्याचे संस्थेने म्हटले आहे.
