AFCON 2025 ଟାଇଟଲ ବିବାଦ CASରେ ପହଞ୍ଚିଲା, CAFର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲା ସେନେଗାଲ
ଆଫ୍ରିକା କପ୍ ଅଫ୍ ନେସନ୍ସ (AFCON) 2025 ଫାଇନାଲର ଫଳାଫଳକୁ ନେଇ ବିବାଦ କ୍ରୀଡ଼ା ସମ୍ପର୍କିତ ବିବାଦର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଗଠିତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ଅଦାଲତ (CAS)ରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଜାନୁଆରୀରେ ମରକ୍କୋକୁ ହରାଇ ଟାଇଟଲ ଜିତିଥିବା ସେନେଗାଲ, ତାହାର ଟାଇଟଲ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ମରକ୍କୋକୁ 3-0 ଗୋଲରେ ବିଜେତା ଘୋଷଣା କରିଥିବା ଆଫ୍ରିକୀୟ ଫୁଟବଲ୍ କନଫେଡେରେସନ୍ (CAF)ର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଛି।
AFCON 2025 ଫାଇନାଲରେ କ’ଣ ଘଟିଥିଲା?
ଜାନୁଆରୀରେ ମରକ୍କୋର ରାଜଧାନୀ ରାବାତସ୍ଥିତ ପ୍ରିନ୍ସ ମୌଲେ ଅବ୍ଦେଲ୍ଲା ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଫାଇନାଲ ମ୍ୟାଚ୍ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରାୟ 66,000 ଦର୍ଶକ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। 1976 ପରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ AFCON ଟାଇଟଲ ଜିତିବାକୁ ଆୟୋଜକ ମରକ୍କୋ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମ୍ୟାଚ୍ ଗୋଲଶୂନ୍ୟ ରହିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଇଞ୍ଜୁରି ଟାଇମ୍ରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ମ୍ୟାଚ୍କୁ ନୂଆ ମୋଡ଼ ଦେଇଥିଲା।
ଇସ୍ମାଇଲା ସାର୍ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଗୋଲ୍ କରିଥିବା ସେନେଗାଲ ଭାବିଥିଲା। ତେବେ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ରେଫରି ଜିନ୍-ଜାକ୍ ନଡାଲା ମରକ୍କୋ ସପକ୍ଷରେ ଫ୍ରି-କିକ୍ ଦେଇସାରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ ମ୍ୟାଚ୍ର 98ତମ ମିନିଟ୍ରେ ଭିଡିଓ ଆସିଷ୍ଟାଣ୍ଟ ରେଫରି (VAR) ସମୀକ୍ଷା ପରେ ମରକ୍କୋକୁ ପେନାଲ୍ଟି ମିଳିଥିଲା। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ସେନେଗାଲର ଖେଳାଳି ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ଦଳ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
ସେନେଗାଲର ପ୍ରଶିକ୍ଷକ ପାପେ ଥିଆୱ କିଛି ଖେଳାଳି ଓ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସହ ପଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଉତ୍ତେଜନା ବଢ଼ିଥିଲା ଏବଂ କିଛି ସମର୍ଥକଙ୍କ ସହ ସୁରକ୍ଷା କର୍ମୀଙ୍କ ଧସ୍ତାଧସ୍ତି ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଖେଳ ବନ୍ଦ ରହିବା ପରେ ମ୍ୟାଚ୍ ପୁନର୍ବାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ଅତିରିକ୍ତ ସମୟର 124ତମ ମିନିଟ୍ରେ ମରକ୍କୋ ପାଖରେ ଟାଇଟଲ ଜିତିବାର ସୁଯୋଗ ଆସିଥିଲା। ରିଅଲ୍ ମାଦ୍ରିଦ୍ର ଖେଳାଳି ବ୍ରାହିମ୍ ଡିଆଜ୍ ପାନେଙ୍କା ଶୈଳୀରେ ପେନାଲ୍ଟିକୁ ଗୋଲପୋଷ୍ଟର ମଝି ଦେଇ ଚିପ୍ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ସେନେଗାଲର ଗୋଲକିପର ଏଡୁଆର୍ଡ ମେଣ୍ଡି ବଲ୍କୁ ଅଟକାଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ଅତିରିକ୍ତ ସମୟରେ ପାପେ ଗୁଏୟେ ଗୋଲ୍ କରି ସେନେଗାଲକୁ 1-0ରେ ବିଜୟୀ କରାଇଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ସେନେଗାଲ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ AFCON ଟ୍ରଫି ଜିତିଥିଲା। ତଥାପି ଟାଇଟଲକୁ ନେଇ ବିବାଦ ଜାରି ରହିଥିଲା।
CAF ଫାଇନାଲର ଫଳାଫଳ କାହିଁକି ବଦଳାଇଲା?
ଫାଇନାଲ ପରେ ରୟାଲ୍ ମରକ୍କନ୍ ଫୁଟବଲ୍ ଫେଡେରେସନ୍ (FRMF) ଆଫ୍ରିକୀୟ ଫୁଟବଲ୍ କନଫେଡେରେସନ୍ (CAF) ନିକଟରେ ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲ କରିଥିଲା। ସେନେଗାଲ ଦଳ ପଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ ହୋଇଥିବା ମରକ୍କୋ ପକ୍ଷର ଯୁକ୍ତି ଥିଲା।
ଏହି ବିବାଦର କେନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ନିୟମାବଳୀର ଧାରା 82 ରହିଥିଲା। ରେଫରିଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ମ୍ୟାଚ୍ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ଦଳ ପଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ିବା ପରିସ୍ଥିତି ସହ ଏହି ନିୟମ ସମ୍ପର୍କିତ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦଳକୁ ମ୍ୟାଚ୍ରେ ପରାଜିତ ଘୋଷଣା କରାଯିବା ସହ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରୁ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇପାରେ।
ମାର୍ଚ୍ଚରେ CAFର ଅପିଲ୍ ବୋର୍ଡ ମରକ୍କୋ ସପକ୍ଷରେ ରାୟ ଦେଇଥିଲା। ବୋର୍ଡ ସେନେଗାଲକୁ ମ୍ୟାଚ୍ରେ ପରାଜିତ ଘୋଷଣା କରି ମରକ୍କୋକୁ 3-0 ଗୋଲ୍ରେ ବିଜେତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲା। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଫଳରେ ପଡ଼ିଆରେ 1-0ରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିବା ସେନେଗାଲ ଟାଇଟଲ ହରାଇଥିଲା।
ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ଫୁଟବଲ୍ ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। କିଛି ସମାଲୋଚକ ଏବଂ CAFର ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିଲେ ଯେ, ଦଳ ପଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ିବା ପରିସ୍ଥିତିରେ ମ୍ୟାଚ୍ ବନ୍ଦ କରିବା କିମ୍ବା ଶେଷ କରିବାର ଅଧିକାର କେବଳ ରେଫରିଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଛି କି ନାହିଁ। ଏହା ଫଳରେ ବିବାଦ କେବଳ ନିୟମର ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ସୀମିତ ନ ରହି ମ୍ୟାଚ୍ ଅଧିକାରୀ ଓ ଫୁଟବଲ୍ ପ୍ରଶାସନର ଭୂମିକା ଉପରେ ମଧ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା।
CAFର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଅନ୍ୟାୟ ବୋଲି କହିଲା ସେନେଗାଲ
CAFର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ସେନେଗାଲ ଫୁଟବଲ୍ ଫେଡେରେସନ୍ (FSF) ତୀବ୍ର ବିରୋଧ ପ୍ରକାଶ କରି CASରେ ଅପିଲ୍ ଦାଖଲ କରିଥିଲା। ଟାଇଟଲ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ସେନେଗାଲ କହିଛି। CAFର ନିଷ୍ପତ୍ତିର ସମୀକ୍ଷା କରି ଏହି ମାମଲାରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ନିୟମ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଲାଗୁ ହୋଇଥିଲା କି ନାହିଁ, ତାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବାକୁ ସେନେଗାଲ ଫେଡେରେସନ୍ CASକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ନିୟମର ଉଚିତ୍ ପାଳନ ହେବା ଦରକାର ବୋଲି ମରକ୍କୋ ଫେଡେରେସନ୍ ନିଜ ମତରେ ଅଟଳ ରହିଛି। ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଭାଗ ନେଉଥିବା ସମସ୍ତ ଦଳ ପାଇଁ ସମାନ ନିୟମ ଲାଗୁ ହେବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ପଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ିବା ଘଟଣାକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବିଚାର କରାଯିବା ଦରକାର ବୋଲି ଏହାର ଯୁକ୍ତି।
ସେନେଗାଲର ଖେଳାଳି ଓ କର୍ମଚାରୀମାନେ ପଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ିବା ଘଟଣାକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କିପରି ମୂଲ୍ୟାୟନ କରାଯିବ ଏବଂ ଏହାକୁ ଆଧାର କରି ମ୍ୟାଚ୍ର ଫଳାଫଳ ବଦଳାଇ ମରକ୍କୋକୁ 3-0ରେ ବିଜେତା ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ୍ ଥିଲା କି ନାହିଁ, ତାହା CAS ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେବ।
CAS କ’ଣ ଏବଂ ଏହାର ରାୟ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
କୋର୍ଟ ଅଫ୍ ଆର୍ବିଟ୍ରେସନ୍ ଫର୍ ସ୍ପୋର୍ଟ (CAS) 1984 ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଲୋଜାନ୍ ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା କ୍ରୀଡ଼ା ସମ୍ପର୍କିତ ବିବାଦର ସମାଧାନ କରୁଥିବା ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ସଂସ୍ଥା। ଖେଳାଳି, ଦଳ ଓ କ୍ରୀଡ଼ା ମହାସଂଘ ମଧ୍ୟରେ ଚୁକ୍ତି, ଖେଳାଳି ସ୍ଥାନାନ୍ତର, ଡୋପିଂ, ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ପରିଚାଳନା ସମ୍ପର୍କିତ ମାମଲା ଏହାର ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସେ।
CASର ଅଧିକାରକୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁଥିବା କ୍ରୀଡ଼ା ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ସହ ଜଡ଼ିତ ମାମଲାରେ ଏହାର ରାୟକୁ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ତଥାପି, କିଛି ସୀମିତ ଆଇନଗତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତରେ ଏହି ରାୟକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବାର ସୁଯୋଗ ରହିପାରେ।
ଏହି ମାମଲାର ଶୁଣାଣି କ୍ରୀଡ଼ା ଆଇନରେ ଅଭିଜ୍ଞତା ଆଧାରରେ ଚୟନ ହୋଇଥିବା ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କ ପ୍ୟାନେଲ୍ କରିବ। ଉପଲବ୍ଧ ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଫ୍ରାନ୍ସର କ୍ରୀଡ଼ା ଆଇନ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଜେରାଲ୍ଡ ସିମୋନ୍ ଏହି ପ୍ୟାନେଲ୍ର ନେତୃତ୍ୱ ନେବେ। ଶୁଣାଣି ପରେ ପ୍ୟାନେଲ୍କୁ ଦସ୍ତାବିଜ, ନିୟମ ଏବଂ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଯୁକ୍ତି ସମୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯଦି ତୁରନ୍ତ ରାୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନ ହୁଏ, ତେବେ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିପାରେ।
ଶୁଣାଣି ଦିନ ହିଁ ରାୟ ଆସିବ କି?
ସେନେଗାଲ ଓ ମରକ୍କୋର ସମର୍ଥକମାନେ ଏହି ବିବାଦର ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଶୁଣାଣି ଏବଂ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରାୟ ଦୁଇଟି ପୃଥକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା। CASକୁ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଯୁକ୍ତି ଓ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତେଣୁ ଶୁଣାଣି ଦିନ ହିଁ ଆଧିକାରିକ ବିଜେତାଙ୍କ ନାମ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଯିବ ବୋଲି ଧରିନେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
CAS ସେନେଗାଲର ଅପିଲ୍ ଗ୍ରହଣ କଲେ CAFର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ରଦ୍ଦ କରିବା କିମ୍ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ଏହା ଫଳରେ ପଡ଼ିଆରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିଥିବା ସେନେଗାଲର ଟାଇଟଲ ସ୍ଥିତି ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିବ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, CAS ଯଦି CAFର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ବଜାୟ ରଖେ, ତେବେ ମରକ୍କୋକୁ 3-0ରେ ବିଜେତା ଘୋଷଣା କରିଥିବା ରାୟ ଜାରି ରହିପାରେ। ଅନ୍ତିମ ଫଳାଫଳ ନିୟମ ଓ ମାମଲାର ତଥ୍ୟକୁ ପ୍ୟାନେଲ୍ କିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଛି, ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ।
ଫୁଟବଲ୍ ପ୍ରଶାସନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାମଲା
AFCON ଫାଇନାଲକୁ ନେଇ ଏହି ବିବାଦ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଫୁଟବଲ୍ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଶୃଙ୍ଖଳାଗତ ନିୟମ ପ୍ରୟୋଗ ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ହୋଇପାରେ। ପ୍ରତିବାଦ ସ୍ୱରୂପ ପଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ିଲେ କେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରିବ, ରେଫରିଙ୍କ ଅନୁମତିର ଭୂମିକା କ’ଣ ଏବଂ ମ୍ୟାଚ୍ର ଫଳାଫଳ ବଦଳାଇବାର ଅଧିକାର କେତେଦୂର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ଏହି ମାମଲାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ବର୍ତ୍ତମାନ CAFର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମରକ୍କୋକୁ ବିଜେତା ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି, ଯେତେବେଳେ ସେନେଗାଲ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି। CASର ଶୁଣାଣି ଏହି ଦୀର୍ଘ ବିବାଦର ସମାଧାନ ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ। ତେବେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରାୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଇଟଲକୁ ନେଇ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇ ଜାରି ରହିବ।
