ଭାରତର ରାଜଧାନୀ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଶନିବାରଠାରୁ ୧୮ତମ BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ଆରମ୍ଭ ହେବ। ଭାରତର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଆୟୋଜିତ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ, ରୁଷିଆର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭ୍ଲାଦିମିର ପୁଟିନ ଏବଂ ଚୀନର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶି ଜିନପିଙ୍ଗ ପ୍ରାୟ ୧୦ ବର୍ଷ ପରେ ଏକାଠି ନଜର ଆସିବେ। ତିନି ନେତା ଏହା ପୂର୍ବରୁ ୨୦୧୬ରେ ଗୋଆରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ BRICS ସମ୍ମିଳନୀରେ ଏକାଠି ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ଏଥର BRICSର ୧୧ ସଦସ୍ୟ ଦେଶ ସହିତ ୧୦ଟି ସହଯୋଗୀ ଦେଶର ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବେ।
BRICSର ଗୁରୁତ୍ୱ କେବଳ ଏହାର ସଦସ୍ୟ ଦେଶ ସଂଖ୍ୟାରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାର ବିଶାଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷମତାରୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଇପାରେ। ୧୧ଟି ସଦସ୍ୟ ଦେଶରେ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୪୯.୫ ପ୍ରତିଶତ ଜନସଂଖ୍ୟା ବାସ କରନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ BRICS ଦେଶରେ ବାସ କରନ୍ତି।
PPP ଆଧାରରେ BRICS ଅର୍ଥନୀତି ଆମେରିକାଠାରୁ ପ୍ରାୟ ତିନି ଗୁଣ ବଡ଼
କ୍ରୟ ଶକ୍ତି ସମତା ବା Purchasing Power Parity (PPP) ଆଧାରରେ ମଧ୍ୟ BRICSର ଆର୍ଥିକ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖାଯାଏ। ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ମିଳିତ ଅର୍ଥନୀତି ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରାୟ ୩୯ ପ୍ରତିଶତ ସହ ସମାନ। ଏହା ଆମେରିକାର ଅର୍ଥନୀତି ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ତିନି ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।
ଏହି ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ଜନସାଂଖ୍ୟିକ କ୍ଷମତା ଯୋଗୁଁ BRICSକୁ ବିଶ୍ୱ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ବଢ଼ାଉଥିବା ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଭାରତର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ହେବାକୁ ଥିବା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗ ସହିତ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ କାରବାର ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବ।
୧୦ ବର୍ଷ ପରେ ମୋଦୀ-ପୁଟିନ-ଜିନପିଙ୍ଗ ଏକ ମଞ୍ଚରେ
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭ୍ଲାଦିମିର ପୁଟିନ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶି ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ଏକାଠି ଉପସ୍ଥିତି ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରମୁଖ ଘଟଣା ମଧ୍ୟରେ ରହିବ। ତିନି ନେତା ଏହା ପୂର୍ବରୁ ୨୦୧୬ରେ ଗୋଆରେ ଆୟୋଜିତ BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀରେ ଏକାଠି ଦେଖାଯାଇଥିଲେ।
ଗୋଆ ସମ୍ମିଳନୀ ପୂର୍ବରୁ ୧୫ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୧୬ରେ ମୋଦୀ, ଜିନପିଙ୍ଗ ଏବଂ ପୁଟିନ ଭାରତୀୟ ଶୈଳୀର ପୋଷାକରେ ମଧ୍ୟ ନଜର ଆସିଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ପରେ ତିନି ନେତାଙ୍କ ଏକ ମଞ୍ଚରେ ଉପସ୍ଥିତି ଏପରି ସମୟରେ ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ BRICSର ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ହୋଇସାରିଛି ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀର ବିଶ୍ୱ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ିଛି।
୭ ବର୍ଷ ପରେ ଜିନପିଙ୍ଗ ଭାରତରେ, ଗଲୱାନ ପରେ ପ୍ରଥମ ବୈଠକ
ଚୀନର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶି ଜିନପିଙ୍ଗ ଶନିବାର ସକାଳେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ସେ ୧୮ତମ BRICS ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗ ଦେବା ପାଇଁ ଭାରତ ଆସୁଛନ୍ତି। ଚୀନର ସରକାରୀ ସମ୍ବାଦ ସଂସ୍ଥା ସିନ୍ହୁଆ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରାୟ ୭ ବର୍ଷ ପରେ ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ଭାରତ ଗସ୍ତ ହେଉଛି।
ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ଭାରତ ଗସ୍ତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଦିଗ ହେଉଛି, ୨୦୨୦ର ଗଲୱାନ ସଂଘର୍ଷ ପରେ ଭାରତରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଏହା ପ୍ରଥମ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ବୈଠକ ହେବ।
ଗଲୱାନ ସଂଘର୍ଷ ପରେ ପ୍ରାୟ ୪ ବର୍ଷ ଧରି ବାସ୍ତବ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖା (LAC)ରେ ଭାରତ ଓ ଚୀନ ମଧ୍ୟରେ ତଣାପୋଡ଼ ଜାରି ରହିଥିଲା। ଏବେ ଦୁଇ ଦେଶ ସୀମାଠାରୁ ବାଣିଜ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରୁଛନ୍ତି। ସୀମା ବିବାଦକୁ ନେଇ ଦୁଇ ଦେଶ ଏକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠନ କରିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ସୀମାରେ ଦୁଇଟି ଅତିରିକ୍ତ ସାମରିକ ଯୋଗାଯୋଗ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ବ ଓ ମଧ୍ୟ ସେକ୍ଟରରେ ଦୁଇଟି ସାମରିକ ହଟଲାଇନ ସ୍ଥାପନ କରିବା ନେଇ ମଧ୍ୟ ସହମତି ହୋଇଛି। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ଦୁଇ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତୃତ୍ୱର ଅନୁମୋଦନ ମିଳିବା ବାକି ରହିଛି।
ଚୀନ ସହ ଭାରତର ବଡ଼ ବାଣିଜ୍ୟ ନିଅଣ୍ଟ
BRICS ସମ୍ମିଳନୀ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଭାରତ ଓ ଚୀନ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ୨୦୨୫-୨୬ରେ ଭାରତ ଚୀନଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୧.୪ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ସାମଗ୍ରୀ ଆମଦାନୀ କରିଥିଲା। ଏହା ଫଳରେ ଚୀନ ସହ ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟ ନିଅଣ୍ଟ ୮.୬ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ରହିଥିଲା। ତେଣୁ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପର୍କ ମୋଦୀ-ଜିନପିଙ୍ଗ ବୈଠକରେ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରେ।
ଡଲାର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା କମାଇବାକୁ ପ୍ରୟାସ
BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ବାଣିଜ୍ୟ ବଢ଼ାଇବାର ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀର ଏଜେଣ୍ଡାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ। ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାରସ୍ପରିକ ବାଣିଜ୍ୟରେ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ବ୍ୟବହାର କମାଇବା ଏବଂ ପରସ୍ପରର ଜାତୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ କାରବାର ବଢ଼ାଇବା ଦିଗରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ସହ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଅନଲାଇନ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ିବା ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାସ ଜାରି ରହିଛି। ତେବେ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ BRICSର ନିଜସ୍ୱ କୌଣସି ସାଧାରଣ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଏକକ ମୁଦ୍ରା ନାହିଁ।
ଭାରତର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ହେବାକୁ ଥିବା ସମ୍ମିଳନୀରେ ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ସହଜ ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯିବାର ଆଶା ରହିଛି। BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ିବା ଦିଗରେ ଭାରତ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସୀମାପାର ପେମେଣ୍ଟ ସହଜ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାରବାରରେ ଡଲାର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା କମାଇବାରେ ସହାୟତା ମିଳିପାରେ।
BRICSରେ କେଉଁ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସାମିଲ
BRICSରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ୧୧ଟି ସଦସ୍ୟ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି—ବ୍ରାଜିଲ, ରୁଷିଆ, ଭାରତ, ଚୀନ, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା, ଇଜିପ୍ଟ, ଇଥିଓପିଆ, ଇରାନ, UAE, ସାଉଦି ଆରବ ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ। ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ଥିକ, ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସହଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଗୋଷ୍ଠୀର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।
BRICS ଏକ ଔପଚାରିକ ସଂଗଠନ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇନଥିଲା। ୨୦୦୧ରେ ଆମେରିକୀୟ ନିବେଶ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗୋଲ୍ଡମ୍ୟାନ ସାକ୍ସର ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଜିମ ଓ’ନିଲ ତାଙ୍କ ରିପୋର୍ଟରେ BRIC ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ଏଥିରେ ବ୍ରାଜିଲ, ରୁଷିଆ, ଭାରତ ଏବଂ ଚୀନକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ୁଥିବା ବଡ଼ ଅର୍ଥନୀତି ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା।
୨୦୦୬ରେ BRIC ଗୋଷ୍ଠୀ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଆସିଥିଲା ଏବଂ ୨୦୦୯ରେ ରୁଷିଆର ୟେକାତେରିନବର୍ଗରେ ଏହାର ପ୍ରଥମ ଔପଚାରିକ ବୈଠକ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୧୦ରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ସାମିଲ ହେବା ପରେ ଏହାର ନାମ BRICS ହୋଇଥିଲା। ପରେ ଇରାନ, ଇଜିପ୍ଟ ଏବଂ ଇଥିଓପିଆ ସମେତ ଅନ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଯୋଡ଼ି ହେବାରୁ ଏହାର ପରିସର ଆହୁରି ବଢ଼ିଥିଲା। ଆଜି BRICS ବିଶ୍ୱର ପ୍ରମୁଖ ଆର୍ଥିକ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହାର ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ବିଶ୍ୱ GDPରେ ଅଂଶ ୨୭ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଯେତେବେଳେ ୟୁରୋପୀୟ ସଂଘର ଅଂଶ ପ୍ରାୟ ୧୪ ପ୍ରତିଶତ।
ପାକିସ୍ତାନ ଏବଂ ତୁର୍କିଏକୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଦସ୍ୟତା ନାହିଁ
BRICSର ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ପରେ ଅନେକ ଦେଶ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଛନ୍ତି। ପାକିସ୍ତାନ ୨୦୨୩ରେ ସଦସ୍ୟତା ପାଇଁ ଔପଚାରିକ ଆବେଦନ କରିଥିଲା। ଏହାକୁ ଚୀନ ଏବଂ ରୁଷିଆର ସମର୍ଥନ ମଧ୍ୟ ମିଳିଥିଲା। ତେବେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାକିସ୍ତାନକୁ BRICSର ସଦସ୍ୟତା ମିଳିନାହିଁ।
ତୁର୍କିଏ ମଧ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ମିଳିନାହିଁ। ଅନେକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ରିପୋର୍ଟରେ ଦାବି କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ପାକିସ୍ତାନ ଏବଂ ତୁର୍କିଏକୁ BRICSରେ ସାମିଲ କରିବା ସପକ୍ଷରେ ଭାରତ ନଥିଲା। ତେବେ ପାକିସ୍ତାନର ସଦସ୍ୟତାକୁ ରୋକିବା ସମ୍ପର୍କରେ ଭାରତ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ କିଛି କହିନାହିଁ। BRICSରେ ନୂଆ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସହମତି ଆବଶ୍ୟକ। ତେଣୁ କୌଣସି ଜଣେ ସଦସ୍ୟ ଦେଶର ଆପତ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସଦସ୍ୟତା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟକିପାରେ।
BRICS ସମ୍ମିଳନୀ ଉପରେ ବିଶ୍ୱର ନଜର
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ହେବାକୁ ଥିବା BRICS ସମ୍ମିଳନୀ ଏପରି ସମୟରେ ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ ଗୋଷ୍ଠୀର ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ହୋଇସାରିଛି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ବିକଳ୍ପ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା ତୀବ୍ର ହୋଇଛି। ମୋଦୀ, ପୁଟିନ ଏବଂ ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ୧୦ ବର୍ଷ ପରେ ଏକାଠି ଉପସ୍ଥିତି ସମ୍ମିଳନୀର କୂଟନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ସହ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ଏହା ସହିତ ଭାରତ-ଚୀନ ସମ୍ପର୍କ, ବାଣିଜ୍ୟ, ସୀମା ପରିଚାଳନା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନଜର ରହିବ।
