2020 ରେ ଭାରତର ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି, ଭାରତୀୟ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ର 2-6 ପ୍ରତିଶତ ପରିଧି ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲା। ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥ ଏବଂ ପାନୀୟର ଦାମ ହ୍ରାସ ପାଇବା ଏବଂ ଜିଏସ୍ଟି ହାର ହ୍ରାସ କରିବାରୁ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଥିଲା। 2020 ରେ ସରକାର ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କ ସିପିଆଇ (CPI) ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସିଷ୍ଟମକୁ ପୁନଃക്രമീകരിക്കିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଥିଲେ।
2020 ର ଅନ୍ତରେ: 2020 ରେ ଭାରତର ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତିର ହାର ନିବେଦକ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ନିରାଶା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। କନ୍ସ୍ୟୁମର ପ୍ରାଇସ୍ ଇଣ୍ଡେକ୍ସ (CPI) ର ଆଧାରରେ ରିଟେଲ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ 2 ରୁ 6 ପ୍ରତିଶତ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲା। ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥ ଏବଂ ପାନୀୟର ଦାମ ହ୍ରାସ ପାଇବା ଏବଂ ଜିଏସ୍ଟି (GST) ହ୍ରାସ କରିବାରୁ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ, 2020 ରେ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ଗଣନା କରିବା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ସରକାର ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କ ନୂତନ ପଦ୍ଧତି ତିଆରି କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି।
2020 ରେ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତିର ପ୍ରବୃତ୍ତି
2020 ରେ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ଅତି ମନ୍ଦଗତିରେ ଥିଲା। ସିପିଆଇ (CPI) ର ଆଧାରରେ ରିଟେଲ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କର 2 ରୁ 6 ପ୍ରତିଶତ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲା। ମୁଖ୍ୟତଃ ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥର ଦାମ ହ୍ରାସ ପାଇବା ଏବଂ ଜିଏସ୍ଟି (GST) ହାର ହ୍ରାସ କରିବାରୁ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ହୋଲିସେଲ ପ୍ରାଇସ୍ ଇଣ୍ଡେକ୍ସ (WPI) ରେ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ହ୍ରାସ ପାଉଥିବା ସଙ୍କେତ ଦେଖାଗଲା। ବର୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ ଡବ୍ଲ୍ୟୁପିଆଇ (WPI) ପୋଜିଟିଭ୍ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅକ୍ତୋବର ମାସରେ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ନଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଥିଲା। ଜୁଲାଇ, ଅକ୍ତୋବର ମାସରେ ଡବ୍ଲ୍ୟୁପିଆଇ (WPI) ନେଗେଟିଭ୍ ଥିଲା।
ନଭେମ୍ବର 2019 ରୁ ସିପିଆଇ (CPI) କିମ୍ବା ହେଡଲାଇନ୍ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ହ୍ରାସ ପାଉଥିଲା। ଜୁନ୍ 2020 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କର 2 ରୁ 4 ପ୍ରତିଶତ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲା, ପରେ 2 ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଲା। ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥର ସିପିଆଇ (CPI) ରେ ପ୍ରାୟ 48 ପ୍ରତିଶତ ଭାର ରହିଛି। ଖାଦ୍ୟ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ଜାନୁଆରୀରେ 6 ପ୍ରତିଶତରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜୁନ୍ ମାସରେ ନେଗେଟିଭ୍ ହୋଇଗଲା। ନଭେମ୍ବରରେ ପ୍ରକାଶିତ ଅlatestତମ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି -3.91 ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଲା। ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି 2 ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇବା ପରେ, ସରକାର ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବାରେ ସମ୍ପର୍କିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପ୍ରକାଶ କରିଛି, ଏବଂ ସରକାର ଏପ୍ରିଲ 1, 2020 ରୁ ନୂତନ ସିଷ୍ଟମ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଯାୟୀ କରିଥିଲା।
ସିପିଆଇ (CPI) ଏବଂ ଡବ୍ଲ୍ୟୁପିଆଇ (WPI) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ
ସିପିଆଇ (CPI) ଏବଂ ଡବ୍ଲ୍ୟୁପିଆଇ (WPI) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ଭାର ଢାଞ୍ଚା ଏବଂ ପରିଧି। ଖାଦ୍ୟ ବିଭାଗରେ ଦୁଇଟି ଉପରେ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ନଥିବା ଅବସ୍ଥା ରହିଥିବା ବେଳେ, ସେବା ଏବଂ ଖାଦ୍ୟେତର ପଦାର୍ଥ ସିପିଆଇ (CPI) କୁ ନେଗେଟିଭ୍ ହେବାଠାରୁ ରୋକିଥିଲା। ଡବ୍ଲ୍ୟୁପିଆଇ (WPI) ରେ କ୍ରୁଡ୍ ଅଏଲ, ଇନ୍ଧନ, ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରର ଭାର ଅଧିକ ରହିଥିବାରୁ ଖାଦ୍ୟ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ନେଗେଟିଭ୍ ହୋଇଗଲା। ନଭେମ୍ବରରେ ଡବ୍ଲ୍ୟୁପିଆଇ (WPI) ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା, ତେବେ ସିପିଆଇ (CPI) ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି 0.7 ପ୍ରତିଶତ ମାତ୍ର ରହିଥିଲା। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ରୂପ୍ୟ ଆଦି ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁମାନଙ୍କୁ ବାଦ୍ ଦେଲେ ସିପିଆଇ (CPI) ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରଜିଷ୍ଟ୍ର ହୋଇଥାନ୍ତା।
ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କର ଧନନୀତି, ବ୍ୟାଜ ହାର ହ୍ରାସ
ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ହ୍ରାସ ପାଇବା ପରେ, ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କ ଫେବ୍ରୁଆରୀ 2020 ରୁ ଅଗଷ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଷ୍ଟର୍ଟ ଟର୍ମ ଲୋନ୍ ହାରଟ୍ ଅଟ୍ ରିପୋ ହାର (Repo rate) ରେ ମୋଟ 125 ବେସିସ୍ ପଏଣ୍ଟ୍ ହ୍ରାସ କରିଛି। ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି। ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ସଞ୍ଜୟ ମଲହୋତ୍ର କହିଛନ୍ତି, 2020-21 ବର୍ଷରେ ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧବର୍ଷରେ ହେଡଲାଇନ୍ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି 4 ପ୍ରତିଶତ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହੁੰଚିବ।
ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁମାନଙ୍କୁ ବାଦ୍ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ଆଉଁ ହ୍ରାସ ପାଇବ। ଭଲ ଅଳୁବ୍ୟ, ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥର ଦାମ ହ୍ରାସ, ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପଦାର୍ଥର ଦାମରେ ସ୍ଥିରତା ହେତୁ 2020-21 ବର୍ଷରେ ସିପିଆଇ (CPI) ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତି ପ୍ରାୟ 2 ପ୍ରତିଶତ ରହିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।
ନୂତନ ସିପିଆଇ (CPI) ଶ୍ରେଣୀ ଏବଂ ସୂଚିକାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
ସରକାର ନୂତନ ସିପିଆଇ (CPI) ଶ୍ରେଣୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି, ଯାହାର ମୌଳିକ ବର୍ଷ 2019=100 ଅଟେ। ଅତୀତ ଦଶକରେ କରାଯାଇଥିବା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଗଣନା କରାଯାଉଛି। ନୂତନ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଦାର୍ଥର ସଙ୍କଳନ, ଭାର, ଏବଂ ସୂଚିକାକୁ ତିଆରି କରିବାର ଢାଞ୍ଚାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ। ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତିର ଗଣନା ଅଧିକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଏବଂ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେବ ଏହାହିଁ ଏଥିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ନୂତନ ସିପିଆଇ (CPI) ଶ୍ରେଣୀ ଫେବ୍ରୁଆରୀ 2020 ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ। ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍ ବରୋଡ଼ର ଚୀଫ୍ ଇକୋନୋମିଷ୍ଟ ମଦନ ସବନାବିସ୍ କହିଛନ୍ତି, 2020 ବର୍ଷରେ ମୂଲ୍ୟସ୍ଫୀତିର ପ୍ରଧାନ ଘଟକ ହେଉଛି ଏହି ନୂତନ ସୂଚିକା ଏବଂ ସେହିର ଢାଞ୍ଚା।
