ଭାରତୀୟ ଶେୟାର ବଜାର ସାଧାରଣତଃ ଶନିବାର ଓ ରବିବାର ସାପ୍ତାହିକ ଛୁଟି ଥିବାରୁ ବନ୍ଦ ରହିଥାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ନ୍ୟାସନାଲ ଷ୍ଟକ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ (NSE) ଏବଂ ବମ୍ବେ ଷ୍ଟକ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ (BSE)ରେ ମଧ୍ୟ କାରବାର ହୁଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ୧ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬ ଶନିବାର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଜାରରେ ଟ୍ରେଡିଂ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଚାଲିଥିବାରୁ ନିବେଶକ ଏବଂ ବଜାର ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ମନରେ ଏହାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
ସେହି ଦିନ ହୋଇଥିବା କାରବାର ସାଧାରଣ କିମ୍ବା ବାସ୍ତବ ଟ୍ରେଡିଂ ନଥିଲା। ବରଂ ଆଗାମୀ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଆୟୋଜିତ ଏକ ବିଶେଷ ‘ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ସେସନ’ ଥିଲା।
ଏହି ଅଭ୍ୟାସର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଇକ୍ୱିଟି କ୍ୟାଶ ସେଗମେଣ୍ଟରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ନୂତନ ‘କ୍ଲୋଜିଂ ଅକ୍ସନ ସେସନ’ (Closing Auction Session-CAS) ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଆକଳନ କରିବା ଏବଂ ନୂତନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ ହେବା ପରେ ବଜାର ପରିଚାଳନାରେ କୌଣସି ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ନହେବାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
ନ୍ୟାସନାଲ ଷ୍ଟକ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ନିକଟରେ ଘୋଷଣା କରିଛି ଯେ ଏହା ଇକ୍ୱିଟି କ୍ୟାଶ ସେଗମେଣ୍ଟରେ କ୍ଲୋଜିଂ ଅକ୍ସନ ସେସନ (CAS) ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ କରିବ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ୩ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬ ଠାରୁ ଲାଇଭ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ପରିବେଶରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବ। କ୍ଲୋଜିଂ ଅକ୍ସନ ସେସନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ବଜାର ବନ୍ଦ ସମୟରେ ଶେୟାରର ଅନ୍ତିମ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅଧିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରିବା।
ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ବଜାର ବନ୍ଦ ହେବା ପୂର୍ବରୁ କ୍ରେତା ଏବଂ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଅର୍ଡରକୁ ଅଧିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଭାବେ ମେଳ କରାଯାଇପାରିବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତିମ କ୍ଲୋଜିଂ ମୂଲ୍ୟକୁ ଅଧିକ ସଠିକ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିହେବ। ବିଶ୍ୱର ଆର୍ଥିକ ବଜାରଗୁଡ଼ିକରେ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଚଳିତ ରହିଛି ଏବଂ ବଜାରର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
NSE ଜାରି କରିଥିବା ସର୍କୁଲାର ଅନୁଯାୟୀ, CAS ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସଫଳତାର ସହ ଲାଗୁ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ବଜାର ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ୧ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬ରେ ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ସେସନ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ, ବ୍ରୋକରେଜ୍ କମ୍ପାନୀ, ଟ୍ରେଡିଂ ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଜାର ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନେ ନୂତନ ଟ୍ରେଡିଂ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ସିଷ୍ଟମ ଅପଗ୍ରେଡ୍ର ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନରେ ସହାୟକ ହୁଏ। ଏହା ଫଳରେ ବାସ୍ତବ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସମୟରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା କମିଯାଏ।
ନୂତନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ସୁଚାରୁ ପରିଚାଳନା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ସମସ୍ତ ଟ୍ରେଡିଂ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ଅଭ୍ୟାସରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲା।
ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ହେଉଛି ବାସ୍ତବ ଶେୟାର ବଜାର କାରବାରର ଏକ ସିମ୍ୟୁଲେଟେଡ୍ କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ରୂପ। ଏଥିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନେ କ୍ରୟ ଏବଂ ବିକ୍ରୟ ଅର୍ଡର ଦାଖଲ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି କାରବାରରେ ବାସ୍ତବ ଅର୍ଥର ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଟ୍ରେଡିଂ ସିଷ୍ଟମ, ଅର୍ଡର ପ୍ରୋସେସିଂ, ଡାଟା ପ୍ରବାହ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ପରୀକ୍ଷା କରିବା।
ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ସମୟରେ ହୋଇଥିବା କାରବାରର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ନିବେଶକଙ୍କ ବାସ୍ତବ ପୋର୍ଟଫୋଲିଓ କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ଉପରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ଏକ ‘ଡ୍ରାଇ ରନ୍’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାସ୍ତବ ବଜାର ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ବିପଦ ଜଡିତ ନଥାଏ।
ଭାରତରେ “ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ” ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି NSE ଏବଂ BSE ପରି ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ଅଧିକୃତ ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ସେସନ, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ବଜାର ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିବା। ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ବ୍ରୋକର, ଟ୍ରେଡିଂ ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗତ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ଖୁଚୁରା ନିବେଶକ ଏବଂ ନୂତନ ଟ୍ରେଡରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ କିମ୍ବା ପେପର ଟ୍ରେଡିଂ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ। ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକରେ ବ୍ୟବହାରକାରୀମାନେ ବାସ୍ତବ ଅର୍ଥ ବିନିଯୋଗ ନକରି ଟ୍ରେଡିଂ କୌଶଳର ଅଭ୍ୟାସ କରିପାରନ୍ତି। ଯଦିଓ ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଲାଇଭ୍ ବଜାର ତଥ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ତଥାପି ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ଅଧିକୃତ ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ଅଭ୍ୟାସ ସହିତ ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ।
