ଭାରତୀୟ ଶେୟାର ବଜାରରେ ନିବେଶ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶନିବାର ସାଧାରଣତଃ ଛୁଟିର ଦିନ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ୧୧ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ରେ ପରିସ୍ଥିତି ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ସେହିଦିନ ନ୍ୟାସନାଲ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ (NSE) ଏବଂ ବମ୍ବେ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ (BSE) ପକ୍ଷରୁ ଏକ ବିଶେଷ ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ (Mock Trading) ସେସନ୍ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ନିୟମିତ କାରବାର ସେସନ୍ ନୁହେଁ; ବରଂ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜର ଟ୍ରେଡିଂ ସିଷ୍ଟମ୍, ନେଟୱର୍କ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ଡିଜାଷ୍ଟର ରିକଭରି (Disaster Recovery) ବ୍ୟବସ୍ଥାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଆୟୋଜିତ ଏକ ପ୍ରାଯୁକ୍ତିକ ସିମ୍ୟୁଲେସନ୍ (Simulation Exercise) ଥିଲା।
ସାଧାରଣତଃ ଭାରତୀୟ ଶେୟାର ବଜାର ଶନିବାର ଏବଂ ରବିବାର ବନ୍ଦ ରହେ। ତେଣୁ ଶନିବାର ବଜାର ଖୋଲାଯାଇଥିବା ଖବର ନିବେଶକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ତେବେ ଏହି ବିଶେଷ ସେସନ୍ ସମୟରେ କୌଣସି ନିବେଶକଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇନଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ଶେୟାର କ୍ରୟ କିମ୍ବା ବିକ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ହୋଇନଥିଲା।
ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ହେଉଛି ଏକ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପରିବେଶରେ କରାଯାଉଥିବା ପ୍ରାଯୁକ୍ତିକ ପରୀକ୍ଷା। ଏଥିରେ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ, ଟ୍ରେଡିଂ ସଦସ୍ୟ, ବ୍ରୋକରେଜ୍ କମ୍ପାନୀ ଏବଂ ପ୍ରାଯୁକ୍ତିକ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ସିଷ୍ଟମ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି। ଭବିଷ୍ୟତରେ କୌଣସି ପ୍ରାଯୁକ୍ତିକ ତ୍ରୁଟି, ସାଇବର ଘଟଣା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ମୁଖ୍ୟ ଟ୍ରେଡିଂ ସିଷ୍ଟମ୍ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ, ବ୍ୟାକଅପ୍ (Business Continuity Plan/Disaster Recovery) ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିନା ବାଧାରେ ବଜାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜାରି ରଖିପାରିବ କି ନାହିଁ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ଏପରି ପରୀକ୍ଷା ବିଶ୍ୱର ଆର୍ଥିକ ବଜାରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ସମୟରେ କରାଯାଏ।
୧୧ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ର ଏହି ବିଶେଷ ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ସେସନ୍ରେ ଇକ୍ୱିଟି, ଇକ୍ୱିଟି ଡେରିଭେଟିଭ୍ସ, ଫ୍ୟୁଚର୍ସ ଏବଂ ଅପ୍ସନ୍ସ, କରେନ୍ସି ଡେରିଭେଟିଭ୍ସ, କମୋଡିଟି ଡେରିଭେଟିଭ୍ସ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଗୋଲ୍ଡ ରିସିପ୍ଟସ୍ (Electronic Gold Receipts – EGR) ସହିତ ପ୍ରମୁଖ ବଜାର ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଭାଗରେ କେବଳ ସିଷ୍ଟମ୍ ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାଞ୍ଚ (Process Validation) ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଟ୍ରେଡିଂ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିଲା।
NSE ଏବଂ BSE କ୍ରମଶଃ ୮ ଏବଂ ୯ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ରେ ପୃଥକ ପୃଥକ ସର୍କୁଲାର ଜାରି କରି ଏହି ବିଶେଷ ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ସେସନ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ବଜାର ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ। ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ଯେ, ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ସାଇଟ୍ ଏବଂ ବ୍ୟାକଅପ୍ (BCP/DR) ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ କରାଯିବ। NSE ତାହାର ସର୍କୁଲାରରେ ଇକ୍ୱିଟି କ୍ୟାଶ୍ ସେଗମେଣ୍ଟର କ୍ଲୋଜିଂ ଅକ୍ସନ୍ ସେସନ୍ (Closing Auction Session – CAS) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରାଯିବ ବୋଲି କହିଥିଲା।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, BSE ଟ୍ରେଡିଂ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ, ବିଶେଷକରି ତୃତୀୟ-ପକ୍ଷ ଟ୍ରେଡିଂ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନଙ୍କୁ, ବିଭିନ୍ନ ଟ୍ରେଡିଂ ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ସିଷ୍ଟମ୍ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ପରୀକ୍ଷା କରିବାର ସୁଯୋଗ ନେବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲା।
ଶନିବାର ଆୟୋଜିତ ଏହି ବିଶେଷ ସେସନ୍କୁ ପ୍ରି-ଓପେନ୍ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ଅର୍ଡର ଏଣ୍ଟ୍ରି, ଟ୍ରେଡିଂ, ସିଷ୍ଟମ୍ ସ୍ୱିଚଓଭର, ପୁନଃ ଲଗଇନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଯୁକ୍ତିକ ପରୀକ୍ଷା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ସଠିକ୍ ସମୟସୂଚୀ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଟ୍ରେଡିଂ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ସେହି ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ସିଷ୍ଟମ୍ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ସମୟରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଅର୍ଡର ଏବଂ ଟ୍ରେଡ୍ କେବଳ ପରୀକ୍ଷାର ଅଂଶ। ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଶେୟାର ବଜାର କିମ୍ବା ନିବେଶକଙ୍କ ପୋର୍ଟଫୋଲିଓ ଉପରେ କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ ପ୍ରକୃତ ଶେୟାରର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ, ପେମେଣ୍ଟ କିମ୍ବା ସେଟଲମେଣ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ନିବେଶକଙ୍କ ଧନ କିମ୍ବା ନିବେଶ ଉପରେ କୌଣସି ବିପଦ ନାହିଁ।
ମକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ, ଯାହାକୁ ପେପର ଟ୍ରେଡିଂ କିମ୍ବା ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏକ ସିମ୍ୟୁଲେଟେଡ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ପରିବେଶ ଯେଉଁଠାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନେ ପ୍ରକୃତ ଧନ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ପାଣ୍ଠି ବ୍ୟବହାର କରି ଟ୍ରେଡିଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି। ଏହା ନୂତନ ନିବେଶକଙ୍କୁ ଶେୟାର ବଜାରର କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ ବୁଝିବା, ଟ୍ରେଡିଂ କୌଶଳ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଟ୍ରେଡିଂ ପ୍ଲାଟଫର୍ମର ଅନୁଭବ ହାସଲ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ସେହିପରି, ବ୍ରୋକରେଜ୍ ସଂସ୍ଥା, ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ଏବଂ ସଂସ୍ଥାଗତ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନେ ନିଜର ପ୍ରାଯୁକ୍ତିକ ସିଷ୍ଟମ୍, ବିପଦ ପରିଚାଳନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଟ୍ରେଡିଂ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
