ଲୋକସଭାର ବିରୋଧୀ ଦଳର ନେତା ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ୟୁନିଫାଏଡ୍ ପେମେଣ୍ଟସ୍ ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ (UPI) ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ ଡିସ୍କାଉଣ୍ଟ ରେଟ୍ (MDR) ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ଦାବି କରିଛନ୍ତି। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏବଂ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟସ୍ କର୍ପୋରେସନ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (NPCI)ର ନୂଆ ଢାଞ୍ଚା ଅନୁଯାୟୀ, 15 ଅକ୍ଟୋବର 2026ରୁ ₹2,000ରୁ ଅଧିକ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି-ବ୍ୟବସାୟୀ (P2M) UPI ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ 0.4 ପ୍ରତିଶତ MDR ଲାଗୁ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରାହକଙ୍କଠାରୁ ସିଧାସଳଖ କୌଣସି ଶୁଳ୍କ ଆଦାୟ କରାଯିବ ନାହିଁ।
MDR ପ୍ରତ୍ୟାହାର ପାଇଁ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦାବି
ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆରେ ଜାରି କରିଥିବା ଏକ ଭିଡିଓ ବାର୍ତ୍ତାରେ UPI ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଶୁଳ୍କକୁ ନେଇ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ସହ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କୁ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ଅପିଲ୍ କରିଛନ୍ତି। ସେ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ନିଜ ମତ ରଖିଛନ୍ତି।
ସରକାର ଆମେରିକା ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଉଛି ଏବଂ UPI ଉପରେ ଶୁଳ୍କ ଲଗାଇ ଭାରତୀୟଙ୍କ ଉପରେ ବୋଝ ପକାଯାଉଛି ବୋଲି ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି। ନିଜ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ପୋଷ୍ଟରେ ସେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ UPI ଟ୍ୟାକ୍ସ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଶୁଳ୍କକୁ ‘ଟ୍ୟାକ୍ସ’ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ବେଳେ, MDR ସରକାରୀ ଟ୍ୟାକ୍ସ ନୁହେଁ ବୋଲି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।
ଅକ୍ଟୋବର 15ରୁ ନୂଆ MDR ଢାଞ୍ଚା ଲାଗୁ
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏବଂ NPCIର ନୂଆ ଢାଞ୍ଚା ଅନୁଯାୟୀ, 15 ଅକ୍ଟୋବର 2026ରୁ ₹2,000ରୁ ଅଧିକ ଯୋଗ୍ୟ P2M UPI ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ 0.4 ପ୍ରତିଶତ MDR ଲାଗୁ ହେବ। ₹75,000 କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଟଙ୍କାର ଲେନଦେନ ପାଇଁ ପ୍ରତି ଲେନଦେନରେ MDRର ସର୍ବାଧିକ ସୀମା ₹300 ରହିବ।
ଏହି ଶୁଳ୍କ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ପେମେଣ୍ଟ କରୁଥିବା ଗ୍ରାହକଙ୍କଠାରୁ ସିଧାସଳଖ ଆଦାୟ କରାଯିବ ନାହିଁ। ସରକାରଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ୟାଙ୍କ, ପେମେଣ୍ଟ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀ ଏବଂ UPI ଆପ୍ ପ୍ରଦାନକାରୀଙ୍କ ଭଳି ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ MDR ବଣ୍ଟନ କରାଯିବ। ବ୍ୟକ୍ତି-ବ୍ୟକ୍ତି (P2P) UPI ଲେନଦେନ ଯେକୌଣସି ରାଶିର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ MDR ପରିସରରୁ ବାହାରେ ରହିବ।
₹2,000 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବସାୟୀ ପେମେଣ୍ଟରେ MDR ନାହିଁ
ନୂଆ ଢାଞ୍ଚା ଅନୁଯାୟୀ ₹2,000 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ P2M UPI ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ MDR ଲାଗୁ ହେବ ନାହିଁ। ସରକାରଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, P2M ଲେନଦେନରେ ₹2,000ରୁ କମ୍ ରାଶିର ପେମେଣ୍ଟ 95 ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ଏବଂ ଏହି ଲେନଦେନ ଉପରେ MDR ଲାଗୁ ହେବ ନାହିଁ।
ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। P2PM ବର୍ଗରେ ଆସୁଥିବା ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ଭେଣ୍ଡର ଏବଂ ଆଖପାଖର ଛୋଟ ଦୋକାନ ସମେତ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ UPI QR ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତି ମାସରେ ₹1 ଲକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଲେନଦେନରେ ଶୂନ୍ୟ MDR ସୁବିଧା ଜାରି ରହିବ।
ରେଳବାଇ, ଟେଲିକମ୍ ଏବଂ ଇନ୍ଧନ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ₹5 ଶୁଳ୍କ
ନୂଆ ଢାଞ୍ଚାରେ କେତେକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଏବଂ କମ୍ ମାର୍ଜିନ୍ ଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ରେଳବାଇ, ଦୂରସଂଚାର, ବୀମା, ଇନ୍ଧନ ଏବଂ କୃଷି ଉତ୍ପାଦ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ₹2,000ରୁ ଅଧିକ ଲେନଦେନ ଉପରେ 0.4 ପ୍ରତିଶତ MDR ବଦଳରେ ପ୍ରତି ଲେନଦେନ ପାଇଁ ₹5 ଫ୍ଲାଟ୍ ଶୁଳ୍କ ଲାଗୁ ହେବ।
ପୁଞ୍ଜି ବଜାର ସହ ଜଡ଼ିତ କେତେକ ପେମେଣ୍ଟ, ଯେପରିକି ମ୍ୟୁଚୁଆଲ୍ ଫଣ୍ଡ, ସିକ୍ୟୁରିଟିଜ୍, ଷ୍ଟକ୍ ବ୍ରୋକର ଏବଂ ଡିଲରଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଲେନଦେନ ପାଇଁ 0.02 ପ୍ରତିଶତ MDR ଲାଗୁ ହେବ। ଏହାର ସର୍ବାଧିକ ସୀମା ₹300 ରହିବ।
MDR UPI ଟ୍ୟାକ୍ସ ନୁହେଁ ବୋଲି ସରକାରର ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ
ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ମଧ୍ୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ MDRକୁ ସରକାରୀ ଟ୍ୟାକ୍ସ ଭାବେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସରକାରଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ବ୍ୟବସାୟୀ ପେମେଣ୍ଟ ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ ମଧ୍ୟରେ ଲାଗୁ ହେଉଥିବା ଏକ ଶୁଳ୍କ, ଯାହା ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଜଡ଼ିତ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ।
UPI ମାଧ୍ୟମରେ ପେମେଣ୍ଟ କରୁଥିବା ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲେନଦେନ ଶୁଳ୍କ ଲାଗୁ ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ସରକାର କହିଛି। P2P ପେମେଣ୍ଟ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ରାଶି ସୀମା ବିନା ମାଗଣା ରହିବ।
₹75,000 କିମ୍ବା ଅଧିକ ଲେନଦେନରେ MDR ସୀମା ₹300
ଯୋଗ୍ୟ P2M ଲେନଦେନ ଉପରେ 0.4 ପ୍ରତିଶତ MDR ଲାଗୁ ହେବ। କିନ୍ତୁ ₹75,000 କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଲେନଦେନରେ ପ୍ରତି ଲେନଦେନ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ MDR ₹300 ରହିବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ₹3,000ର ଯୋଗ୍ୟ ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ MDR ₹12 ଏବଂ ₹50,000ର ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ ₹200 ହେବ। ₹75,000 କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଲେନଦେନରେ MDR ସର୍ବାଧିକ ₹300ରେ ସୀମିତ ରହିବ।
ଏହି ଶୁଳ୍କ ଗ୍ରାହକଙ୍କଠାରୁ ଆଦାୟ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ। ସରକାରଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, MDR ବ୍ୟବସାୟୀ-ପକ୍ଷର ପେମେଣ୍ଟ ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ରେ ଲାଗୁ ହେବ।
ଅଗଷ୍ଟ 2026ରେ UPI ମାଧ୍ୟମରେ 2,450.896 କୋଟି ଲେନଦେନ
NPCIର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଅଗଷ୍ଟ 2026ରେ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାୟ 24,508.96 ମିଲିୟନ୍ ଅର୍ଥାତ୍ 2,450.896 କୋଟି ଲେନଦେନ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ମୋଟ ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ₹29,82,355.95 କୋଟି ଥିଲା। ସେହି ମାସରେ UPI ସହ ଯୋଡ଼ିତ ବ୍ୟାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା 752 ଥିଲା।
ଅଗଷ୍ଟ 2026ରେ ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ କହିଥିଲା ଯେ UPIକୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ରଖିବା, ବୈଷୟିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟର ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆର୍ଥିକ ମଡେଲ୍ ବିକଶିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
MDR ଉପରେ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟ
ପ୍ରସ୍ତାବିତ MDR ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବିରୋଧ କରି ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କୁ ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ନୂଆ ଢାଞ୍ଚାକୁ ଚୟନିତ ବ୍ୟବସାୟୀ ଲେନଦେନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ରଖାଯାଇଛି ଏବଂ ଗ୍ରାହକଙ୍କଠାରୁ ସିଧାସଳଖ କୌଣସି UPI ଶୁଳ୍କ ଆଦାୟ କରାଯିବ ନାହିଁ ବୋଲି ସରକାର କହିଛି।
ନୂଆ MDR ଢାଞ୍ଚା 15 ଅକ୍ଟୋବର 2026ରୁ ଲାଗୁ ହେବ।
