કેન્દ્ર સરકાર UMANG અને DigiLockerનો વ્યાપ સતત વિસ્તારી રહી છે. 31 જુલાઈ સુધીમાં હજારો સરકારી સેવાઓ અને દસ્તાવેજો આ પ્લેટફોર્મ્સ સાથે જોડાયેલા છે, જેના કારણે નાગરિકોને અનેક જરૂરી સેવાઓ એક જ સ્થળે ડિજિટલ રીતે ઉપલબ્ધ થઈ રહી છે.
કેન્દ્ર સરકારના લાખો કર્મચારીઓ અને પેન્શનર્સ 8મા પગાર પંચની ભલામણોની રાહ જોઈ રહ્યા છે. પંચ હેઠળ લઘુત્તમ બેઝિક પેમાં વધારો થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે, જોકે અંતિમ રકમ હજુ નક્કી થઈ નથી. અલગ-અલગ ફિટમેન્ટ ફેક્ટરના આધારે ₹30 હજારથી વધુ બેઝિક પેના અંદાજ લગાવવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ તેને સત્તાવાર આંકડો માનવામાં આવી શકે નહીં.
₹55થી ₹18,000 સુધી પહોંચ્યો લઘુત્તમ બેઝિક પે
છેલ્લા લગભગ 80 વર્ષ દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓના પગારમાં મોટો ફેરફાર થયો છે. ભારતમાં જ્યારે પ્રથમ પગાર પંચ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો, ત્યારે સરકારી કર્મચારીઓનો લઘુત્તમ મૂળ પગાર માત્ર ₹55 પ્રતિ મહિનો હતો. સમય જતાં અલગ-અલગ પગાર પંચોની ભલામણોના આધારે પગાર માળખામાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો અને લઘુત્તમ બેઝિક પેમાં સતત વધારો થયો.
પ્રથમ પગાર પંચ દરમિયાન 1946-47માં લઘુત્તમ બેઝિક પે ₹55 અને મહત્તમ ₹2,000 હતો. ત્યારબાદ બીજા પગાર પંચમાં લઘુત્તમ પગાર ₹80 કરવામાં આવ્યો. ત્રીજા પગાર પંચમાં તે વધીને ₹196 થયો, જ્યારે ચોથા પગાર પંચમાં લઘુત્તમ બેઝિક પે ₹750 નક્કી કરવામાં આવી.
પાંચમા પગાર પંચના સમયે લઘુત્તમ મૂળ પગાર ₹2,550 સુધી પહોંચ્યો. છઠ્ઠા પગાર પંચમાં તેમાં મોટો વધારો થયો અને લઘુત્તમ બેઝિક પે ₹7,000 થઈ ગઈ. ત્યારબાદ સાતમા પગાર પંચે તેને વધારીને ₹18,000 કરી દીધી.
ફિટમેન્ટ ફેક્ટરથી નક્કી થશે નવો બેઝિક પગાર
હવે કર્મચારીઓની નજર 8મા પગાર પંચ પર છે. નવા પગાર માળખામાં લઘુત્તમ બેઝિક પે કેટલી હશે, તેનો એક મહત્વપૂર્ણ આધાર ફિટમેન્ટ ફેક્ટર હશે. કર્મચારી સંગઠનો 3.83 સુધીના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માંગ કરી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક અંદાજોમાં તે 1.82થી 2.86 વચ્ચે રહેવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
હાલની લઘુત્તમ બેઝિક પે ₹18,000ને અલગ-અલગ સંભવિત ફિટમેન્ટ ફેક્ટરથી ગુણાકાર કરવામાં આવે તો અનેક અંદાજ સામે આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 1.92ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટર પર બેઝિક પે ₹34,560, 2.28 પર ₹41,040 અને 2.57 પર લગભગ ₹46,260 થઈ શકે છે. જ્યારે 2.86ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટર પર આ રકમ લગભગ ₹51,480 સુધી પહોંચી શકે છે.
જોકે, આ માત્ર સંભવિત ગણતરીઓ છે. સરકાર અથવા 8મા પગાર પંચે હજુ આમાંથી કોઈપણ રકમને નવી લઘુત્તમ બેઝિક પે તરીકે મંજૂરી આપી નથી. વાસ્તવિક પગાર વધારો પંચની ભલામણ અને સરકારના અંતિમ નિર્ણય પર નિર્ભર રહેશે.
8મો પગાર પંચ ક્યારથી લાગુ થશે?
8મા કેન્દ્રીય પગાર પંચ માટે 1 જાન્યુઆરી 2026ને સંભવિત અસરકારક તારીખ માનવામાં આવી રહી છે. તેનો અર્થ એ નથી કે કર્મચારીઓને તે જ તારીખથી વધારેલો પગાર મળવાનું શરૂ થઈ જશે. વાસ્તવિક ચુકવણી પંચનો અહેવાલ, સરકારની સમીક્ષા અને કેબિનેટની મંજૂરી બાદ જ નક્કી થશે.
પગાર પંચ પોતાની ભલામણોમાં મૂળ પગાર ઉપરાંત કર્મચારીઓના પગાર માળખા સાથે જોડાયેલા અન્ય પાસાઓ પર પણ વિચાર કરી શકે છે. તેથી માત્ર બેઝિક પેમાં સંભવિત વધારાને આધારે કુલ પગારમાં થનારા ફેરફારનો ચોક્કસ અંદાજ લગાવવો હાલમાં શક્ય નથી.
જો સરકાર ફિટમેન્ટ ફેક્ટરને હાલના સ્તરથી ઉપર રાખે છે, તો લઘુત્તમ બેઝિક પે ₹30 હજારથી વધુ થવાની સંભાવના બની શકે છે. જોકે અંતિમ આંકડો હજુ સ્પષ્ટ નથી અને કર્મચારીઓએ સત્તાવાર ભલામણોની રાહ જોવી પડશે.
તેથી ₹30 હજાર, ₹40 હજાર અથવા ₹50 હજારથી વધુની બેઝિક પે સાથે જોડાયેલા આંકડાઓને હાલમાં માત્ર અંદાજ તરીકે જ જોવા જોઈએ. 8મા પગાર પંચની અંતિમ ભલામણ અને કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણય બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે લાખો કેન્દ્રીય કર્મચારીઓના લઘુત્તમ મૂળ પગારમાં વાસ્તવમાં કેટલો વધારો થશે.
