ઈરાનના પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈ અને તેમના પરિવારના સભ્યોના અંતિમ સંસ્કાર સંબંધિત કાર્યક્રમોની શરૂઆત શુક્રવારથી થઈ છે. લગભગ ચાર મહિનાના લાંબા અંતરાલ બાદ શરૂ થયેલા આ સમારોહો 9 જુલાઈ સુધી ચાલુ રહેશે. ઈરાનમાં આ કાર્યક્રમોને માત્ર ધાર્મિક અથવા રાજકીય વિદાય તરીકે નહીં પરંતુ દેશની રાજકીય સ્થિરતા, ધાર્મિક એકતા અને જનસમર્થનના પ્રદર્શન તરીકે રજૂ કરવામાં આવી રહ્યા છે.
વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યક્રમ એવા સમયે યોજાઈ રહ્યો છે જ્યારે મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ, અમેરિકા સાથેના સંબંધો અને પ્રાદેશિક શક્તિ સંતુલન આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણના કેન્દ્રમાં છે. ઈરાનની સરકારી સમાચાર એજન્સી ઇરનાના જણાવ્યા મુજબ, દેશભરમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકો તેહરાન પહોંચી રહ્યા છે. અધિકારીઓના અંદાજ મુજબ અંતિમ સંસ્કાર અને શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમોમાં કરોડો લોકો ભાગ લઈ શકે છે.
તેહરાનની ગ્રાન્ડ મોસાલા મસ્જિદમાં આયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈ અને તેમના પરિવારના અનેક સભ્યોના તાબૂતોને અંતિમ દર્શન માટે રાખવામાં આવ્યા છે. ખામેનેઈના પાર્થિવ દેહને ઈરાનના રાષ્ટ્રીય ધ્વજમાં લપેટવામાં આવ્યો છે, જ્યારે તાબૂત પર શિયા પરંપરાનું પ્રતીક ગણાતો 'યા હુસૈન' લખાયેલો લાલ ધ્વજ મૂકવામાં આવ્યો છે.
ઈરાનની સરકાર અને ધાર્મિક નેતૃત્વ નાગરિકોને મોટી સંખ્યામાં અંતિમ સંસ્કારમાં હાજરી આપવા અપીલ કરી રહ્યા છે. વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા મુજબ, આ કાર્યક્રમ માત્ર શોકસભા નથી પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને એવો સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ છે કે બાહ્ય દબાણો અને પ્રાદેશિક સંઘર્ષો છતાં ઈરાનની રાજકીય અને ધાર્મિક વ્યવસ્થા મજબૂત છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ સાથે વધેલા તણાવની પૃષ્ઠભૂમિમાં આ કાર્યક્રમને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે. વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ, વ્યાપક જનભાગીદારી દ્વારા ઈરાન સંભવિત રાજદ્વારી વાટાઘાટો અને પ્રાદેશિક વ્યૂહાત્મક મુદ્દાઓ પર પોતાની સ્થિતિ મજબૂત હોવાનું દર્શાવવા ઇચ્છે છે.
તેહરાનમાં યોજાયેલા શ્રદ્ધાંજલિ સમારોહમાં ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયાન, વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી, સંસદ અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બાકર ગાલીબાફ, મુખ્ય ન્યાયાધીશ ગોલામહોસૈન મોહસેની એજેઈ સહિત અનેક વરિષ્ઠ રાજકીય અને સૈન્ય નેતાઓએ શ્રદ્ધાંજલિ અર્પી હતી. સુરક્ષા કારણોસર વર્તમાન સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામેનેઈ જાહેર કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેશે નહીં. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર તેમની સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.
ઈરાનના જણાવ્યા અનુસાર, અંતિમ સંસ્કારમાં 30થી વધુ દેશોના સરકારી પ્રતિનિધિઓ અને લગભગ 90 દેશોના ધાર્મિક પ્રતિનિધિઓ હાજર રહેવાની શક્યતા છે. પાકિસ્તાન, રશિયા, ચીન, ઇરાક, ઓમાન અને જ્યોર્જિયા સહિત અનેક દેશોએ પોતાના પ્રતિનિધિમંડળ મોકલવાની પુષ્ટિ કરી છે. ભારત તરફથી પણ એક સત્તાવાર પ્રતિનિધિમંડળ તેહરાન પહોંચ્યું અને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પી હતી. વિવિધ દેશોના ધાર્મિક આગેવાનો અને રાજકીય પ્રતિનિધિઓની હાજરીને કારણે આ કાર્યક્રમને આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ પ્રાપ્ત થયું છે.
મોટી સંખ્યામાં લોકો એકત્ર થવાની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને સમગ્ર ઈરાનમાં વ્યાપક સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી છે. રાજધાની તેહરાન સહિતના મુખ્ય શહેરોમાં વધારાના સુરક્ષા દળોને તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે અને ભીડ નિયંત્રણ માટે વિશેષ યોજનાઓ અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. સુરક્ષા એજન્સીઓ વિશેષ સતર્ક છે કારણ કે 1989માં આયાતુલ્લા રુહોલ્લા ખોમેનીના અંતિમ સંસ્કાર તેમજ બાદમાં જનરલ કાસેમ સોલેમાનીના અંતિમ સંસ્કાર દરમિયાન ભારે ભીડને કારણે નાસભાગ જેવી ઘટનાઓ બની હતી. આ વખતે વહીવટીતંત્રે આવી કોઈ સ્થિતિ ન સર્જાય તે માટે આધુનિક દેખરેખ પ્રણાલી અને વ્યાપક સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો સહારો લીધો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર એજન્સી રોઇટર્સના જણાવ્યા અનુસાર, આયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈના પાર્થિવ દેહને છેલ્લા ચાર મહિનાથી નિયંત્રિત તાપમાન ધરાવતા ફોરેન્સિક કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યો હતો. ઇસ્લામિક પરંપરા મુજબ રાસાયણિક સંરક્ષણની મંજૂરી ન હોવાથી માત્ર શીત ભંડારણ તકનીકનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. શિયા ધાર્મિક વિદ્વાનોએ અસાધારણ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને અંતિમ સંસ્કારમાં વિલંબ અને પાર્થિવ દેહને નીચા તાપમાને સુરક્ષિત રાખવા માટે ધાર્મિક મંજૂરી આપી હતી.
અંતિમ સંસ્કારના કાર્યક્રમો અનેક તબક્કામાં યોજાઈ રહ્યા છે. તેહરાનમાં જાહેર શ્રદ્ધાંજલિ બાદ અંતિમ યાત્રા દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી પસાર થઈ ધાર્મિક મહત્વ ધરાવતા શહેર કુમ પહોંચશે. ત્યારબાદ ઇરાકના નજફ અને કરબલામાં પણ શ્રદ્ધાંજલિના કાર્યક્રમો યોજાશે, જ્યાં શિયા સમુદાય માટે અત્યંત પવિત્ર ધાર્મિક સ્થળો આવેલાં છે.
