બાંગ્લાદેશમાં લગભગ 35 વર્ષ બાદ રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે ચૂંટણી મુકાબલો થવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ છે. સત્તારૂઢ બાંગ્લાદેશ નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી (BNP)એ પોતાના મહાસચિવ મિર્ઝા ફખરુલ ઇસ્લામ આલમગીરને રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર બનાવ્યા છે, જ્યારે જમાત-એ-ઇસ્લામીના નેતૃત્વવાળા 11 પક્ષોના વિપક્ષી ગઠબંધને નિવૃત્ત કર્નલ ઓલી અહમદને ઉમેદવાર બનાવ્યા છે. બંને પક્ષોએ 13 ઓગસ્ટે ચૂંટણી પંચ સમક્ષ નામાંકનપત્રો દાખલ કર્યા. ચૂંટણી પંચના કાર્યક્રમ અનુસાર, નામાંકન માન્ય ઠરશે તો 20 ઓગસ્ટે રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણી યોજાશે.
બાંગ્લાદેશમાં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી સામાન્ય જનતા સીધી રીતે કરતી નથી. બંધારણ હેઠળ રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી સંસદના સભ્યો કરે છે. તેથી રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીનું પરિણામ સંસદમાં રાજકીય પક્ષોની તાકાતથી મોટા પ્રમાણમાં પ્રભાવિત થાય છે. 2026ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં BNP અને તેના સહયોગીઓને સંસદમાં બે તૃતીયાંશ બહુમતી મળી છે. આ કારણે મિર્ઝા ફખરુલ ઇસ્લામ આલમગીરને રાષ્ટ્રપતિ પદના પ્રબળ દાવેદાર માનવામાં આવી રહ્યા છે અને તેમની જીતની શક્યતા મજબૂત હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે.
આ ચૂંટણી એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે 1991 બાદ બાંગ્લાદેશમાં રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે કોઈ વાસ્તવિક ચૂંટણી મુકાબલો થયો ન હતો. 1991માં અબ્દુર રહમાન બિસ્વાસ અને બદરૂલ હૈદર ચૌધરી વચ્ચે મુકાબલો થયો હતો, જેમાં બિસ્વાસે જીત મેળવી હતી. ત્યાર બાદ રાષ્ટ્રપતિ પદની ચૂંટણીઓમાં વિપક્ષી ઉમેદવારો સામે આવ્યા ન હતા અને અનેક ચૂંટણીઓ બિનહરીફ યોજાઈ હતી.
રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણી માટે નામાંકન દાખલ કરવાની પ્રક્રિયા 13 ઓગસ્ટે પૂર્ણ થઈ હતી. BNP તરફથી મિર્ઝા ફખરુલનું નામાંકનપત્ર દાખલ કરવામાં આવ્યું, જ્યારે 11 પક્ષોના વિપક્ષી ગઠબંધને ઓલી અહમદના સમર્થનમાં બે નામાંકનપત્રો દાખલ કર્યા. ચૂંટણી પંચ 16 ઓગસ્ટે નામાંકનપત્રોની તપાસ કરશે. બંને ઉમેદવારોના નામાંકન માન્ય રહે તો 20 ઓગસ્ટે સાંસદો રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે મતદાન કરશે.
બાંગ્લાદેશમાં આ ચૂંટણી એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે દેશની રાજનીતિમાં ફેરફાર આવ્યો છે. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ શહાબુદ્દીને પદ પરથી રાજીનામું આપ્યા બાદ રાષ્ટ્રપતિ પદ ખાલી થયું અને બંધારણીય પ્રક્રિયા હેઠળ નવા રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીની તૈયારી શરૂ થઈ. ચૂંટણી પંચે અગાઉ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે રાષ્ટ્રપતિ પદ ખાલી થયા બાદ બંધારણ અનુસાર નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં ચૂંટણી યોજવી જરૂરી છે.
મિર્ઝા ફખરુલ ઇસ્લામ આલમગીર બાંગ્લાદેશની રાજનીતિના અનુભવી નેતાઓમાં ગણાય છે. તેમનો રાજકીય પ્રવાસ વિદ્યાર્થી રાજકારણથી શરૂ થયો હતો. ઢાકા યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેઓ વિદ્યાર્થી આંદોલન સાથે જોડાયા અને બાદમાં દેશના રાજકીય આંદોલનોમાં સક્રિય રહ્યા.
વિદ્યાર્થી રાજકારણ બાદ તેમણે થોડો સમય શિક્ષણ ક્ષેત્રે કામ કર્યું. તેઓ ઢાકા કોલેજ સહિત અનેક સરકારી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અધ્યાપન સાથે જોડાયેલા રહ્યા. ત્યાર બાદ તેમણે સરકારી નોકરી છોડીને સક્રિય રાજકારણનો માર્ગ અપનાવ્યો.
1980ના દાયકાના ઉત્તરાર્ધમાં સ્થાનિક રાજકારણમાં તેમનો રાજકીય પ્રભાવ વધવા લાગ્યો. બાદમાં તેઓ BNPમાં જોડાયા અને પક્ષના સંગઠનમાં વિવિધ મહત્વપૂર્ણ જવાબદારીઓ સંભાળી. 1990ના દાયકામાં રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં તેમની ભૂમિકા મજબૂત થઈ.
2001ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં તેઓ ઠાકુરગાંવ-1થી સાંસદ તરીકે ચૂંટાયા. ત્યાર બાદ તેમને સરકારમાં કૃષિ રાજ્યમંત્રી તેમજ નાગરિક ઉડ્ડયન અને પર્યટન રાજ્યમંત્રી જેવી જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી. આગળ જતાં તેઓ BNPના કાર્યકારી મહાસચિવ બન્યા અને 2016માં પક્ષના મહાસચિવ તરીકે ઔપચારિક રીતે નિયુક્ત થયા.
રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે નામાંકન મળ્યા બાદ ફખરુલે પક્ષના મહાસચિવ અને BNPની સ્થાયી સમિતિમાંથી રાજીનામું આપ્યું. તેમનું નામાંકન પક્ષ તરફથી ઔપચારિક રીતે ચૂંટણી પંચ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.
મિર્ઝા ફખરુલ સામે વિપક્ષી ગઠબંધને નિવૃત્ત કર્નલ ઓલી અહમદને ઉમેદવાર બનાવ્યા છે. ઓલી અહમદ લિબરલ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (LDP)ના અધ્યક્ષ છે અને બાંગ્લાદેશની રાજનીતિમાં લાંબા સમયથી સક્રિય રહ્યા છે. 1971ના મુક્તિ સંગ્રામમાં તેમની ભૂમિકા માટે તેમને ‘વીર વિક્રમ’ સન્માનથી પણ નવાજવામાં આવ્યા હતા.
સેનામાંથી નિવૃત્તિ બાદ તેમણે રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો. તેઓ BNPના શરૂઆતના સમયના નેતાઓમાં સામેલ રહ્યા અને પૂર્વ વડાપ્રધાન ખાલિદા ઝિયાના નેતૃત્વવાળી સરકારમાં મહત્વપૂર્ણ જવાબદારીઓ નિભાવી ચૂક્યા છે. 1991માં BNP સત્તામાં આવ્યા બાદ તેમણે સરકારમાં મંત્રી તરીકે કામ કર્યું.
બાદમાં રાજકીય મતભેદોને કારણે તેમણે BNPથી અલગ થઈને 2006માં લિબરલ ડેમોક્રેટિક પાર્ટીની સ્થાપના કરી. ત્યારથી તેઓ LDPના અધ્યક્ષ છે. તેઓ અનેક વખત સાંસદ રહી ચૂક્યા છે અને બાંગ્લાદેશની રાજનીતિમાં વિપક્ષી ખેમાના અનુભવી નેતાઓમાં તેમની ઓળખ છે.
ઓલી અહમદને માત્ર જમાત-એ-ઇસ્લામીના ઉમેદવાર કહેવાને બદલે તેમને જમાતના નેતૃત્વવાળા 11 પક્ષોના વિપક્ષી ગઠબંધનના ઉમેદવાર કહેવું વધુ સચોટ છે. ગઠબંધને રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીમાં પોતાની તરફથી ઓલી અહમદનું નામ આગળ કર્યું છે. આથી રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીમાં સત્તા પક્ષ અને વિપક્ષી ગઠબંધન વચ્ચે ઔપચારિક મુકાબલાની સ્થિતિ બની છે.
જોકે, સંસદમાં BNP અને તેના સહયોગીઓની મજબૂત સ્થિતિને ધ્યાનમાં લેતાં ચૂંટણી મુકાબલો પરિણામની દૃષ્ટિએ સમાન ગણાતો નથી. રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે મતદાન થાય તો સાંસદોની સંખ્યા BNPના ઉમેદવારના પક્ષમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
બાંગ્લાદેશમાં રાષ્ટ્રપતિનું પદ મુખ્યત્વે બંધારણીય અને ઔપચારિક ભૂમિકાવાળું છે, જ્યારે સંસદીય વ્યવસ્થામાં વાસ્તવિક કાર્યકારી સત્તા વડાપ્રધાન અને સરકાર પાસે હોય છે. તેમ છતાં રાષ્ટ્રપતિ દેશના બંધારણીય માળખામાં મહત્વપૂર્ણ પદ ધરાવે છે.
1991 બાદ સતત બિનહરીફ રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટાવાની પ્રક્રિયા વચ્ચે આ વખતે બે રાજકીય ખેમાના ઉમેદવારો મેદાનમાં ઉતરવાથી બાંગ્લાદેશની વર્તમાન રાજકીય પરિસ્થિતિમાં એક ઘટનાક્રમ ઊભો થયો છે. 2026ની સામાન્ય ચૂંટણી બાદ BNP સત્તામાં પરત આવી છે અને સંસદમાં તેની મજબૂત સ્થિતિ છે. આવી સ્થિતિમાં રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીમાં વિપક્ષે ઉમેદવાર ઉતારવો રાજકીય સ્પર્ધાની સ્થિતિ દર્શાવે છે.
20 ઓગસ્ટે થનાર સંભવિત મતદાન બાંગ્લાદેશની તાજેતરની રાજકીય ઉથલપાથલ બાદની એક બંધારણીય પ્રક્રિયા હશે. બંને ઉમેદવારોના નામાંકન માન્ય રહે તો સાંસદોએ રાષ્ટ્રપતિની પસંદગી માટે મતદાન કરવું પડશે. જોકે, BNP પાસે સંસદમાં બે તૃતીયાંશ બહુમતી હોવાથી મિર્ઝા ફખરુલના રાષ્ટ્રપતિ બનવાનું લગભગ નિશ્ચિત માનવામાં આવી રહ્યું છે.
તેમ છતાં 35 વર્ષ બાદ રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે થનારો મુકાબલો બાંગ્લાદેશની રાજનીતિમાં એક ઘટનાક્રમ છે. આ ચૂંટણી એ પણ દર્શાવશે કે સત્તા પક્ષ અને વિપક્ષી ગઠબંધન નવા રાજકીય તબક્કામાં બંધારણીય સંસ્થાઓની અંદર કેવી રીતે સ્પર્ધા કરે છે.
