પટનામાં ગાંધી જયંતિના અવસરે આયોજિત કાર્યક્રમમાં મુખ્યમંત્રી સમ્રાટ ચૌધરીએ શિક્ષણ, પર્યાવરણ, ઊર્જા અને કચરા વ્યવસ્થાપનને લઈને રાજ્ય સરકારની વિવિધ યોજનાઓ અને લક્ષ્યોની માહિતી આપી. બાપુ ટાવરમાં યોજાયેલા કાર્યક્રમ દરમિયાન તેમણે જણાવ્યું કે બિહારની તમામ 38 એન્જિનિયરિંગ કોલેજોમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે માત્ર 10 રૂપિયા ફી નક્કી કરવામાં આવી છે. સાથે જ પટનાના કચરાનું વૈજ્ઞાનિક રીતે વ્યવસ્થાપન કરીને આશરે 50 કરોડ રૂપિયાની આવક મેળવવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. મુખ્યમંત્રીએ કૃષિ ફીડરોને સૌર ઊર્જા સાથે જોડવા માટે રાજ્ય સરકાર તરફથી 5,500 કરોડ રૂપિયાનું અનુદાન આપવામાં આવી રહ્યું હોવાની પણ માહિતી આપી.
મહાત્મા ગાંધીની 157મી જયંતિ અને બાપુ ટાવરના બીજા સ્થાપના દિવસ નિમિત્તે યોજાયેલા કાર્યક્રમમાં મુખ્યમંત્રીએ વિકાસ સાથે જોડાયેલા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા કાર્યોનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમના સંબોધનમાં શિક્ષણને સુલભ બનાવવું, શહેરના કચરાને આર્થિક સંસાધનમાં ફેરવવું, ખેડૂતો માટે ઊર્જા વ્યવસ્થા મજબૂત કરવી અને સ્વચ્છ ઊર્જાના વિકલ્પોને પ્રોત્સાહન આપવા જેવા મુદ્દાઓ મુખ્ય રહ્યા.
એન્જિનિયરિંગ શિક્ષણ અંગે મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું કે બિહારની તમામ 38 એન્જિનિયરિંગ કોલેજોમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે માત્ર 10 રૂપિયા ફી નક્કી કરવામાં આવી છે. બિહાર સરકાર દ્વારા અગાઉ પણ આ વ્યવસ્થાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. એપ્રિલ 2026માં મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી માહિતીમાં જણાવાયું હતું કે બિહારમાં એન્જિનિયરિંગના અભ્યાસ માટે એક વર્ષનું શુલ્ક માત્ર 10 રૂપિયા છે, જ્યારે ડિપ્લોમા વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી એક વર્ષ માટે પાંચ રૂપિયા ફી લેવામાં આવે છે.
આ વ્યવસ્થાનો હેતુ સરકારી ટેકનિકલ શિક્ષણ વિદ્યાર્થીઓને ઓછા ખર્ચે ઉપલબ્ધ કરાવવાનો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. એન્જિનિયરિંગ કોલેજોમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે માત્ર નિર્ધારિત શૈક્ષણિક ફી જ ખર્ચનો ભાગ નથી, પરંતુ હોસ્ટેલ, ભોજન, પુસ્તકો, મુસાફરી, પરીક્ષા અને અન્ય વ્યક્તિગત ખર્ચ પણ થઈ શકે છે. તેથી 10 રૂપિયાની ફીની જાહેરાત મુખ્યત્વે નિર્ધારિત શૈક્ષણિક ફી સાથે સંબંધિત છે. વિદ્યાર્થીઓના કુલ ખર્ચને સમજવા માટે અન્ય ખર્ચની અલગથી ગણતરી કરવી પડશે.
મુખ્યમંત્રીએ પટનાના કચરા વ્યવસ્થાપન અંગે પણ લક્ષ્ય રજૂ કર્યું. તેમણે જણાવ્યું કે શહેરમાંથી નીકળતા કચરાનું વૈજ્ઞાનિક રીતે વ્યવસ્થાપન કરીને આશરે 50 કરોડ રૂપિયાની આવક મેળવવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. તેનો અર્થ એ છે કે કચરાને માત્ર શહેરમાંથી દૂર કરીને નિકાલ કરવાને બદલે તેના ઉપયોગી હિસ્સાને સંસાધન તરીકે ઉપયોગમાં લેવાની દિશામાં કામ કરવામાં આવશે.
પટના જેવા મોટા શહેરમાં દરરોજ ઘરો, બજારો, દુકાનો, કચેરીઓ અને અન્ય સંસ્થાઓમાંથી મોટી માત્રામાં ઘન કચરો નીકળે છે. આ કચરામાં જૈવિક પદાર્થો ઉપરાંત પ્લાસ્ટિક, કાગળ, ધાતુ અને અન્ય રિસાયકલ કરી શકાય તેવી સામગ્રીનો પણ સમાવેશ થાય છે. જો કચરાને સ્ત્રોત પર અલગ કરવામાં આવે અને ત્યારબાદ વૈજ્ઞાનિક રીતે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે તો વિવિધ પ્રકારની સામગ્રીનો ફરી ઉપયોગ કરી શકાય છે. સરકારની યોજના આ પ્રક્રિયા દ્વારા કચરામાંથી આવક મેળવવાના લક્ષ્ય સાથે જોડાયેલી છે.
કચરામાંથી થનારી સંભવિત આવક સફાઈ વ્યવસ્થાના દૃષ્ટિકોણથી જ નહીં, પરંતુ નગરપાલિકાઓ માટે કચરા વ્યવસ્થાપનના ખર્ચને સંતુલિત કરવાની સંભાવના સાથે પણ જોડાયેલી છે. કચરામાંથી ઉપયોગી સામગ્રી અલગ કરવી, રિસાયક્લિંગ અને અન્ય પ્રક્રિયાઓ દ્વારા આવક ઊભી કરવાની વ્યવસ્થા અસરકારક રીતે અમલમાં આવે તો શહેરની સફાઈ વ્યવસ્થાને આર્થિક મોડેલ સાથે પણ જોડવામાં આવી શકે છે. જોકે 50 કરોડ રૂપિયાના લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે કઈ પ્રકારની યોજનાઓ અમલમાં આવશે અને તેમાંથી વાસ્તવિક આવક કેટલી થશે, તે તેના અમલીકરણ પર નિર્ભર રહેશે.
મુખ્યમંત્રીએ ઊર્જા ક્ષેત્રમાં કૃષિ ફીડરોના સોલરાઇઝેશનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે જણાવ્યું કે કૃષિ ફીડરો માટે રાજ્ય સરકાર તરફથી 5,500 કરોડ રૂપિયાનું અનુદાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. કૃષિ ફીડરોને સૌર ઊર્જા સાથે જોડવાની યોજનાનો હેતુ ખેડૂતોને વીજળીની ઉપલબ્ધતા સુધારવાનો અને ઊર્જા ક્ષેત્રમાં સરકારી ખર્ચ ઘટાડવાનો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
કૃષિ ફીડર એવી વીજળીની લાઇનો છે, જેના દ્વારા મુખ્યત્વે કૃષિ પંપો અને સિંચાઈ સાથે જોડાયેલી વીજ વ્યવસ્થા ચલાવવામાં આવે છે. ખેતી માટે વીજળીની ઉપલબ્ધતાનો સીધો સંબંધ સિંચાઈ વ્યવસ્થા સાથે છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર કૃષિ ફીડરોને સૌર ઊર્જા સાથે જોડવાથી ખેડૂતોને અવિરત વીજળી ઉપલબ્ધ કરાવવામાં મદદ મળશે અને પરંપરાગત ઊર્જા સ્ત્રોતો પરના ખર્ચને ઘટાડવાની દિશામાં પણ કામ થશે.
મુખ્યમંત્રીએ કાર્યક્રમમાં રાજ્યની ગ્રીન હાઇડ્રોજન નીતિનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. ગ્રીન હાઇડ્રોજનને સ્વચ્છ ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં એક વિકલ્પ માનવામાં આવે છે. તેના ઉત્પાદન માટે નવીનીકરણીય ઊર્જાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. બિહાર સરકાર દ્વારા ગ્રીન હાઇડ્રોજન સાથે જોડાયેલી નીતિ બનાવવામાં આવી હોવાની માહિતી આપતાં મુખ્યમંત્રીએ ઊર્જા ક્ષેત્રમાં સ્વચ્છ વિકલ્પોને પ્રોત્સાહન આપવાના રાજ્યના પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કર્યો.
શિક્ષણ સાથે જોડાયેલા અન્ય મુદ્દે મુખ્યમંત્રીએ રાજ્યની મોડેલ સ્કૂલો અંગે પણ માહિતી આપી. તેમના અનુસાર બિહારમાં 700 મોડેલ સ્કૂલ કાર્યરત છે અને તેમાં આશરે 3.5 લાખ વિદ્યાર્થીઓ શિક્ષણ મેળવી રહ્યા છે. આ વિદ્યાર્થીઓને ‘વિદ્યાર્થી સાથી એપ’ દ્વારા 24 કલાક ઓનલાઇન ટ્યુટરની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવાની વાત પણ કરવામાં આવી. તેનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓને શાળાના સમય સિવાય પણ અભ્યાસમાં ડિજિટલ સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
બિહાર સરકાર દ્વારા ટેકનિકલ શિક્ષણ માટે અગાઉ પણ ઓછી ફીની વ્યવસ્થા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ઓગસ્ટ 2026માં મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી માહિતીમાં જણાવાયું હતું કે બિહારમાં માત્ર 10 રૂપિયામાં એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કરાવવામાં આવી રહ્યો છે. તે જ કાર્યક્રમમાં એન્જિનિયરિંગ કોલેજોમાં વિદ્યાર્થીઓની સુવિધાઓ અને હોસ્ટેલ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓના ઉકેલ અંગે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. સરકારે કોલેજ કેમ્પસની આસપાસ પ્રધાનમંત્રી જન ઔષધિ કેન્દ્ર ખોલવાની દિશામાં અધિકારીઓને જરૂરી પગલાં લેવા પણ જણાવ્યું હતું.
ગાંધી જયંતિના અવસરે આયોજિત કાર્યક્રમમાં શિક્ષણ અને પર્યાવરણ ઉપરાંત ગાંધીના વિચારોને પણ કેન્દ્રમાં રાખવામાં આવ્યા. મુખ્યમંત્રીએ મહાત્મા ગાંધીના સત્ય, અહિંસા અને સેવા સાથે જોડાયેલા આદર્શોનો ઉલ્લેખ કર્યો અને વર્તમાન સમયમાં તેમને અપનાવવાની વાત કરી. કાર્યક્રમમાં પૂર્વ વડાપ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીની જયંતિ નિમિત્તે પણ તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવી.
બાપુ ટાવરના બીજા સ્થાપના દિવસ નિમિત્તે યોજાયેલા કાર્યક્રમમાં અન્ય પ્રવૃત્તિઓ પણ થઈ. મુખ્યમંત્રીએ બાપુ ટાવરના ભોંયતળિયે પદ્મશ્રીથી સન્માનિત સિરામિક કલાકાર બ્રહ્મદેવ પંડિત દ્વારા નિર્મિત મહાત્મા ગાંધીની અર્ધપ્રતિમાનું અનાવરણ કર્યું. આ ઉપરાંત બાપુ ટાવરમાં આવતા લોકો માટે ઓનલાઇન ટિકિટિંગ વ્યવસ્થા શરૂ કરવામાં આવી. કાર્યક્રમ દરમિયાન ‘સત્યાગ્રહ’ સામયિકનું વિમોચન પણ કરવામાં આવ્યું.
બાપુ ટાવરને મહાત્મા ગાંધીના જીવન, તેમના વિચારો અને સ્વતંત્રતા આંદોલન સાથે જોડાયેલા પ્રસંગોને આધુનિક ટેકનોલોજી દ્વારા લોકો સુધી પહોંચાડવાના હેતુથી વિકસાવવામાં આવ્યું છે. ઓનલાઇન ટિકિટિંગની શરૂઆત મુલાકાતીઓની સુવિધા સાથે જોડાયેલી છે. કાર્યક્રમમાં ગાંધીવાદી વિચારો અને સ્વચ્છતા સાથે જોડાયેલા સંદેશાઓની સાથે પર્યાવરણ સંરક્ષણને પણ સ્થાન આપવામાં આવ્યું.
મુખ્યમંત્રીના સંબોધનમાં શિક્ષણ, સ્વચ્છતા, કચરા વ્યવસ્થાપન, સૌર ઊર્જા અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો. 38 એન્જિનિયરિંગ કોલેજોમાં 10 રૂપિયા ફી, પટનાના કચરામાંથી 50 કરોડ રૂપિયાની આવકનું લક્ષ્ય, કૃષિ ફીડરોના સોલરાઇઝેશન માટે 5,500 કરોડ રૂપિયાનું અનુદાન અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન નીતિ જેવા મુદ્દાઓ તેમના સંબોધનમાં સામેલ રહ્યા. આ યોજનાઓના પરિણામો તેમના અમલીકરણ, નાણાકીય વ્યવસ્થાપન અને જમીન સ્તરે ઉપલબ્ધ સુવિધાઓ પર નિર્ભર રહેશે.
