દિલ્હીના જંતર-મંતરને નિર્ધારિત વિરોધ પ્રદર્શન સ્થળોની યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ રચાયેલી સમિતિની ભલામણોના આધારે આ નિર્ણય લીધો છે. લગભગ 33 વર્ષ પહેલાં જંતર-મંતરને ધરણાં અને વિરોધ પ્રદર્શનો માટે નિર્ધારિત સ્થળ તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું. હવે તેના સ્થાને દિલ્હીમાં ત્રણ વૈકલ્પિક સ્થળો નક્કી કરવામાં આવ્યાં છે. આ નિર્ણયને દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો છે, જ્યાં મંગળવારે સુનાવણી પ્રસ્તાવિત છે.
કેન્દ્ર સરકારે જંતર-મંતરને નિર્ધારિત પ્રદર્શન સ્થળોની યાદીમાંથી દૂર કરીને તેના સ્થાને રામલીલા મેદાન, બુરાડી મેદાન અને પૂર્વ દિલ્હીના સીબીડ (CBD) મેદાનને વૈકલ્પિક સ્થળો તરીકે પસંદ કર્યાં છે. આ નિર્ણય ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ રચાયેલી સમિતિની ભલામણોના આધારે લેવામાં આવ્યો છે.
દિલ્હીના પોલીસ કમિશનર અનુરાગ કુમાર દ્વારા આ સંબંધમાં સ્થાયી આદેશ જારી કરવામાં આવ્યો હોવાની માહિતી સામે આવી છે. નવા નિર્ણય મુજબ, વિરોધ પ્રદર્શનો માટે નિર્ધારિત સ્થળોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. જોકે, આ નિર્ણયને કાનૂની પડકાર મળતાં હવે દિલ્હી હાઈકોર્ટની સુનાવણી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત થયું છે.
જંતર-મંતર લાંબા સમયથી રાજકીય વિરોધ, સામાજિક આંદોલનો અને વિવિધ સંગઠનોની માગણીઓ રજૂ કરવાનું મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે. અહીં વિવિધ મુદ્દાઓને લઈને ધરણાં અને વિરોધ પ્રદર્શનો યોજાતાં રહ્યાં છે. આ સ્થળને નિર્ધારિત પ્રદર્શન સ્થળોની યાદીમાંથી દૂર કરવાથી દિલ્હીમાં જાહેર વિરોધ પ્રદર્શનોની વ્યવસ્થામાં ફેરફાર થશે.
જંતર-મંતર નવી દિલ્હી જિલ્લામાં આવેલું છે. તેની આસપાસ સંસદ, મહત્ત્વપૂર્ણ સરકારી કચેરીઓ તેમજ રાષ્ટ્રપતિ, વડાપ્રધાન અને કેન્દ્રીય મંત્રીઓનાં સત્તાવાર નિવાસસ્થાનો જેવાં સંવેદનશીલ વિસ્તારો આવેલા છે. આવા વિસ્તારમાં મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો યોજાવાથી સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને ટ્રાફિકના સંચાલન સામે પડકારો ઊભા થાય છે.
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં સતત યોજાયેલા વિરોધ પ્રદર્શનોને કારણે નવી દિલ્હી જિલ્લામાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક કરવી પડી હતી. કેટલાક પ્રસંગોએ રસ્તાઓ અને મેટ્રો સ્ટેશનો પર પણ પ્રતિબંધો મૂકવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે સામાન્ય લોકોની અવરજવર પ્રભાવિત થઈ હતી. રેલવે સ્ટેશનો તરફ જતા મુસાફરોએ પણ ટ્રાફિક સંબંધિત મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
વહીવટી તંત્રના આ પગલાં પાછળ સંવેદનશીલ સરકારી વિસ્તારોમાં સુરક્ષા જાળવવા અને વિરોધ પ્રદર્શનોને કારણે ઊભી થતી ટ્રાફિકની સમસ્યાઓ ઘટાડવાની જરૂરિયાત મુખ્ય કારણોમાં સામેલ હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. નવા સ્થળોની પસંદગીથી પ્રદર્શનકારીઓને નિર્ધારિત સ્થળોએ પોતાની માગણીઓ રજૂ કરવાની વ્યવસ્થા મળશે અને નવી દિલ્હીના વ્યસ્ત વિસ્તારો પરનું દબાણ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, રામલીલા મેદાન જંતર-મંતરથી લગભગ 4 કિલોમીટર દૂર છે. પૂર્વ દિલ્હીમાં આવેલું સીબીડ મેદાન આશરે 12થી 13 કિલોમીટર દૂર છે, જ્યારે બુરાડી મેદાનનું અંતર લગભગ 21 કિલોમીટર છે.
આ વૈકલ્પિક સ્થળોએ વિરોધ પ્રદર્શનો યોજવાની વ્યવસ્થા દ્વારા નવી દિલ્હીના કેન્દ્રીય અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં ભીડનું સંચાલન વ્યવસ્થિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, પ્રદર્શનકારીઓ માટે નવા સ્થળો સુધી પહોંચવાની સુવિધા, જાહેર પરિવહનની ઉપલબ્ધતા અને સંબંધિત વહીવટી પ્રક્રિયાઓ પણ મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
જંતર-મંતરને નિર્ધારિત પ્રદર્શન સ્થળોની યાદીમાંથી દૂર કરવાના નિર્ણય સામે દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે. આ મામલો કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશ નિતિન વાસુદેવ સાંબ્રે અને ન્યાયમૂર્તિ સંજય શર્માની ખંડપીઠ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, આ કેસમાં મંગળવારે સુનાવણી થવાની છે.
આ કેસ જાહેર સ્થળોએ વિરોધ નોંધાવવાની વ્યવસ્થા સાથે સંબંધિત છે. વહીવટી તંત્ર સામે સુરક્ષા અને ટ્રાફિકનું સંચાલન જાળવવાનો પડકાર છે, જ્યારે નાગરિકો અને સંગઠનોને લોકશાહી વ્યવસ્થામાં શાંતિપૂર્ણ રીતે પોતાની માગણીઓ રજૂ કરવા માટે સ્થળ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો મુદ્દો પણ જોડાયેલો છે. હાઈકોર્ટની સુનાવણી બાદ આ નિર્ણયના કાનૂની પાસાં અંગે આગળની સ્થિતિ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
