ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના હોર્મુઝ જળમાર્ગ અંગેના તાજેતરના નિવેદન પછી આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ Xi Jinpingએ હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખુલ્લો રાખવામાં મદદ કરવાની તૈયારી દર્શાવી છે. આ નિવેદન પછી ઇરાન, ચીન અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચે તણાવ અને રાજદ્વારી ચર્ચાઓમાં વધારો થયો છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટેના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. આ વિસ્તારમાં કોઈપણ પ્રકારનો તણાવ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો અને કૂટનીતિક સંબંધો પર સીધી અસર કરે છે.
એક ઇન્ટરવ્યૂ દરમિયાન Donald Trumpએ જણાવ્યું હતું કે શી જિનપિંગે સંકેત આપ્યો છે કે જરૂર પડે તો ચીન સહાય માટે તૈયાર છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, ચીન મોટા પ્રમાણમાં ઇરાની તેલની ખરીદી કરે છે અને તેની આર્થિક તથા ઊર્જા સુરક્ષા હોર્મુઝ જળમાર્ગની સ્થિરતા સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે. તેમણે કહ્યું કે આ કારણે ચીનનું પણ હિત આ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગ ખુલ્લો અને સુરક્ષિત રહેવામાં છે.
ટ્રમ્પે વધુમાં દાવો કર્યો કે અમેરિકાને હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખુલ્લો રહેવાની વિશેષ જરૂરિયાત નથી, કારણ કે પ્રાદેશિક સહયોગી દેશો આ માર્ગ પરની નિર્ભરતા સંભાળી શકે છે.
આ દરમિયાન ઇરાને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા જહાજો માટે નવા નિયમો અમલમાં મૂક્યા છે. અહેવાલો મુજબ હવે આ માર્ગ પરથી પસાર થતા જહાજોને ઇરાની દેખરેખ અને મંજૂરી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે. ઇરાને જણાવ્યું છે કે આ પગલું સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે જરૂરી છે, જ્યારે પશ્ચિમી દેશોએ તેને વ્યૂહાત્મક દબાણ તરીકે જોયું છે.
ઇરાને BRICS દેશોને અમેરિકા અને ઇઝરાયલની નીતિઓની ટીકા કરવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના ઉલ્લંઘન સામે એકજૂટ વલણ અપનાવવા અપીલ કરી છે.
ઓમાન નજીક ગુજરાતનું માલવાહક જહાજ ‘હાજી અલી’ સંદિગ્ધ હુમલાનો ભોગ બન્યા બાદ ડૂબી ગયું. તમામ 14 ક્રૂ સભ્યોને સુરક્ષિત રીતે બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાએ સમુદ્રી સુરક્ષાને લઈને ચિંતાઓ વધારી છે.
ઇરાની મીડિયા અનુસાર, IRGCની દેખરેખ હેઠળ અનેક ચીની જહાજોને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી સુરક્ષિત રીતે પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ ઘટનાને ચીન-ઇરાન વ્યૂહાત્મક સહકારના સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ઇરાનના વિદેશ પ્રધાન Abbas Araghchiએ જણાવ્યું કે જે દેશો ઇઝરાયલ સાથે મળીને ઇરાન વિરુદ્ધ કામ કરશે તેમને ગંભીર પરિણામોનો સામનો કરવો પડશે. તેમણે કહ્યું કે ધમકીઓ અને સૈન્ય દબાણથી કોઈ પરિણામ મળવાનું નથી અને ઇરાન વર્ષોથી આવા દબાણોનો સામનો કરતું આવ્યું છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે કોઈ દેશ સૈન્ય કાર્યવાહી કરશે તો તેનો જવાબ અગાઉની જેમ આપવામાં આવશે.
નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી BRICS બેઠક દરમિયાન ઇરાને અમેરિકા અને ઇઝરાયલની ટીકા કરવાની અપીલ કરી હતી. ઇરાને આરોપ મૂક્યો કે પશ્ચિમી દેશો આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યા છે.
અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)ના જણાવ્યા અનુસાર, હોર્મુઝ વિસ્તારમાં વધેલા તણાવ બાદ અંદાજે 70 વેપારી જહાજોએ પોતાનો માર્ગ બદલી દીધો છે, જેના કારણે વૈશ્વિક શિપિંગ પર અસર પડી છે.
ઇરાને જણાવ્યું કે પ્રાદેશિક સ્થિરતા માત્ર સંવાદ અને કૂટનીતિથી જ શક્ય છે, યુદ્ધ અને ધમકીઓથી નહીં.
ટ્રમ્પે ઇરાનને ચેતવણી આપતાં જણાવ્યું કે તેહરાને અમેરિકા સાથે પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રાદેશિક પ્રવૃત્તિઓ મુદ્દે સમજૂતી કરવી જોઈએ, નહીં તો ગંભીર પરિણામોનો સામનો કરવો પડશે. તેમણે દાવો કર્યો કે અમેરિકાને ઇરાનની સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ અને હથિયારો અંગે સંપૂર્ણ માહિતી છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, ઇરાને કેટલીક મિસાઇલ અને હથિયારોને ભૂગર્ભ ઠેકાણાઓમાંથી ખસેડ્યા છે.
ટ્રમ્પે ફરી જણાવ્યું કે અમેરિકાની મુખ્ય ચિંતા એ સુનિશ્ચિત કરવાની છે કે ઇરાન પરમાણુ હથિયારો વિકસાવી ન શકે.
ટ્રમ્પે વધુમાં કહ્યું કે અમેરિકા કરતાં ચીન, ભારત અને અન્ય એશિયાઈ દેશો હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર વધુ નિર્ભર છે. જોકે નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં કોઈપણ પ્રકારનો વિક્ષેપ વૈશ્વિક તેલના ભાવોમાં તેજી લાવી શકે છે. અહેવાલો મુજબ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં તેલ અને જેટ ફ્યુઅલના ભાવોમાં વધારો નોંધાયો છે.
સાઉદી અરબ અને કેટલાક મધ્ય પૂર્વના દેશો ઇરાન સાથે સંભવિત નોન-એગ્રેશન કરાર અંગે વિચારણા કરી રહ્યા છે. આ પ્રસ્તાવ 1975ના હેલસિંકી કરારના આધારે તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. પ્રસ્તાવનો હેતુ પ્રદેશમાં સ્થાયી શાંતિ અને સુરક્ષા માળખું ઉભું કરવાનો છે, જેમાં દેશો એકબીજા પર હુમલો ન કરવાની પ્રતિબદ્ધતા આપે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આ કરારની સફળતા તેમાં સામેલ થતા મુખ્ય દેશો અને ઇઝરાયલની ભાગીદારી પર નિર્ભર રહેશે.
