અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અમેરિકા–ઇરાન તણાવના 34મા દિવસે દેશને સંબોધિત કરતા આશરે 20 મિનિટના ભાષણમાં અમેરિકા ઇરાન સામેની જંગ જીત્યું હોવાનું અને ઇરાન નષ્ટ થઈ ગયું હોવાનું કહ્યું. ભાષણમાં કરાયેલા ઘણા દાવાઓ વાસ્તવિક સ્થિતિથી વિરુદ્ધ હોવાનું નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું છે. નિષ્ણાતોએ ઓછામાં ઓછા 10 મહત્વપૂર્ણ ખોટા દાવાઓની ઓળખ કરી છે.
ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે ઇરાનની નેવી અને એરફોર્સ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે અને તેની મિસાઇલ તથા ડ્રોન ક્ષમતા ગંભીર રીતે ઘટી ગઈ છે, તેમજ હથિયાર બનાવતી ફેક્ટરીઓ નષ્ટ થઈ ગઈ છે. તેમણે આ પણ કહ્યું કે ઇતિહાસમાં ક્યારેય કોઈ શત્રુને એટલા ઓછા સમયમાં એટલું નુકસાન થયું નથી. જોકે, ટ્રમ્પના આ દાવા બાદ થોડા કલાકોમાં જ ઇરાને ઇઝરાયલ પર હુમલો કર્યો અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ બંધ કર્યું. ટ્રમ્પે સ્વીકાર્યું કે અમેરિકા આ સંકટને સીધું ઉકેલી શકવાની સ્થિતિમાં નથી.
ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે ઇરાનમાં સત્તા પરિવર્તન થઈ ગયું છે અને નવું નેતૃત્વ ઓછું કટ્ટર છે. પરંતુ અયાતુલ્લાહ ખમેનેઈના મૃત્યુ બાદ નેતૃત્વ તેમના પુત્ર મુજ્તબા ખમેનેઈના હાથમાં હોવાનું જણાવાયું છે, જેમને વધુ કટ્ટર માનવામાં આવે છે. ઇરાને જણાવ્યું છે કે કોઈ સમજૂતી નહીં થાય અને હુમલા ચાલુ રહેશે જ્યાં સુધી અમેરિકા અને ઇઝરાયલ હાર સ્વીકારતા નથી.
ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે ઇરાનની પરમાણુ ક્ષમતા સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. જોકે જૂન 2025માં ઓપરેશન મિડનાઇટ હેમર દરમિયાન કરાયેલા સમાન દાવા છતાં ઇરાન પાસે હજુ પણ સમૃદ્ધ યુરેનિયમ અને પરમાણુ સુવિધાઓ હાજર છે. આ દાવા માટે કોઈ સ્પષ્ટ પુરાવો રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી.
ટ્રમ્પે કહ્યું કે ઇઝરાયલ, સાઉદી અરેબિયા, કતાર, યુએઈ, કુવૈત અને બહરીનને કોઈ નુકસાન નહીં થાય. પરંતુ ઇરાન દ્વારા આ દેશો પર હુમલા કરવામાં આવી રહ્યા છે અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ બંધ હોવાથી તેલ અને ગેસના નિકાસમાં મુશ્કેલીઓ ઉભી થઈ રહી છે.
ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે આગામી બે-ત્રણ અઠવાડિયામાં ઇરાનને પાષાણ યુગમાં મોકલી દેવામાં આવશે. આ માટે ભારે બોમ્બમારી અથવા પરમાણુ હુમલો જરૂરી હોવાનું નિષ્ણાતોનું કહેવું છે, જે સ્થિતિમાં અમેરિકા નથી. જમીન પર સૈન્ય મોકલવું પણ વિકલ્પ તરીકે ઉપલબ્ધ નથી.
ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે ઇરાન સાથે ચર્ચા ચાલુ છે અને નવું નેતૃત્વ સમજદાર છે. જોકે ઇરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈ ચર્ચા નહીં થાય.
ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી કે સમજૂતી ન થાય તો ઇરાનના વીજળી અને તેલ સંયંત્રો પર હુમલો કરવામાં આવશે. નિષ્ણાતો મુજબ ઇરાનના સૌથી મોટા તેલ ક્ષેત્ર ખારગ આઇલેન્ડ પર હુમલો કરવો મુશ્કેલ છે અને એવો હુમલો વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ગંભીર અસર પેદા કરી શકે છે.
ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે અમેરિકામાં મોંઘવારી નથી અને અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત છે. પરંતુ હોર્મુઝ જળમાર્ગના બંધ અને યુદ્ધને કારણે તેલના ભાવમાં વધારો અને બજારમાં અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે.
ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે બે-ત્રણ અઠવાડિયામાં જંગ સમાપ્ત થઈ જશે. જોકે 34 દિવસ બાદ પણ કોઈ નિષ્કર્ષ સામે આવ્યો નથી અને અગાઉના સમાન દાવાઓ સાબિત થયા નથી.
ટ્રમ્પે ભાષણમાં અમેરિકાને થયેલા નુકસાનનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી, જ્યારે અમેરિકન એરફોર્સ અને ફાઇટર વિમાનોને નુકસાન થયાનું અને શેરબજારમાં ઘટાડો નોંધાયો હોવાનું જણાવાયું છે.
ટ્રમ્પના દાવાઓ છતાં અમેરિકા ની વ્યૂહરચના અને ઇરાનની સ્થિતિ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્પષ્ટ નથી. હોર્મુઝ જળમાર્ગનું બંધ રહેવું અને ઇરાની હુમલાઓ વૈશ્વિક તેલ બજાર, રોકાણકારો અને શેરબજાર પર અસર કરી રહ્યા છે.
