કેનેડાની ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ કંપની ફેરફેક્સ ફાઇનાન્શિયલ હોલ્ડિંગ્સને IDBI બેંકમાં 60.72 ટકા નિયંત્રક હિસ્સો ખરીદવા માટે કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી મળી છે. આશરે રૂ. 52,878.08 કરોડ (5.56 અબજ ડોલર)ના આ સોદામાં કંપનીના સ્થાપક, અધ્યક્ષ અને મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી પ્રેમ વત્સની મુખ્ય ભૂમિકા છે. આ સોદો ભારતીય નાણાકીય ક્ષેત્રના સૌથી મોટા વિદેશી રોકાણ સોદાઓમાં સામેલ થશે.
પ્રેમ વત્સ ફેરફેક્સ ફાઇનાન્શિયલ હોલ્ડિંગ્સના સ્થાપક, અધ્યક્ષ અને મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી છે. તેમનો જન્મ 5 ઓગસ્ટ, 1950ના રોજ હૈદરાબાદમાં થયો હતો. તેમણે ભારતીય પ્રૌદ્યોગિકી સંસ્થાન (IIT) મદ્રાસમાંથી કેમિકલ એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કર્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે કેનેડાની યુનિવર્સિટી ઑફ વેસ્ટર્ન ઑન્ટારિયોમાંથી MBAની ડિગ્રી મેળવી હતી.
વત્સે 1985માં ફેરફેક્સની સ્થાપના કરી હતી. કંપની વીમા, રોકાણ અને નાણાકીય સેવાઓના ક્ષેત્રોમાં કાર્યરત છે. તેઓ લાંબા ગાળાની સંભાવનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કંપનીઓમાં રોકાણ કરવાની વ્યૂહરચના માટે જાણીતા છે. તેમની રોકાણ પદ્ધતિ અને ધીરજપૂર્ણ અભિગમને કારણે તેમની સરખામણી અમેરિકાના અગ્રણી રોકાણકાર વૉરેન બફેટ સાથે કરવામાં આવે છે. ભારત સાથેનો તેમનો સંબંધ પણ લાંબા સમયથી રહ્યો છે. ભારતીય વ્યવસાયોમાં રોકાણ અને સામાજિક યોગદાન બદલ તેમને 2020માં પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
14 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળની આર્થિક બાબતોની સમિતિ (CCEA)એ IDBI બેંકના વ્યૂહાત્મક વેચાણને મંજૂરી આપી હતી. આ પ્રસ્તાવ હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર પોતાનો 30.48 ટકા હિસ્સો અને ભારતીય જીવન વીમા નિગમ (LIC) પોતાનો 30.24 ટકા હિસ્સો વેચશે. આ રીતે બે સંસ્થાઓનો કુલ 60.72 ટકા હિસ્સો ફેરફેક્સની સહયોગી કંપની હસ્તગત કરશે.
આ સોદાનું કુલ મૂલ્ય આશરે રૂ. 52,878.08 કરોડ છે અને પ્રતિ શેર કિંમત રૂ. 81 નક્કી કરવામાં આવી છે. સોદા બાદ કેન્દ્ર સરકાર પાસે 15 ટકા અને LIC પાસે 19 ટકા હિસ્સો રહેશે. બંનેની સંયુક્ત હિસ્સેદારી 34 ટકા રહેશે.
ફેરફેક્સની બોલી પ્રતિ શેર રૂ. 75.99ના નિર્ધારિત મૂલ્યાંકન કરતાં વધુ રહી હતી. જોકે, મંત્રીમંડળની મંજૂરી મળવાથી હસ્તાંતરણની તમામ પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ હોવાનું માનવામાં આવતું નથી. સોદા માટે નિયમનકારી મંજૂરીઓ અને અન્ય જરૂરી ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરવી પડશે. આ પ્રક્રિયા માર્ચ 2027 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
સરકારી આંકડા અનુસાર, IDBI બેંકનો કુલ બિનકાર્યક્ષમ અસ્કયામતો (ગ્રોસ NPA)નો ગુણોત્તર સપ્ટેમ્બર 2018માં 31.78 ટકા હતો, જે માર્ચ 2026 સુધીમાં ઘટીને 2.32 ટકા થયો હતો.
IDBI બેંકમાં હિસ્સો હસ્તગત કરવાથી ફેરફેક્સને ભારતીય બેંકિંગ બજારમાં પોતાની હાજરી વધારવાની તક મળશે. બેંકના હાલના ગ્રાહક આધાર, શાખાઓ અને નાણાકીય સેવાઓના નેટવર્કનો ઉપયોગ કરીને વ્યવસાય વિસ્તરણની શક્યતાઓ પણ છે.
ફેરફેક્સ ભારતમાં પોતાની નાણાકીય સેવાઓને એક સંયુક્ત માળખા હેઠળ લાવવાની શક્યતાઓ પર પણ કામ કરી રહી છે. અહેવાલો અનુસાર, આ યોજનામાં ડિજિટ લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સ, ડિજિટ જનરલ ઇન્શ્યોરન્સ અને IIFL કેપિટલની અસ્કયામતો અથવા વ્યવસાયને IDBI બેંક સાથે જોડવાની સંભાવનાનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે, આ પ્રકારનાં કોઈપણ પગલાં સંબંધિત નિયમનકારોની મંજૂરી અને લાગુ પડતા નિયમોને આધીન રહેશે. આ યોજના અમલમાં આવે તો બેંકિંગ, વીમા, રોકાણ અને વેલ્થ મેનેજમેન્ટ જેવી સેવાઓને એક વ્યાપક નાણાકીય માળખા હેઠળ ઉપલબ્ધ કરાવવાની તક ઊભી થઈ શકે છે.
