કેન્દ્ર સરકારે દિવ્યાંગજનો માટે ટોલ છૂટનો લાભ સરળ બનાવવા માટે છૂટવાળા ફાસ્ટેગ સાથે જોડાયેલા નિયમોમાં ફેરફાર કર્યો છે. માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય અનુસાર, સુધારેલા દિશાનિર્દેશો 2 ઑક્ટોબર 2026થી અમલમાં આવશે.
નવા નિયમો હેઠળ દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓને ટોલ ટેક્સમાં છૂટ આપવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવામાં આવી છે. દિવ્યાંગતાના ટકાવારીના આધારે છૂટવાળા ફાસ્ટેગની માન્યતા 3થી 5 વર્ષ સુધી નક્કી કરવામાં આવી છે.
માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય અનુસાર, નવા નિયમોનો હેતુ સમગ્ર દેશમાં છૂટવાળા ફાસ્ટેગ જારી કરવાની પ્રક્રિયાને એકસમાન બનાવવાનો અને તેને વધુ પારદર્શક તથા સુવિધાજનક બનાવવાનો છે. નવી વ્યવસ્થાથી પાત્ર લાભાર્થીઓને ઓછી કાગળની કાર્યવાહી સાથે ટોલ છૂટનો લાભ મળી શકશે.
કેન્દ્ર સરકારે દિવ્યાંગજનો માટે છૂટવાળા ફાસ્ટેગની માન્યતાને તેમની દિવ્યાંગતાની ટકાવારી સાથે જોડવામાં આવી છે. અગાઉ લાભાર્થીઓએ દર વર્ષે પોતાના ફાસ્ટેગનું નવીનીકરણ કરાવવું પડતું હતું. નવી વ્યવસ્થામાં પાત્રતાના આધારે ફાસ્ટેગની માન્યતા અનેક વર્ષો સુધી રહેશે.
સરકારના સુધારેલા દિશાનિર્દેશો અનુસાર, 70થી 100 ટકા સુધીની દિવ્યાંગતા ધરાવતા વ્યક્તિઓને જારી કરાયેલ ફાસ્ટેગ પાંચ વર્ષ સુધી માન્ય રહેશે. જ્યારે 40 ટકા અથવા તેનાથી વધુ પરંતુ 70 ટકાથી ઓછી દિવ્યાંગતા ધરાવતા વ્યક્તિઓ માટે તેની માન્યતા ત્રણ વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી છે.
આ વ્યવસ્થા હેઠળ પાત્ર લાભાર્થીઓને દર વર્ષે અરજી અને દસ્તાવેજો સંબંધિત ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરવાની જરૂર નહીં પડે.
નવા નિયમો હેઠળ ખાસ કરીને દિવ્યાંગજનોના ઉપયોગ માટે ડિઝાઇન અને નિર્મિત વાહનોને ટોલ છૂટ માટે ફાસ્ટેગ જારી કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, દિવ્યાંગજન માલિકીની શ્રેણીમાં નોંધાયેલા પાત્ર વાહનોને પણ આ સુવિધાનો લાભ મળી શકશે.
આ માટે નિર્ધારિત પાત્રતા શરતો પૂર્ણ કરવી જરૂરી રહેશે. અરજી દરમિયાન દિવ્યાંગતા પ્રમાણપત્ર, યુનિક ડિસેબિલિટી આઈડી એટલે કે યુડીઆઈડી કાર્ડ અથવા સરકાર દ્વારા માન્ય અન્ય દસ્તાવેજ રજૂ કરવા પડશે. આ દસ્તાવેજોમાં નોંધાયેલી દિવ્યાંગતાની ટકાવારીના આધારે ફાસ્ટેગની માન્યતા નક્કી કરવામાં આવશે.
સુધારેલા નિયમો અનુસાર, ફાસ્ટેગની નિર્ધારિત માન્યતા પૂર્ણ થયા બાદ પાત્ર લાભાર્થી તેનું નવીનીકરણ કરાવી શકશે. આ માટે રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ ફી નિયમો, 2008માં નિર્ધારિત જોગવાઈઓ અને લાગુ પાત્રતા શરતોનું પાલન કરવું પડશે.
નવીનીકરણ સમયે લાભાર્થીની પાત્રતાની તપાસ કરવામાં આવી શકે છે. આથી ટોલ છૂટની સુવિધા સરકારી નિયમો અનુસાર પાત્ર વ્યક્તિઓને જ મળતી રહે તે સુનિશ્ચિત થશે.
દિવ્યાંગજનો માટે ફાસ્ટેગના નિયમોમાં ફેરફાર વચ્ચે ફાસ્ટેગ વાર્ષિક પાસ પણ એક કરોડ વપરાશકર્તાઓનો આંકડો પાર કરી ચૂક્યો છે. આ સુવિધા ખાનગી અને બિન-વ્યાવસાયિક વાહનોથી વારંવાર રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગો પર મુસાફરી કરતા લોકો માટે શરૂ કરવામાં આવી છે.
ફાસ્ટેગ વાર્ષિક પાસ હેઠળ 3,075 રૂપિયાનું એકમુશ્ત ચુકવણી કરીને એક વર્ષ અથવા મહત્તમ 200 ટોલ પ્લાઝા ક્રોસિંગ સુધી મુસાફરીની સુવિધા મળે છે. આ સુવિધા નિર્ધારિત શરતો હેઠળ ઉપલબ્ધ છે અને તેને રાજમાર્ગ યાત્રા એપ્લિકેશન દ્વારા સક્રિય કરી શકાય છે.
આ પાસથી નિયમિત રીતે રાજમાર્ગો પર મુસાફરી કરતા વાહનચાલકોને વારંવાર ફાસ્ટેગ રિચાર્જ કરવાની જરૂરિયાત ઓછી થાય છે.
