નવી દિલ્હીમાં ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST) કાઉન્સિલની 57મી બેઠક સવારે 11 વાગ્યે શરૂ થઈ રહી છે. BRICS સંમેલનના કારણે અગાઉ મુલતવી રાખવામાં આવેલી આ બેઠક વેપારીઓ અને ગ્રાહકો માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણની અધ્યક્ષતામાં યોજાનારી આ બેઠકમાં કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેની કર વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલા અનેક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની અપેક્ષા છે. બેઠકમાં એવા પ્રસ્તાવો પર વિચાર થઈ શકે છે, જેની સીધી અસર વેપારીઓ, નિકાસકારો અને ટેક્સ અનુપાલન વ્યવસ્થા પર પડી શકે છે.
BRICS સંમેલનને કારણે મુલતવી રાખવામાં આવેલી આ બેઠક એવા સમયે યોજાઈ રહી છે, જ્યારે વેપારી વર્ગ GST વ્યવસ્થાને વધુ સરળ બનાવવાની અપેક્ષા રાખી રહ્યો છે. ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC), GST રિફંડ અને કર અધિકારીઓની ધરપકડની સત્તા સાથે જોડાયેલા નિયમો સંભવિત ફેરફારોના મુખ્ય મુદ્દાઓમાં સામેલ છે. જોકે, કોઈપણ પ્રસ્તાવને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યા બાદ જ તેના અમલીકરણની સ્થિતિ સ્પષ્ટ થશે.
GST અનુપાલન વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો અધિકારીઓને આપવામાં આવેલી ધરપકડની સત્તા છે. બેઠકમાં આ જોગવાઈને મર્યાદિત કરવા અથવા તેની પ્રક્રિયાને વધુ કડક બનાવવાના પ્રસ્તાવ પર વિચાર થઈ શકે છે. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ચર્ચા એવી છે કે GST કાયદામાં ધરપકડની જોગવાઈને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાને બદલે તેની પ્રક્રિયામાં વધારાના સુરક્ષા ઉપાયો ઉમેરવામાં આવી શકે છે. સંભવિત વ્યવસ્થા હેઠળ આરોપીની ધરપકડને ગુનાની પુષ્ટિ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા સાથે જોડવા પર વિચાર થઈ શકે છે.
આ પ્રકારના ફેરફારોનો ઉદ્દેશ ગંભીર કર મામલાઓમાં કાર્યવાહી પારદર્શક પ્રક્રિયા હેઠળ થશે તેવો વેપારીઓનો વિશ્વાસ વધારવાનો હોઈ શકે છે. જોકે, અંતિમ નિર્ણય GST કાઉન્સિલની ભલામણ અને ત્યારબાદની કાનૂની પ્રક્રિયા પર નિર્ભર રહેશે.
ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ એટલે કે ITC GST વ્યવસ્થામાં વેપારીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો છે. વર્તમાન વ્યવસ્થામાં ઘણી વખત ખરીદદારને એવી સ્થિતિમાં મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે, જ્યારે સપ્લાયર ટેક્સ સંબંધિત પોતાની જવાબદારી પૂર્ણ ન કરે. વેપારીઓનો તર્ક રહ્યો છે કે જો તેમણે કાયદેસર ખરીદી કરી હોય અને સપ્લાયરને ચુકવણી કરી હોય, તો માત્ર સપ્લાયરની ભૂલને કારણે તેમનું ITC રોકવું જોઈએ નહીં.
આ મુદ્દે તાજેતરના ન્યાયિક ચુકાદાઓએ પણ કર વ્યવસ્થામાં ખરીદદારની જવાબદારી અને સપ્લાયરના ડિફોલ્ટ વચ્ચેના સંતુલન અંગેની ચર્ચાને વેગ આપ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં ITCના નિયમોને વધુ સ્પષ્ટ બનાવવા અંગે ચર્ચા થઈ શકે છે. પ્રસ્તાવિત ફેરફારોનો ઉદ્દેશ વાસ્તવિક અને અનુપાલન કરતા વેપારીઓને બિનજરૂરી કર વિવાદોથી બચાવવાનો હોઈ શકે છે.
GST રિફંડ પણ બેઠકના મુખ્ય મુદ્દાઓમાં સામેલ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને નિકાસકારો અને પાત્ર વેપારીઓ માટે રિફંડ પ્રક્રિયાને ઝડપી અને સરળ બનાવવાની માંગ લાંબા સમયથી કરવામાં આવી રહી છે. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, સરકાર પાત્ર વેપારીઓ અને નિકાસકારોને GST રિફંડ મહત્તમ 17 દિવસની અંદર ઉપલબ્ધ કરાવવાની દિશામાં વ્યવસ્થા તૈયાર કરી શકે છે. આ સાથે સપ્લાયરની ભૂલને કારણે ખરીદદારનું માન્ય રિફંડ અટકી જવાની સમસ્યાને દૂર કરવા પર પણ વિચાર થઈ શકે છે.
જો આવી વ્યવસ્થા લાગુ થાય છે, તો તે વેપારીઓની કાર્યકારી મૂડી (Working Capital) પરનું દબાણ ઘટાડી શકે છે. ખાસ કરીને નિકાસ ક્ષેત્ર માટે ઝડપી રિફંડ રોકડ પ્રવાહ સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે.
