હેમા માલિની હિન્દી સિનેમાની દિગ્ગજ અભિનેત્રીઓમાંની એક છે. તેમણે પોતાની અભિનય પ્રતિભાથી ફિલ્મોમાં વિશિષ્ટ ઓળખ સ્થાપિત કરવાની સાથે શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના, ફિલ્મ નિર્દેશક અને રાજકારણી તરીકે પણ નોંધપાત્ર સ્થાન મેળવ્યું છે. તેમને બોલિવૂડની ‘ડ્રીમ ગર્લ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમની લાંબી ફિલ્મી કારકિર્દીમાં તેમણે અનેક યાદગાર પાત્રો ભજવ્યાં છે અને દર્શકોના દિલમાં ખાસ સ્થાન મેળવ્યું છે. અભિનય ઉપરાંત નૃત્ય, ફિલ્મ નિર્દેશન અને રાજકારણમાં પણ તેમણે પોતાની પ્રતિભા દર્શાવી છે. તેમના જન્મદિવસના અવસરે તેમની જિંદગી અને કારકિર્દી સાથે જોડાયેલી 10 રસપ્રદ બાબતો જાણીએ.
હિન્દી ફિલ્મોમાં લોકપ્રિયતા મેળવતાં પહેલાં હેમા માલિનીએ તમિલ સિનેમામાં કામ કર્યું હતું. વર્ષ 1963માં રિલીઝ થયેલી તમિલ ફિલ્મ ‘ઇધુ સાતિયમ’માં તેમણે પ્રારંભિક ભૂમિકા ભજવી હતી. ત્યારબાદ તેમણે હિન્દી ફિલ્મો તરફ વળીને ધીમે ધીમે પોતાની અલગ ઓળખ સ્થાપિત કરી હતી. શરૂઆતના સંઘર્ષ બાદ તેઓ તે સમયની સૌથી લોકપ્રિય અભિનેત્રીઓમાં સામેલ થયાં હતાં.
1970ના દાયકામાં અને 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં હેમા માલિની હિન્દી સિનેમાની સૌથી વધુ ફી લેતી અભિનેત્રીઓમાં ગણાતાં હતાં. ‘સીતા ઔર ગીતા’, ‘શોલે’ અને ‘ડ્રીમ ગર્લ’ જેવી ફિલ્મોમાં તેમના અભિનયને પ્રશંસા મળી હતી. તેમની લોકપ્રિયતા એટલી લાંબી ચાલી કે અનેક દાયકાઓ સુધી દર્શકોમાં તેમનું આકર્ષણ જળવાઈ રહ્યું હતું.
હેમા માલિનીએ કપૂર પરિવારની અલગ અલગ પેઢીઓના કલાકારો સાથે પડદા પર કામ કર્યું છે. તેમણે રાજ કપૂર, શમ્મી કપૂર, શશી કપૂર, રણધીર કપૂર અને ઋષિ કપૂર જેવા અભિનેતાઓ સાથે અભિનય કર્યો હતો. તેમની લાંબી અને વિવિધતાસભર ફિલ્મી કારકિર્દીની આ એક વિશિષ્ટ સિદ્ધિ છે.
હેમા માલિની પ્રશિક્ષિત ભરતનાટ્યમ નૃત્યાંગના છે. તેમણે કુચિપુડી અને મોહિનીઅટ્ટમ જેવી ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યશૈલીઓની પણ તાલીમ લીધી છે. તેમણે દેશ-વિદેશના અનેક મંચો પર પોતાની કળા રજૂ કરી છે. ભારતીય પરંપરાગત નૃત્યને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તેમણે ‘નાટ્ય વિહાર કલાકેન્દ્ર’ની સ્થાપના પણ કરી હતી. વર્ષ 2024માં અયોધ્યાના રામ મંદિરમાં પ્રાણપ્રતિષ્ઠા સમારોહના અવસરે તેમણે રામાયણ આધારિત નૃત્યનાટિકામાં માતા સીતાની ભૂમિકા ભજવી હતી.
અભિનય અને રાજકારણ ઉપરાંત હેમા માલિની પશુકલ્યાણ પ્રત્યેના પોતાના જોડાણ માટે પણ ઓળખાય છે. તેઓ શાકાહારી છે અને પ્રાણીઓની સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કરતાં રહ્યાં છે. વર્ષ 2011માં પેટા ઇન્ડિયાએ પ્રાણીઓ પ્રત્યેના તેમના પ્રેમ અને તેમના સંરક્ષણ માટેના પ્રયાસોને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને ‘પર્સન ઑફ ધ યર’નો પુરસ્કાર આપ્યો હતો.
મનોરંજન જગતમાં સફળતા મેળવ્યા બાદ હેમા માલિનીએ રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. તેઓ વર્ષ 2003થી 2009 સુધી રાજ્યસભાનાં સભ્ય રહ્યાં હતાં. ત્યારબાદ ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) સાથે જોડાઈને તેમણે સક્રિય રાજકારણમાં પોતાની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ રીતે તેમણે ફિલ્મી દુનિયાની બહાર પણ પોતાની અલગ ઓળખ સ્થાપિત કરી હતી.
હેમા માલિની અને ધર્મેન્દ્રની જોડી હિન્દી સિનેમાની સૌથી ચર્ચિત જોડીઓમાં સામેલ રહી છે. બંનેએ અનેક ફિલ્મોમાં સાથે કામ કર્યું હતું. ફિલ્મ ‘શોલે’માં બસંતી અને વીરુનાં પાત્રોને દર્શકોએ ખૂબ પસંદ કર્યાં હતાં. પડદા પર બંનેની કેમેસ્ટ્રી લોકપ્રિય રહી હતી અને ત્યારબાદ બંનેએ લગ્ન કર્યાં હતાં.
વર્ષ 1977માં આવેલી ફિલ્મ ‘ડ્રીમ ગર્લ’ને કારણે હેમા માલિનીને ખાસ કરીને ‘ડ્રીમ ગર્લ’ તરીકે ઓળખ મળી હતી. તેમની સુંદરતા, અભિનય અને પડદા પરની પ્રભાવશાળી હાજરીને કારણે આ નામ દર્શકોમાં લોકપ્રિય બન્યું હતું. સમય જતાં આ ઉપનામ તેમની ફિલ્મી ઓળખનો કાયમી હિસ્સો બની ગયું હતું.
હેમા માલિનીએ અભિનય ઉપરાંત નિર્દેશન અને ટેલિવિઝન ક્ષેત્રે પણ કામ કર્યું હતું. તેઓ દૂરદર્શનના લોકપ્રિય કાર્યક્રમ ‘રંગોલી’નાં પ્રસ્તુતકર્તા રહી ચૂક્યાં છે. આ ઉપરાંત તેઓ ‘તેરહ પન્ને’, ‘રાની લક્ષ્મીબાઈ’, ‘ભારતી’ અને ‘નૂપુર’ જેવા ટેલિવિઝન કાર્યક્રમોના નિર્માણ અથવા નિર્દેશન સાથે પણ જોડાયેલાં રહ્યાં હતાં.
હેમા માલિનીએ વર્ષ 1992માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ ‘દિલ આશના હૈ’નું નિર્દેશન કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં શાહરુખ ખાન અને દિવ્યા ભારતી મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યાં હતાં. નોંધનીય છે કે શાહરુખ ખાને આ ફિલ્મ ‘દીવાના’ પહેલાં સાઇન કરી હતી, પરંતુ ‘દીવાના’ પહેલાં રિલીઝ થઈ હતી. આ ફિલ્મથી તેમને હિન્દી સિનેમામાં મોટી ઓળખ મળી હતી. તેથી ‘દિલ આશના હૈ’ તેમની શરૂઆતની ફિલ્મી કારકિર્દીનો મહત્ત્વપૂર્ણ હિસ્સો રહી હતી.
ત્યારબાદ વર્ષ 2011માં હેમા માલિનીએ ‘ટેલ મી ઓ ખુદા’નું નિર્દેશન અને નિર્માણ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં ધર્મેન્દ્ર, વિનોદ ખન્ના, ઋષિ કપૂર, ઈશા દેઓલ અને અર્જન બાજવા જેવા કલાકારો જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે સલમાન ખાને મહેમાન ભૂમિકા ભજવી હતી.
