IDBI બેંકના ખાનગીકરણની પ્રક્રિયા મહત્ત્વના તબક્કે પહોંચી છે. કેન્દ્ર સરકારની આર્થિક બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ (CCEA) એ બેંકની 60.72% હિસ્સેદારી વેચવાની દરખાસ્તને મંજૂરી આપી છે. આ સોદા હેઠળ કેનેડાની Fairfax Financial Holdings ની સહાયક કંપની M/s 10955230 Canada Inc.ને 52,878.08 કરોડ રૂપિયામાં હિસ્સેદારી વેચવામાં આવશે. કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે સોદો પૂર્ણ થયા બાદ તે ભારતના નાણાકીય ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટા પ્રત્યક્ષ વિદેશી રોકાણોમાં સામેલ થશે.
હિસ્સેદારીના વેચાણથી IDBI બેંકની માલિકીમાં મોટો ફેરફાર થશે. જોકે, વેચાણની મંજૂરી મળવી અને સોદો અંતિમ રીતે પૂર્ણ થવો એ અલગ-અલગ તબક્કા છે. સોદો પૂર્ણ કરવા માટે જરૂરી નિયમનકારી મંજૂરીઓ અને અન્ય ઔપચારિકતાઓ પૂરી કરવી પડશે.
પ્રસ્તાવિત સોદા હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર પોતાની 30.48% હિસ્સેદારી અને ભારતીય જીવન વીમા નિગમ (LIC) પોતાની 30.24% હિસ્સેદારી વેચશે. બંનેની સંયુક્ત હિસ્સેદારી 60.72% થાય છે. આ હિસ્સેદારીની ખરીદી માટે ખરીદદાર 52,878.08 કરોડ રૂપિયા ચૂકવશે.
સોદો પૂર્ણ થયા બાદ કેન્દ્ર સરકાર પાસે IDBI બેંકની 15% અને LIC પાસે 19% હિસ્સેદારી રહેવાનો અંદાજ છે. આ રીતે બંનેની સંયુક્ત હિસ્સેદારી 34% રહેશે. સરકાર ભવિષ્યમાં પોતાની બાકીની હિસ્સેદારીનો કેટલોક ભાગ ખુલ્લા બજારમાં વેચવા અંગે પણ વિચાર કરી શકે છે.
Fairfax ની સહાયક કંપનીને બેંકનું નિયંત્રણ સોંપતાં પહેલાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ની નિયમનકારી શરતો પૂરી કરવી પડશે. ખરીદદારે નાણાકીય ક્ષમતા અને પાત્રતા સંબંધિત દસ્તાવેજો રજૂ કરવાની સાથે જરૂરી સુરક્ષા મંજૂરીઓ પણ મેળવવી પડશે.
IDBI બેંકમાં સરકારી હિસ્સેદારી વેચવાની પ્રક્રિયા ઑક્ટોબર 2022માં શરૂ થઈ હતી. તે સમયે સંભવિત ખરીદદારો પાસેથી રસપત્રો મંગાવવામાં આવ્યાં હતાં. શરૂઆતમાં પાંચ પક્ષોએ રસ દાખવ્યો હતો, જેમાંથી ચાર પક્ષો પાત્ર ઠર્યા હતા. ત્યારબાદના તબક્કામાં બે પક્ષોએ ટેકનિકલ અને નાણાકીય બોલીઓ રજૂ કરી હતી.
ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં મળેલી પ્રારંભિક બોલીઓ સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત 94.42 રૂપિયા પ્રતિ શેરની લઘુત્તમ કિંમત કરતાં ઓછી હતી. તેથી આ બોલીઓ પર આગળ વધવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નહોતી. ત્યારબાદ નાણાકીય વર્ષ 2026-27માં પાત્ર બોલીદાતાઓ પાસેથી નવી સીલબંધ બોલીઓ મંગાવવામાં આવી હતી.
બે સ્વતંત્ર એજન્સીઓએ બેંકના શેરનું સરેરાશ વાજબી મૂલ્ય 75.99 રૂપિયા પ્રતિ શેર આંક્યું હતું. Fairfax ની સહાયક કંપનીએ 81 રૂપિયા પ્રતિ શેરની બોલી લગાવી હતી, જે આ મૂલ્યાંકન કરતાં વધુ હતી. આ આધારે તેની બોલીને યોગ્ય ગણવામાં આવી હતી.
IDBI બેંકની સ્થાપના 1964માં વિકાસલક્ષી નાણાકીય સંસ્થા તરીકે થઈ હતી. વર્ષ 2004માં તેને વાણિજ્યિક બેંકમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવી હતી. જાન્યુઆરી 2019થી RBI તેને ખાનગી ક્ષેત્રની બેંક તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે, જોકે સરકાર અને LIC પાસે તેની મોટી હિસ્સેદારી રહી છે.
એક સમયે બેંકે ખરાબ લોન અને નાણાકીય દબાણનો સામનો કર્યો હતો. ઉપલબ્ધ આંકડા અનુસાર, 2010થી 2020 દરમિયાન સરકારે બેંકમાં આશરે 25,000 કરોડ રૂપિયાની મૂડી ઠાલવી હતી.
મે 2017માં RBIએ બેંકને પ્રોમ્પ્ટ કરેક્ટિવ એક્શન (PCA) માળખા હેઠળ મૂકી હતી. માર્ચ 2021માં દેખરેખ અને નિર્ધારિત શરતો સાથે આ પ્રતિબંધો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ બેંકની નાણાકીય સ્થિતિમાં સુધારો થયો હતો.
