મતદાર યાદીમાં કથિત ગેરરીતિઓના મુદ્દે INDIA ગઠબંધને સુપ્રીમ કોર્ટમાં નવી અરજી દાખલ કરી છે. વિપક્ષે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સહિત ચૂંટણી પંચના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પાસેથી SIR, ફોર્મ-6 અને ECINET સંબંધિત 48 સવાલોના જવાબ માગ્યા છે.
મતદાર યાદીની સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયાને લઈને ચૂંટણી પંચ અને વિપક્ષ વચ્ચેનો વિવાદ હવે નવા કાનૂની વળાંક પર પહોંચ્યો છે. કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી અને INDIA ગઠબંધનના અન્ય નેતાઓએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને ચૂંટણી પંચને 48 સવાલો પૂછવાની મંજૂરી માગી છે. વિપક્ષ જાણવા માગે છે કે SIR લાગુ કરવા, ઓનલાઈન ફોર્મ-6માં ફેરફાર કરવા અને મતદાર યાદીની ડિજિટલ સિસ્ટમ સંબંધિત નિર્ણયો કોણે લીધા હતા તથા તેમને મંજૂરી કેવી રીતે આપવામાં આવી હતી.
આ મામલે ચૂંટણી પંચે 26 ઓક્ટોબર અને 14 નવેમ્બર 2026ના રોજ કોર્ટમાં સોગંદનામા દાખલ કર્યા હતા. પંચે જણાવ્યું હતું કે SIR સંબંધિત નિર્ણયો ત્રણેય ચૂંટણી કમિશનરોની સંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા. જોકે, વિપક્ષ આ જવાબને પૂરતો માનતો નથી.
અરજદારોનું કહેવું છે કે જો તમામ નિર્ણયો સામૂહિક રીતે લેવામાં આવ્યા હોય, તો તેને લગતી ફાઇલો, બેઠકોની તારીખો અને મંજૂરીના રેકોર્ડ પણ જાહેર થવા જોઈએ. આ આધારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશી પાસેથી અલગ-અલગ માહિતી માગવામાં આવી છે.
વિપક્ષ એ પણ જાણવા માગે છે કે શું કોઈ ચૂંટણી કમિશનરે આ નિર્ણયો સામે ક્યારેય અસંમતિ વ્યક્ત કરી હતી? જો એવું થયું હોય, તો તે વાંધા અંગે શું કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી અને અંતિમ નિર્ણય કેવી રીતે લેવામાં આવ્યો હતો?
48 સવાલોમાં સૌથી વધુ ભાર દેશભરમાં SIR શરૂ કરવાના નિર્ણય પર મૂકવામાં આવ્યો છે. વિપક્ષે પૂછ્યું છે કે સમગ્ર દેશમાં મતદાર યાદીનું સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન કરાવવાની મંજૂરી કઈ તારીખે આપવામાં આવી હતી. આ નિર્ણય અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હોય તેવી ફાઇલોની વિગતો પણ ચૂંટણી પંચ પાસેથી માગવામાં આવી છે.
સવાલ એ છે કે શું ત્રણેય ચૂંટણી કમિશનરો એક જ બેઠકમાં આ નિર્ણય પર સંમત થયા હતા કે પછી ફાઇલો મારફતે તેમની મંજૂરી લેવામાં આવી હતી.
વિપક્ષે ઓગસ્ટ 2025માં આપવામાં આવેલા એક RTI જવાબનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. અરજદારોના જણાવ્યા અનુસાર, તે જવાબમાં દેશભરમાં SIR કરાવવાના નિર્ણય સંબંધિત માહિતી ઉપલબ્ધ ન હોવાની વાત સામે આવી હતી. હવે આ મુદ્દે ચૂંટણી પંચ પાસેથી સ્પષ્ટતા માગવામાં આવી છે.
ચૂંટણી પંચની ઓનલાઈન સિસ્ટમ ECINET અને ERONET પણ આ વિવાદના કેન્દ્રમાં છે. આ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ મતદાર યાદી અને તેની સાથે સંબંધિત માહિતીના સંચાલન માટે થાય છે.
વિપક્ષ જાણવા માગે છે કે આ પ્લેટફોર્મ પર મતદારોનાં નામ ઉમેરવા, દૂર કરવા અથવા તેમની વિગતોમાં ફેરફાર કરવાની મંજૂરી કોને આપવામાં આવી છે. શું કોઈ ખાનગી કંપની અથવા ટેકનિકલ એજન્સીના કર્મચારીઓને મતદાર યાદીના ડેટામાં ફેરફાર કરવાની સુવિધા આપવામાં આવી હતી, તે અંગે પણ સવાલ પૂછવામાં આવ્યો છે.
આ ઉપરાંત, સિસ્ટમમાં કરવામાં આવતા દરેક ફેરફારનો રેકોર્ડ રાખવાની વ્યવસ્થા અંગે પણ જવાબ માગવામાં આવ્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ મતદારનું નામ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવે તો સિસ્ટમમાં કોણે અને ક્યારે આ ફેરફાર કર્યો તેની નોંધ રહે છે કે નહીં, તે અંગે સ્પષ્ટતા માગવામાં આવી છે.
![]()
અરજદારોએ એ પણ પૂછ્યું છે કે શું ક્યારેય ચૂંટણી નોંધણી અધિકારીના આદેશ વિના મોટી સંખ્યામાં મતદારોનાં નામ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યાં હતાં. જોકે, આવા કોઈ ફેરફારમાં ગેરરીતિ થઈ હોવાનો આરોપ હજુ સુધી કોર્ટમાં સાબિત થયો નથી.
નવા મતદારોનાં નામ મતદાર યાદીમાં સામેલ કરાવવા માટે ફોર્મ-6 ભરવામાં આવે છે. તેના ઓનલાઈન સ્વરૂપમાં ઉમેરવામાં આવેલા ઘોષણાપત્ર સામે વિપક્ષે વાંધો ઉઠાવ્યો છે.
અરજીમાં પૂછવામાં આવ્યું છે કે આ ઘોષણાપત્ર કોના નિર્દેશ પર ઉમેરવામાં આવ્યું હતું અને શું ચૂંટણી પંચના તમામ સભ્યોએ તેને મંજૂરી આપી હતી? આ ઉપરાંત, વધારાની માહિતી અથવા ઘોષણાપત્ર પૂર્ણ ન હોવાને કારણે કેટલી અરજીઓ નામંજૂર કરવામાં આવી હતી અથવા પડતર રહી હતી, તેની સંખ્યા પણ માગવામાં આવી છે.
ફોર્મ-7 અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. મતદાર યાદીમાંથી કોઈનું નામ દૂર કરાવવા માટે વાંધો નોંધાવવા આ ફોર્મનો ઉપયોગ થાય છે. વિપક્ષે પૂછ્યું છે કે આ પ્રક્રિયા હેઠળ કેટલી ફરિયાદો મળી હતી, તેમની તપાસ કેવી રીતે કરવામાં આવી હતી અને ખોટી માહિતી આપનારા લોકો સામે શું કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.
પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદારોનાં નામ યાદીમાં સામેલ કરવાના આદેશોને પડકારતી દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલોનો મુદ્દો પણ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
વિપક્ષે પૂછ્યું છે કે ન્યાયિક અધિકારીઓના આદેશોને પડકારવાનો નિર્ણય કયા અધિકારીએ લીધો હતો. આવી કેટલી અપીલો દાખલ કરવામાં આવી હતી અને તેના માટે કયા સ્તરે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, તેની સંપૂર્ણ વિગતો માગવામાં આવી છે.
આ સાથે મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ ન થયેલા લોકોના રાજ્યવાર આંકડા પણ માગવામાં આવ્યા છે, જેથી કેટલાં નામ અને કયા કારણોસર મતદાર યાદીની બહાર રહ્યાં તેની માહિતી મળી શકે.
રાહુલ ગાંધી અને અન્ય અરજદારો ઇચ્છે છે કે ચૂંટણી પંચ તરફથી સોગંદનામું દાખલ કરનારા ડેપ્યુટી ચૂંટણી કમિશનર ભાનુ પ્રકાશ યેતુરુ સંબંધિત દસ્તાવેજોના આધારે જવાબ આપે. ચૂંટણી કમિશનરોના વ્યક્તિગત નિર્ણયો સાથે સંબંધિત સવાલો માટે તેમના પોતાના સોગંદનામાં માગવામાં આવ્યાં છે. ટેકનિકલ માહિતી માટે ચૂંટણી પંચના IT વિભાગના મહાનિર્દેશક પાસેથી જવાબ મેળવવાની પણ વિનંતી કરવામાં આવી છે.
હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ વિપક્ષની માગ અને ચૂંટણી પંચનો પક્ષ બંને રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. આ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હોવાનો અર્થ એ નથી કે ચૂંટણી પંચ સામે લગાવવામાં આવેલા આરોપો સાબિત થઈ ગયા છે. હવે સુપ્રીમ કોર્ટ નક્કી કરશે કે ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓને તમામ 48 સવાલોના લેખિત જવાબ આપવા માટે નિર્દેશ આપવામાં આવે કે નહીં.







