ભારત અને જાપાને સંયુક્ત રીતે પ્રથમ રક્ષા ટેક્નોલોજી વિકાસ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ પહેલ હેઠળ બંને દેશો મળીને ‘યુનિકોર્ન’ (Unified Complex Radio Antenna – UNICORN) નામની અદ્યતન નૌકાદળ સ્ટેલ્થ એન્ટેના પ્રણાલી વિકસાવશે. આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ ભારતીય નૌસેનાના યુદ્ધજહાજોની સંચાર ક્ષમતા, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ ક્ષમતા અને સ્ટેલ્થ (ઓછી રડાર ઓળખ) ટેક્નોલોજીને મજબૂત બનાવવાનો છે.
આ સમજૂતીને ભારત-જાપાન વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના નવા તબક્કા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રોજેક્ટથી હિંદ-પ્રશાંત વિસ્તારમાં બંને દેશો વચ્ચેનું રક્ષા સહકાર અને સમુદ્રી સુરક્ષા માળખું વધુ મજબૂત બનશે.
યુનિકોર્ન એક આધુનિક એકીકૃત નૌકાદળ રેડિયો એન્ટેના પ્રણાલી છે, જેને NORA-50 Integrated Mast તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. પરંપરાગત યુદ્ધજહાજોમાં અલગ-અલગ સંચાર અને સેન્સર એન્ટેનાઓ ખુલ્લા સ્વરૂપે સ્થાપિત હોય છે, જેના કારણે જહાજની રડાર ઓળખ (Radar Cross Section) વધી જાય છે. યુનિકોર્ન ટેક્નોલોજી આ તમામ એન્ટેનાઓ અને ઇલેક્ટ્રોનિક પ્રણાલીઓને વિશેષ સુરક્ષાત્મક માળખા (Radome)ની અંદર એકીકૃત કરે છે.
તેના પરિણામે યુદ્ધજહાજનું બાહ્ય સ્વરૂપ વધુ સુવ્યવસ્થિત બને છે અને રડાર પર તેની ઓળખ ઓછી થાય છે. ઓછી રડાર ઓળખને કારણે સંભવિત વિરોધી માટે જહાજનું સ્થાન શોધવું અને તેની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવી વધુ પડકારજનક બની શકે છે.
યુનિકોર્ન સિસ્ટમ માત્ર સ્ટેલ્થ ટેક્નોલોજી સુધી મર્યાદિત નથી. તેમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ નૌકાદળ અને સંચાર પ્રણાલીઓ એકસાથે કાર્ય કરે છે. તેમાં ટૅક્ટિકલ ડેટા લિંક, ટૅક્ટિકલ એર નેવિગેશન સિસ્ટમ (TACAN), આધુનિક સંચાર પ્રણાલી, IFF (Identification Friend or Foe) અને ઇલેક્ટ્રોનિક સપોર્ટ મેઝર્સ (ESM)નો સમાવેશ થાય છે.
આ ટેક્નોલોજીઓની મદદથી યુદ્ધજહાજ સુરક્ષિત સંચાર જાળવી રાખી શકે છે, મિત્ર અને શત્રુની ઓળખ કરી શકે છે તેમજ ઇલેક્ટ્રોનિક સંકેતોનું વિશ્લેષણ કરવામાં સક્ષમ બને છે.
યુનિકોર્ન સિસ્ટમનો વિકાસ જાપાનની NEC Corporation, Sampa Kogyo K.K. અને The Yokohama Rubber Company દ્વારા સંયુક્ત રીતે કરવામાં આવ્યો છે. હાલમાં આ ટેક્નોલોજી જાપાનની Japan Maritime Self-Defense Force (JMSDF)ના આધુનિક Mogami-class સ્ટેલ્થ ફ્રિગેટ્સમાં ઉપયોગમાં લેવાઈ રહી છે. જાપાને આ શ્રેણીના અનેક યુદ્ધજહાજોને નૌકાદળમાં સામેલ કર્યા છે અને વધારાના જહાજોનું નિર્માણ ચાલુ છે.
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ ભારતમાં યુનિકોર્ન પ્રણાલીના સહ-ઉત્પાદનની જવાબદારી ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL)ને સોંપવામાં આવશે. જાપાન અદ્યતન ડિઝાઇન અને ટેક્નિકલ નિપુણતા ઉપલબ્ધ કરાવશે, જ્યારે ભારત સિસ્ટમના ઉત્પાદન, એકીકરણ અને સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. આ પહેલ ભારતની રક્ષા ઉત્પાદન ક્ષમતાને મજબૂત બનાવવાની સાથે સ્થાનિક રક્ષા ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપવાની દિશામાં પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
આ પ્રોજેક્ટનો પાયો નવેમ્બર 2024માં બંને દેશો વચ્ચે થયેલા Memorandum of Implementation દ્વારા મૂકવામાં આવ્યો હતો. તે પહેલાં વર્ષ 2022માં યોજાયેલી ભારત-જાપાન 2+2 મંત્રીસ્તરીય બેઠક દરમિયાન આ દિશામાં રાજકીય સહમતિ બની હતી. હવે આ સંયુક્ત વિકાસ પ્રોજેક્ટ સાથે બંને દેશો વચ્ચે રક્ષા ટેક્નોલોજી વહેંચણીનો સહકાર વ્યવહારિક સ્વરૂપ લઈ રહ્યો છે.
હિંદ-પ્રશાંત વિસ્તાર હાલમાં વૈશ્વિક વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધાનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યો છે. આવા સમયમાં ભારત અને જાપાન બંને સમુદ્રી સુરક્ષા, મુક્ત નૌવહન અને નિયમ આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવા પર ભાર મૂકી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, યુનિકોર્ન જેવી અદ્યતન ટેક્નોલોજી ભારતીય નૌસેનાની કામગીરી ક્ષમતા, દેખરેખ પ્રણાલી અને ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ તૈયારીને આધુનિક બનાવશે.
