ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર બાળકોની સુરક્ષા સંબંધિત નિયમોને લઈને દેખરેખ વધારી દેવામાં આવી છે. બાળકોના યૌન શોષણ અને દુર્વ્યવહાર સંબંધિત સામગ્રી (CSEAM) ધરાવતી જાહેરાતોના મામલે રાષ્ટ્રીય બાળ અધિકાર સંરક્ષણ આયોગ (NCPCR)એ Meta Indiaના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર (MD) અને સંબંધિત મુખ્ય અધિકારીને ફરીથી સમન્સ જારી કર્યું છે. આયોગે મામલાની ઔપચારિક તપાસ શરૂ કર્યા બાદ આ પગલું લીધું છે. આ મામલે બુધવાર, 16 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ સુનાવણી નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે.
આ કાર્યવાહી એવા સમયે થઈ છે જ્યારે ભારત સરકાર સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર બાળકોની સુરક્ષાને લઈને કંપનીઓ પાસેથી વધુ જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવા પર ભાર આપી રહી છે. સરકારનું વલણ છે કે ભારતમાં ડિજિટલ સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવતી કંપનીઓએ બાળકોને નુકસાન પહોંચાડતી સામગ્રીની ઓળખ, રિપોર્ટિંગ અને રોકથામ માટે અસરકારક વ્યવસ્થા જાળવવી જોઈએ.
મામલાની શરૂઆત NCPCR દ્વારા 3 જુલાઈ 2026ના રોજ Metaને મોકલવામાં આવેલી નોટિસથી થઈ હતી. આયોગે CSEAM સંબંધિત જાહેરાતોને લઈને કંપની પાસેથી સ્પષ્ટતા માંગી હતી. Metaએ લગભગ એક સપ્તાહ બાદ આયોગ સમક્ષ પોતાનો જવાબ રજૂ કર્યો હતો. કંપની પાસેથી મળેલા જવાબ અને ઉપલબ્ધ માહિતીની સમીક્ષા કર્યા બાદ NCPCRએ મામલાના તથ્યોની વિગતવાર તપાસ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
આયોગનો હેતુ એ જાણવાનો છે કે સંબંધિત સામગ્રી કઈ પરિસ્થિતિઓમાં ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર દેખાઈ અને બાળકોની સુરક્ષા સંબંધિત નિયમો તથા પ્રક્રિયાઓનું પાલન કઈ રીતે કરવામાં આવ્યું.
ઔપચારિક તપાસ હેઠળ NCPCRએ Meta Indiaના MD અને સંબંધિત હેડને ફરીથી સમન્સ મોકલીને સુનાવણીમાં હાજર થવા જણાવ્યું છે. સુનાવણી દરમિયાન આયોગ કંપની પાસેથી મામલા સાથે જોડાયેલા તથ્યો, પ્લેટફોર્મની નીતિઓ અને અત્યાર સુધી લેવામાં આવેલા પગલાં અંગે માહિતી માંગી શકે છે. આ પહેલાં 9 સપ્ટેમ્બરે Meta Indiaના પ્રતિનિધિ આયોગ સમક્ષ હાજર થયા હતા. હવે ફરીથી સમન્સ જારી કરવામાં આવતાં આયોગ ઉપલબ્ધ માહિતી અને કંપનીના જવાબની આગળ સમીક્ષા કરવા માગે છે.
NCPCRની કાર્યવાહી વચ્ચે Metaએ બાળકોના યૌન શોષણ સાથે જોડાયેલી સામગ્રીની રિપોર્ટિંગ અને તેના નિવારણની પ્રક્રિયામાં ફેરફાર કર્યો છે. ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, આવા મામલાઓની રિપોર્ટ ભારતીય સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C)ને કરવામાં આવે તેવી વ્યવસ્થા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. CSEAM એટલે Child Sexual Exploitation and Abuse Material, એટલે કે બાળકોના યૌન શોષણ અથવા દુર્વ્યવહાર સાથે સંબંધિત એવી સામગ્રી, જેને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર પ્રસારિત અથવા શેર કરવામાં આવી શકે છે. આવી સામગ્રીનો સામનો કરવો દુનિયાભરમાં ઑનલાઇન સુરક્ષા અને કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર છે.
NCPCRની કાર્યવાહી માત્ર ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ સાથે જોડાયેલા મામલા પૂરતી મર્યાદિત નથી. બેંગલુરુમાં Capgemini દ્વારા સંચાલિત એક ડે-કેર સેન્ટરમાં બાળકોના કથિત શોષણ સાથે જોડાયેલા અલગ મામલે પણ આયોગે પગલું લીધું છે. આ મામલે આયોગે Capgeminiના એક વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ (VP)ને સમન્સ જારી કર્યું છે.
આયોગ આ મામલે કથિત ઘટનાથી જોડાયેલા તથ્યોની તપાસ કરી રહ્યો છે અને બાળકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી કયા સ્તરે હતી તે સમજવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. તપાસના તારણોના આધારે આગળની કાર્યવાહી નક્કી કરવામાં આવી શકે છે.
