2025માં ભારતીય કંપનીઓએ ડોલર બોન્ડને બદલે રૂપિયા બોન્ડને પ્રાધાન્ય આપ્યું. અમેરિકી વ્યાજ દરો અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા તેના કારણો છે. વિદેશી અને સ્થાનિક બેંકો રૂપિયા બોન્ડ માર્કેટમાં સક્રિય થઈને કંપનીઓને લોન અને બોન્ડ ઉપલબ્ધ કરાવી રહી છે.
માર્કેટમાં તેજી: 2025માં ભારતમાં કંપનીઓએ ડોલરમાં લોન લેવામાં ઘણો ઘટાડો કર્યો છે. અમેરિકી વ્યાજ દરો ઊંચા હોવા અને વૈશ્વિક તણાવ વધવાને કારણે મોટી કંપનીઓ હવે રૂપિયામાં લોન લેવાને પ્રાધાન્ય આપી રહી છે. રૂપિયામાં લોન લેવી કંપનીઓ માટે સસ્તો અને સુરક્ષિત વિકલ્પ માનવામાં આવે છે. જેના કારણે ભારતીય રૂપિયા બોન્ડ (rupee bond)નું વેચાણ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયું છે. વિદેશી બેંકો પણ આ તકનો લાભ લેવા માટે ભારતમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરી રહી છે અને કંપનીઓ માટે રૂપિયામાં લોન અને બોન્ડ જારી કરવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે.
રૂપિયા બોન્ડનો વધતો ચલણ
સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડ બેંકના ડાયરેક્ટર પ્રથમેશ સહસ્રબુદ્ધેના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીય કંપનીઓ માટે રૂપિયામાં લોન લેવી હવે વધુ આકર્ષક વિકલ્પ બની ગયો છે. વિશ્વમાં અનિશ્ચિતતા અને ઊંચા વ્યાજ દરો જળવાયેલા છે, જેના કારણે કંપનીઓને વિદેશી મુદ્રામાં લોન લેવી મોંઘી અને જોખમી લાગી રહી છે. મોટી ભારતીય અને વિદેશી (MNC) કંપનીઓ હવે ભારતમાં જ ભંડોળ એકત્ર કરી રહી છે કારણ કે અહીં પૈસા સરળતાથી ઉપલબ્ધ થાય છે અને વ્યાજ દરોમાં વધઘટ ઓછી હોય છે.
2025માં રૂપિયા બોન્ડનું વેચાણ અત્યાર સુધી ₹12.6 લાખ કરોડના સ્તરે પહોંચી ગયું છે. તેની સરખામણીમાં, ડોલર બોન્ડનું વેચાણ ફક્ત $9 અબજ રહ્યું છે, જે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં 32 ટકા ઓછું છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે ભારતીય કંપનીઓનો ભરોસો હવે ડોલરને બદલે રૂપિયા પર વધ્યો છે.
વિદેશી બેંકોની નવી રણનીતિ
સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડ અને બાર્કલેઝ જેવી વિદેશી બેંકો હવે ભારતમાં રૂપિયા બોન્ડ માર્કેટમાં પોતાનો હિસ્સો વધારી રહી છે. બાર્કલેઝ બેંકે 2021 થી અત્યાર સુધી ભારતમાં લગભગ $700 મિલિયન (લગભગ ₹5,800 કરોડ)નું રોકાણ કર્યું છે. તેનો ઉદ્દેશ સ્થાનિક બજારમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવાનો અને કંપનીઓને લોન અને બોન્ડ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
તાજેતરમાં, બાર્કલેઝે ભારતી ટેલિકોમના ₹8,500 કરોડના બોન્ડ ઇશ્યુમાં મદદ કરી. આ વર્ષે અત્યાર સુધી બેંકે ₹22,600 કરોડના સોદા કર્યા છે, જે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં લગભગ 37 ટકા વધુ છે. આ વૃદ્ધિ સ્પષ્ટ કરે છે કે વિદેશી બેંકો ભારતના રૂપિયા બોન્ડ માર્કેટમાં ઝડપથી સક્રિય થઈ રહી છે.
ઘરેલું બેંકો તરફથી કડક સ્પર્ધા
વિદેશી બેંકોને ભારતીય બજારમાં કડક સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. એક્સિસ બેંક, HDFC બેંક અને અન્ય ખાનગી ભારતીય બેંકો રૂપિયા બોન્ડ માર્કેટમાં સૌથી આગળ છે. તેમની પાસે વધુ થાપણો, વ્યાપક શાખા નેટવર્ક અને સરકારનો ટેકો ઉપલબ્ધ છે, જેના કારણે તેઓ વિદેશી બેંકો માટે પડકાર બની રહ્યા છે.
કેપરી ગ્લોબલના ડાયરેક્ટર અજય મંગલૂનિયાના જણાવ્યા અનુસાર, હવે વિદેશી બેંકોને સમજાઈ ગયું છે કે ભારતમાં રૂપિયામાં લોન આપવી તે તેમના માટે ફાયદાકારક સોદો છે. પરંતુ તેને સફળ બનાવવા માટે તેમને સ્થાનિક બેંકો સાથે સીધી સ્પર્ધા કરવી પડશે. ભારતીય બેંકો તેમના અનુભવ અને નેટવર્કના કારણે આ સ્પર્ધા સરળતાથી જીતી શકે છે.
રૂપિયા બોન્ડના ફાયદા
રૂપિયામાં લોન લેવાનું મુખ્ય કારણ ખર્ચ અને સુરક્ષા છે. કંપનીઓ માટે સ્થાનિક મુદ્રામાં લોન લેવી સરળ છે કારણ કે તેમને વિદેશી મુદ્રામાં વધઘટનું જોખમ ઉઠાવવું પડતું નથી. આ ઉપરાંત, ભારતમાં વ્યાજ દરો સ્થિર છે, જેનાથી કંપનીઓને નાણાકીય યોજના બનાવવામાં સુવિધા મળે છે. ડોલર બોન્ડની સરખામણીમાં રૂપિયા બોન્ડમાં રોકાણકારો અને કંપનીઓ બંનેને વધુ ભરોસો છે.
વિદેશી બેંકો પણ આ તકનો લાભ લેવા માટે તેમના ગ્રાહક નેટવર્ક અને નાણાકીય વિશેષજ્ઞતાનો ઉપયોગ કરી રહી છે. તેઓ ભારતીય કંપનીઓ માટે બોન્ડ જારી કરી રહી છે અને તેમને રૂપિયામાં લોન ઉપલબ્ધ કરાવી રહી છે. આનાથી કંપનીઓ પાસે ભંડોળ એકત્ર કરવાના વિકલ્પો વધી રહ્યા છે અને વિદેશી બેંકો પણ સ્થાનિક બજારમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરી રહી છે.
2025માં બોન્ડ માર્કેટનો ટ્રેન્ડ
2025માં ભારતીય રૂપિયા બોન્ડનું વેચાણ રેકોર્ડ સ્તર સુધી પહોંચી ગયું છે. મોટી કંપનીઓ હવે ડોલરને બદલે રૂપિયામાં લોન લેવાને પ્રાધાન્ય આપી રહી છે. વિદેશી બેંકોની ભાગીદારી વધી રહી છે અને સ્થાનિક બેંકો સાથે સ્પર્ધા તેજ બની ગઈ છે. રોકાણકારો માટે આ સંકેત છે કે ભારતીય બોન્ડ માર્કેટ સ્થિર અને આકર્ષક બન્યું છે.
