ભારતીય રેલવે IoT પ્રોજેક્ટ્સ માટે સ્વદેશી C-DOT Common Service Platformને મંજૂરી આપી છે. આ અંતર્ગત અલગ-અલગ કંપનીઓના 40,000 સ્માર્ટ સેન્સરને એક કેન્દ્રીય સિસ્ટમ સાથે જોડવામાં આવશે. ટ્રેક, પૈડાં, એન્જિન, કોચ, ઓવરહેડ તાર અને સિગ્નલમાંથી મળતા ડેટાનું AI અને મશીન લર્નિંગ દ્વારા વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે, જેથી સંભવિત તકનીકી ખામીઓની સમયસર ઓળખ કરી શકાય.
ભારતીય રેલવે પોતાના IoT નેટવર્કને એકીકૃત કરવા માટે C-DOT Common Service Platform એટલે કે CCSPનો ઉપયોગ કરશે. અત્યાર સુધી એન્જિન, કોચ, પૈડાં, પાટા, ઓવરહેડ વીજતાર અને સિગ્નલ જેવા અલગ-અલગ સિસ્ટમ પર વિવિધ કંપનીઓના સેન્સર લગાવવામાં આવતા હતા. આ સેન્સર માટે અલગ-અલગ સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ થતો હોવાથી તમામ ડેટા એક જ સ્થળે ઉપલબ્ધ થઈ શકતો ન હતો.
નવી વ્યવસ્થા હેઠળ દેશભરમાં સ્થાપિત વિવિધ કંપનીઓના આશરે 40,000 સ્માર્ટ સેન્સરને એક કેન્દ્રીય સ્વદેશી પ્લેટફોર્મ સાથે જોડવામાં આવશે. તેનાથી રેલવેને અલગ-અલગ ઉપકરણોમાંથી મળતી માહિતી એક જ સિસ્ટમ પર જોવા અને તેનું વિશ્લેષણ કરવામાં મદદ મળશે.
નવી સિસ્ટમમાં ટ્રેક, પૈડાં, એન્જિન, એક્સલ અને સિગ્નલ સાથે જોડાયેલા સેન્સર સતત તકનીકી સ્થિતિ અંગેની માહિતી મોકલશે. જો કોઈ પૈડાનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધારે વધી જાય, પાટામાં બારીક ફ્રેક્ચર જોવા મળે, કોચના સસ્પેન્શનમાં અસામાન્ય કંપન થાય અથવા સિગ્નલના રિલે બોક્સમાં નિર્ધારિત વોલ્ટેજમાં ફેરફાર થાય, તો સેન્સર આ માહિતી ઇન્ટરનેટ ગેટવે મારફતે કેન્દ્રીય સર્વર સુધી મોકલશે.
સર્વર પરની સિસ્ટમ આ ડેટાનું વિશ્લેષણ કરશે. તેમાં Artificial Intelligence અને Machine Learning ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. મશીન લર્નિંગ અગાઉના મુસાફરી રેકોર્ડ અને સામાન્ય કામગીરી સાથે સંબંધિત ડેટાના આધારે અસામાન્ય પેટર્નની ઓળખ કરશે. તેનો હેતુ કોઈ ઉપકરણ સંપૂર્ણપણે ખરાબ થાય તે પહેલાં સંભવિત સમસ્યાનો સંકેત મેળવવાનો છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ પૈડામાં અસામાન્ય કંપન જોવા મળે, તો સિસ્ટમ ઉપલબ્ધ ડેટાના આધારે આ સમસ્યા આગળ જઈને ગંભીર બની શકે છે કે નહીં તેની ઓળખ કરવાનો પ્રયાસ કરશે. આવી સ્થિતિમાં કંટ્રોલ રૂમ, સ્ટેશન માસ્ટર અને લોકો પાઇલટને એલર્ટ મોકલી શકાશે.
એલર્ટ મળ્યા બાદ રેલવે સમયસર જરૂરી કાર્યવાહી કરી શકશે. જરૂર પડે તો ટ્રેનને આગામી સ્ટેશન પર રોકી શકાય છે અથવા તેની ગતિ નિયંત્રિત કરી શકાય છે. ત્યારબાદ સંબંધિત ઉપકરણની તપાસ અને જાળવણી કરી શકાશે. તેનાથી તકનીકી ખામીને કારણે થતા જોખમને ઘટાડવામાં અને ટ્રેનોના સંચાલનમાં થતા વિક્ષેપને ઓછો કરવામાં મદદ મળવાની અપેક્ષા છે.
રેલવે બોર્ડના ડિરેક્ટર/ME (C&IS) ભારત ભૂષણ હરિતના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટ માટે 71.73 કરોડ રૂપિયાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. હાર્ડવેર, ઇલેક્ટ્રિકલ સુવિધાઓ અને નેટવર્ક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની વ્યવસ્થા પાંચ વર્ષ માટે પ્રસ્તાવિત અને મંજૂર કરવામાં આવી છે.
સાયબર સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રોજેક્ટનું મુખ્ય ડેટા સેન્ટર દિલ્હીમાં અને બેકઅપ સેન્ટર સિકંદરાબાદમાં બનાવવામાં આવશે. પ્રોજેક્ટનો અમલ ઉત્તર રેલવે અને રેલવેની IT સંસ્થા CRIS દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આથી ઉત્તર રેલવેના જમ્મુ ડિવિઝનથી લઈને લખનૌ રેલ ડિવિઝનના ફાફામઉ, પ્રયાગ અને પ્રયાગરાજ સંગમ સ્ટેશન સુધી સુરક્ષા દેખરેખને મજબૂત કરવામાં મદદ મળશે.
