ઈરાને અમેરિકા સાથે થયેલા સમજૂતીપત્ર (MoU) હેઠળ મુક્ત થનારી 6 અબજ ડોલરની ફ્રીઝ કરાયેલી સંપત્તિના ઉપયોગ અંગે નિર્ણય જાહેર કર્યો છે. ઈરાની અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ રકમનો એક ભાગ દેશની આવશ્યક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા અને જરૂરી માનવીય સામાનની ખરીદી માટે વપરાશે. આ નિર્ણય કતારની રાજધાની દોહામાં યોજાયેલી તકનીકી વાટાઘાટો દરમિયાન લેવામાં આવ્યો હતો, જેમાં કતાર અને પાકિસ્તાને મધ્યસ્થ તરીકે ભૂમિકા ભજવી હતી.
વાટાઘાટોમાં કેટલાક મુદ્દાઓ પર સહમતિ બનવા છતાં ઈરાને અમેરિકા પર સમજૂતીની શરતોના ઉલ્લંઘનનો આરોપ લગાવ્યો છે. સાથે જ તેહરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકાના હુમલાથી પ્રભાવિત તેના મુખ્ય પરમાણુ કેન્દ્રોનું નિરીક્ષણ હાલ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA)ના નિરીક્ષકોને કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.
ઈરાનના ઉપ વિદેશ મંત્રી કાઝેમ ગરીબાબાદીએ દોહામાં યોજાયેલી બેઠક બાદ જણાવ્યું કે કતારના અધિકારીઓ સાથે આ બાબતે સહમતિ થઈ છે કે ફ્રીઝ કરાયેલી સંપત્તિનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે ઈરાનની જરૂરિયાતો અનુસાર કરવામાં આવશે.
તેમણે જણાવ્યું કે આ રકમનો મુખ્ય હેતુ દેશ માટે જરૂરી ચીજવસ્તુઓ અને માનવીય જરૂરિયાતો સાથે સંબંધિત સામાનની ખરીદી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આ પગલાથી આર્થિક પડકારો વચ્ચે જરૂરી આયાતને પ્રોત્સાહન મળશે. ઈરાન લાંબા સમયથી અમેરિકી પ્રતિબંધોના કારણે તેની વિદેશી સંપત્તિ સુધી મર્યાદિત પહોંચની સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યું છે.
દોહાની વાટાઘાટો દરમિયાન ઈરાને અમેરિકા પર સમજૂતીના પ્રથમ અનુચ્છેદનું પાલન ન કરવાનો આરોપ મૂક્યો. ગરીબાબાદીના જણાવ્યા મુજબ, અમેરિકાએ લેબનાન સહિતના પ્રાદેશિક સંઘર્ષો ઘટાડવા અને યુદ્ધ જેવી પ્રવૃત્તિઓ રોકવા સંબંધિત પોતાની જવાબદારીઓનું સંપૂર્ણ પાલન કર્યું નથી.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકાની સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ સતત વધી રહી છે અને અમેરિકી અધિકારીઓના નિવેદનો તણાવ ઘટાડવાના બદલે વધારતા હોવાનું ઈરાનનું માનવું છે. ઈરાનના જણાવ્યા અનુસાર, આવા પગલાં બંને દેશો વચ્ચેના વિશ્વાસને નબળો પાડે છે અને સમજૂતીની ભાવનાના વિરુદ્ધ છે.
તકનીકી વાટાઘાટોમાં બંને પક્ષો વચ્ચે સમજૂતીના અમલીકરણની દેખરેખ માટે સ્વતંત્ર વ્યવસ્થા ઊભી કરવા અંગે પણ સહમતિ થઈ.
આ હેઠળ 24 કલાકની અંદર વિશેષ સંચાર વ્યવસ્થા અને દેખરેખ સમિતિની રચના કરવામાં આવશે. જો કોઈપણ પક્ષ સમજૂતીના ઉલ્લંઘનની ફરિયાદ કરશે તો તે આ સત્તાવાર માધ્યમ દ્વારા નોંધાવવામાં આવશે અને ત્યારબાદ તેની સમીક્ષા કરીને જરૂરી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું કે દોહામાં અમેરિકા અને ઈરાનના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે કોઈ સીધી બેઠક યોજાઈ નહોતી. ગરીબાબાદીએ જણાવ્યું કે સમગ્ર વાટાઘાટ કતાર અને પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતા હેઠળ અલગ-અલગ રૂમોમાં યોજાઈ હતી. બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચેના સંદેશાઓ મધ્યસ્થ દેશો દ્વારા પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા.
ઈરાને તેના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે પણ કડક વલણ વ્યક્ત કર્યું છે. ઈરાની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાઘેર ગાલિબાફે જણાવ્યું કે IAEAના નિરીક્ષકોને હાલ માટે ફોર્ડો, નતાંઝ અને ઇસ્ફહાન સ્થિત તે પરમાણુ કેન્દ્રોનું નિરીક્ષણ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં, જે તાજેતરના અમેરિકી હુમલાઓથી પ્રભાવિત થયા છે.
તેમણે એવા મીડિયા અહેવાલોને પણ નકારી કાઢ્યા કે જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ઈરાને IAEAને આ સ્થળોએ પ્રવેશની મંજૂરી આપી છે. ગાલિબાફે જણાવ્યું કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સંવેદનશીલ પરમાણુ માળખાની સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે અને નિરીક્ષણ સંબંધિત કોઈપણ નિર્ણય ઈરાન પોતે કરશે.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દોહામાં યોજાયેલી વાટાઘાટોને સકારાત્મક ગણાવી. તેમણે જણાવ્યું કે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને અન્ય મુદ્દાઓ અંગેની ચર્ચા યોગ્ય દિશામાં આગળ વધી રહી છે. ટ્રમ્પે આશા વ્યક્ત કરી કે વાટાઘાટોમાંથી સારા પરિણામો આવશે અને બંને પક્ષો વચ્ચે સંવાદ આગળ પણ ચાલુ રહેશે.
ઈરાનના આરોપો અને ટ્રમ્પના નિવેદન વચ્ચે સ્પષ્ટ મતભેદ જોવા મળે છે. જ્યાં અમેરિકા ચર્ચાને સકારાત્મક ગણાવે છે, ત્યાં ઈરાનનું કહેવું છે કે સમજૂતીની અનેક શરતોનું હજુ સુધી પાલન થયું નથી.
દોહામાં યોજાયેલી વાટાઘાટો એવા સમયે થઈ છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયાની સુરક્ષા પરિસ્થિતિ સંવેદનશીલ છે. લેબનાન, ગાઝા અને અન્ય વિસ્તારોમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે પ્રાદેશિક સ્થિરતા પર આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની નજર છે.
આ પરિસ્થિતિમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની પરોક્ષ વાટાઘાટો ચાલુ રહી છે. બંને દેશો વચ્ચે અવિશ્વાસ યથાવત હોવા છતાં, દોહામાં સમજૂતીના અમલીકરણ માટે દેખરેખ સમિતિ રચવાની સહમતિ અને ફ્રીઝ કરાયેલી સંપત્તિના ઉપયોગ અંગે લેવાયેલા નિર્ણયને લઈને પ્રક્રિયા આગળ વધતી રહી છે.
