એપ્રિલમાં જાહેર કરાયેલા યુદ્ધવિરામ બાદ પ્રથમ વખત ઈરાને ઈઝરાયેલ પર મિસાઇલ હુમલો કર્યો, જેના જવાબમાં ઈઝરાયેલે ઈરાનના સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર હવાઈ કાર્યવાહી હાથ ધરી. આ ઘટનાક્રમ બાદ મધ્ય પૂર્વમાં સુરક્ષા પરિસ્થિતિ વધુ તંગ બની ગઈ છે.
રવિવારે રાત્રે ઈરાને યુદ્ધવિરામ બાદ પ્રથમ વખત ઈઝરાયેલ તરફ મિસાઇલો દાગી હતી. ઈરાનના સરકારી મીડિયાના જણાવ્યા અનુસાર આ કાર્યવાહી વ્યૂહાત્મક જવાબ તરીકે કરવામાં આવી હતી. મિસાઇલ હુમલા બાદ ઈઝરાયેલના અનેક વિસ્તારોમાં સાયરન વાગ્યા હતા અને નાગરિકોને સુરક્ષા માટે બંકરોમાં જવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી.
ઈઝરાયેલી સેનાએ દાવો કર્યો કે તેની હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીએ મોટાભાગની મિસાઇલોને હવામાં જ નિષ્ફળ બનાવી દીધી હતી. જોકે ઉત્તર ઈઝરાયેલમાં કેટલાક વિસ્ફોટોના અવાજો સંભળાયા હતા, જેના કારણે મર્યાદિત નુકસાનની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
ઈરાનના હુમલાના થોડા કલાકો બાદ ઈઝરાયેલે જવાબી કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. ઈઝરાયેલી સેનાએ પશ્ચિમ અને મધ્ય ઈરાનમાં અનેક સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા હતા. ઈરાનની સમાચાર એજન્સી IRNA અનુસાર તેહરાન, તબરીઝ અને ઇસ્ફહાનમાં અનેક જોરદાર વિસ્ફોટો થયા હતા.
ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ દાવો કર્યો કે ઈઝરાયેલે એર-લૉન્ચ બેલિસ્ટિક મિસાઇલોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. જવાબી હુમલાઓ બાદ ઈરાને તેહરાન સ્થિત ઇમામ ખોમેની આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક આસપાસના હવાઈ ક્ષેત્રને બંધ કરી દીધું હતું.
વધતા તણાવની અસર માત્ર ઈરાન અને ઈઝરાયેલ સુધી મર્યાદિત રહી નથી. ઈરાને તેના પશ્ચિમી હવાઈ ક્ષેત્રને આગામી સૂચના સુધી બંધ રાખવાની જાહેરાત કરી હતી. ઈરાકે 72 કલાક અને સિરિયાએ 12 કલાક માટે પોતાનું હવાઈ ક્ષેત્ર અસ્થાયી રીતે બંધ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. તેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાનો પર અસર પડી હતી અને અનેક રૂટ્સને ડાયવર્ટ કરવા પડ્યા હતા.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર હવાઈ ક્ષેત્ર બંધ થવાથી વૈશ્વિક ઉડ્ડયન નેટવર્ક પર દબાણ વધી શકે છે તેમજ તેલ અને વેપાર માર્ગો પર પણ અસર થઈ શકે છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં અમેરિકાની ભૂમિકા પણ સામે આવી છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) એ દાવો કર્યો છે કે તેણે હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિસ્તારમાં બે ઈરાની ડ્રોનને ઠાર માર્યા હતા, જે આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો માટે જોખમરૂપ બન્યા હતા.
અમેરિકા દ્વારા સતત બીજા દિવસે કરવામાં આવેલી આ કાર્યવાહી અંગે CENTCOM એ તેને પ્રાદેશિક સુરક્ષાના ભાગરૂપે ગણાવી છે. બીજી તરફ ઈરાને અમેરિકા પર દ્વિધારી વલણ અપનાવવાનો આરોપ લગાવ્યો છે અને જણાવ્યું છે કે અમેરિકાની નીતિઓના કારણે વાટાઘાટ પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થઈ રહી છે.
અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ સંઘર્ષ અંગે પ્રતિક્રિયા આપતા જણાવ્યું હતું કે ઈઝરાયેલના પ્રધાનમંત્રી બેન્જામિન નેતન્યાહુ પાસે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંભવિત કોઈપણ સમજૂતી સ્વીકારવા સિવાય અન્ય કોઈ વિકલ્પ રહેશે નહીં.
ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકાની નીતિ આ સંઘર્ષને નિયંત્રિત કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે. તેમના નિવેદન બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી વર્તુળોમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
આ દરમિયાન લેબનાનની રાજધાની બેરૂતના દક્ષિણ વિસ્તારોમાં ઈઝરાયેલ દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલાઓમાં બે લોકોના મોત થયા હોવાનું અને અનેક લોકો ઘાયલ થયા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. આ કાર્યવાહી ત્યારે થઈ હતી જ્યારે લેબનાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે અમેરિકી મધ્યસ્થતા હેઠળ યુદ્ધવિરામના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા હતા. જોકે હિઝબુલ્લાહે આ સમજૂતી સ્વીકારી નહોતી.
આ ઘટનાઓએ સમગ્ર લેવન્ટ વિસ્તારમાં સુરક્ષા પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવી છે અને નવા સંઘર્ષની આશંકાઓ વધારી છે.
તણાવની અસર રમતગમત ક્ષેત્ર પર પણ જોવા મળી છે. 2026 ફિફા વર્લ્ડ કપના સંદર્ભમાં ઈરાનની રાષ્ટ્રીય ફૂટબોલ ટીમને અમેરિકામાં મર્યાદિત વિઝા શરતોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. અહેવાલો અનુસાર ટીમને માત્ર મેચના દિવસે જ અમેરિકામાં પ્રવેશની મંજૂરી આપવામાં આવશે અને તે જ દિવસે પરત ફરવું પડશે. તેના કારણે ટીમે પોતાનો બેઝ કેમ્પ અમેરિકા બદલે મેક્સિકોમાં ખસેડ્યો છે.
આ પરિસ્થિતિ રમતગમત અને રાજકારણ વચ્ચે વધતા પ્રભાવને પણ ઉજાગર કરે છે.
