ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંગઠન (ISRO)એ 4 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન અંતરિક્ષ કેન્દ્રથી GSLV-F17નું સફળ પ્રક્ષેપણ કર્યું. બીજા લોન્ચ પેડ પરથી ઉડાન ભરેલા રૉકેટે EOS-05 અર્થ ઑબ્ઝર્વેશન સેટેલાઇટને નિર્ધારિત સબ-જિયોસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઑર્બિટમાં સ્થાપિત કર્યો.
GSLV-F17નું પ્રક્ષેપણ 4 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ સતીશ ધવન અંતરિક્ષ કેન્દ્રના બીજા લોન્ચ પેડ પરથી કરવામાં આવ્યું. નિર્ધારિત કાર્યક્રમ અનુસાર રૉકેટે વહેલી સવારે ઉડાન ભરી અને મિશનના પ્રારંભિક તબક્કાઓ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યા.
GSLV-F17 દ્વારા EOS-05 સેટેલાઇટને અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવ્યો. પ્રક્ષેપણના આશરે 19 મિનિટ બાદ રૉકેટે સેટેલાઇટને નિર્ધારિત સબ-જિયોસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઑર્બિટમાં સફળતાપૂર્વક સ્થાપિત કર્યો. સેટેલાઇટને પોતાની પરિચાલન કક્ષા સુધી પહોંચવા માટે આગળ જરૂરી કક્ષાકીય પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવું પડશે.
EOS-05 એક પૃથ્વી અવલોકન સેટેલાઇટ છે, જેને અંતરિક્ષમાંથી પૃથ્વીની દેખરેખ અને ઇમેજિંગ માટે વિકસાવવામાં આવ્યો છે. તેને જિયોસિંક્રોનસ કક્ષામાંથી પૃથ્વી અવલોકનના હેતુ માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આવી કક્ષાથી મોટા ભૌગોલિક વિસ્તારો પર સતત નજર રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
સેટેલાઇટમાંથી મળતા આંકડાઓનો ઉપયોગ કૃષિ, જળ સંસાધન, વન ક્ષેત્ર, પર્યાવરણ દેખરેખ, શહેરી વિકાસ, દરિયાઈ સંસાધન અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સહિતના ક્ષેત્રોમાં થઈ શકે છે. અંતરિક્ષમાંથી મળતી તસવીરો અને અન્ય ડેટા વિવિધ સરકારી અને વૈજ્ઞાનિક પ્રવૃત્તિઓ માટે ઉપયોગી થઈ શકે છે.
GSLV એટલે જિયોસિંક્રોનસ સેટેલાઇટ લૉન્ચ વ્હીકલ, જે ભારતના મુખ્ય પ્રક્ષેપણ યાનોમાં સામેલ છે. તેનો ઉપયોગ ભારે સેટેલાઇટને પૃથ્વીની ઊંચી કક્ષાઓ સુધી પહોંચાડવા માટે કરવામાં આવે છે. GSLVમાં ઘન, પ્રવાહી અને ક્રાયોજેનિક પ્રણોદન ટેક્નોલોજી ધરાવતા ત્રણ તબક્કા હોય છે.
આ મિશનમાં સ્વદેશી ક્રાયોજેનિક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ પણ કરવામાં આવ્યો છે. ક્રાયોજેનિક એન્જિન રૉકેટને ઊંચી કક્ષાઓમાં ભારે સેટેલાઇટ પહોંચાડવા માટે જરૂરી વધારાની ક્ષમતા પ્રદાન કરે છે.
EOS-05ના સફળ પ્રક્ષેપણથી ભારતની પૃથ્વી અવલોકન પ્રણાલીમાં નવી ક્ષમતા ઉમેરાશે. સેટેલાઇટમાંથી પ્રાપ્ત આંકડા કુદરતી સંસાધનોની દેખરેખ અને વિવિધ વિકાસ સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓના આયોજનમાં મદદ કરી શકે છે.
પૃથ્વી અવલોકન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કુદરતી આપત્તિઓ દરમિયાન સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે પણ થાય છે. પૂર, ચક્રવાત, જંગલની આગ અને અન્ય ઘટનાઓની દેખરેખ માટે અંતરિક્ષ આધારિત ડેટા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
GSLV-F17 મિશનની સફળતા એવા સમયે થઈ છે જ્યારે ISRO પોતાના પૃથ્વી અવલોકન, સંચાર અને વૈજ્ઞાનિક સેટેલાઇટ કાર્યક્રમોને આગળ વધારી રહ્યું છે. EOS-05ના પરિચાલનમાં આવ્યા બાદ તેમાંથી મળતો ડેટા ભારતની અંતરિક્ષ આધારિત દેખરેખ અને પૃથ્વી અભ્યાસ સંબંધિત ક્ષમતાઓમાં યોગદાન આપશે.
