મહારાષ્ટ્રની ફડણવીસ સરકારે એક ઐતિહાસિક પગલું ભરતા રાજ્યની તમામ શાળાઓમાં રાષ્ટ્રગીત ‘વંદે માતરમ્’નું સંપૂર્ણ ગાન ફરજિયાત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય સ્વર્ગીય બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય દ્વારા રચિત આ અમર ગીતનાં 150 વર્ષ પૂર્ણ થવાના ઉપલક્ષ્યમાં લેવામાં આવ્યો છે.
મુંબઈ: મહારાષ્ટ્ર સરકારે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લેતા રાજ્યની તમામ શાળાઓમાં રાષ્ટ્રગીત ‘વંદે માતરમ્’નું સંપૂર્ણ ગાન ફરજિયાત કર્યું છે. આ નિર્ણય સ્વર્ગીય બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય દ્વારા રચિત આ અમર ગીતની રચનાના 150 વર્ષ પૂર્ણ થવાના ઉપલક્ષ્યમાં લેવામાં આવ્યો છે. સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા આદેશ અનુસાર, અત્યાર સુધી શાળાઓમાં સામાન્ય રીતે ‘વંદે માતરમ્’ના ફક્ત પહેલા બે પદ જ ગાવામાં આવતા હતા.
પરંતુ 31 ઓક્ટોબર 2025 (કાર્તિક શુદ્ધિ નવમી)ના રોજ આ ગીતની રચનાના 150 વર્ષ પૂરા થવા પર તમામ શાળાઓમાં તેનું સંપૂર્ણ ગાન કરવામાં આવશે. આ પગલું વિદ્યાર્થીઓમાં રાષ્ટ્રભક્તિ અને સાંસ્કૃતિક ગૌરવની ભાવનાને પ્રબળ કરવાના ઉદ્દેશ્યથી લેવામાં આવ્યું છે.
31 ઓક્ટોબરથી 7 નવેમ્બર સુધી ચાલશે ‘વંદે માતરમ્’ અભિયાન
શાસનાદેશ અનુસાર, અત્યાર સુધી શાળાઓમાં સામાન્ય રીતે ફક્ત ‘વંદે માતરમ્’ના પહેલા બે પદ ગાવામાં આવતા હતા. પરંતુ આ વર્ષે ગીતની 150મી વર્ષગાંઠના અવસરે સરકારે નિર્ણય લીધો છે કે તમામ શાળાઓમાં આખું ‘વંદે માતરમ્’ ગીત ગાવામાં આવશે. આ અભિયાન હેઠળ શાળાઓમાં દરરોજ રાષ્ટ્રગીતનું સંપૂર્ણ ગાન કરાવવામાં આવશે. આ સાથે જ, વિદ્યાર્થીઓને આ ગીતની ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ, રચનાનો પ્રસંગ અને તેનો રાષ્ટ્રવાદ સાથેનો સંબંધ સમજાવવા માટે વિશેષ કાર્યક્રમો અને ચર્ચાઓ પણ આયોજિત કરવામાં આવશે.
મહારાષ્ટ્ર સરકારે શિક્ષણ વિભાગને નિર્દેશ આપ્યો છે કે અભિયાન દરમિયાન શાળાઓમાં ‘વંદે માતરમ્’ના ઇતિહાસ પર આધારિત પ્રદર્શન યોજવામાં આવે. તેનો ઉદ્દેશ્ય વિદ્યાર્થીઓને રાષ્ટ્રગીતની ઉત્પત્તિ, લેખકની ભૂમિકા અને તેના સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં યોગદાન વિશે જાગૃત કરવાનો છે. આ પ્રદર્શનમાં સ્વતંત્રતા આંદોલન દરમિયાન આ ગીતની ભૂમિકા, બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયનું જીવન અને ‘વંદે માતરમ્’ની પ્રેરણા સાથે જોડાયેલા ચિત્રો, પોસ્ટરો અને ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે.
શિક્ષણ વિભાગને મોકલવામાં આવેલો સત્તાવાર પરિપત્ર
શાસને આ નિર્ણય સંબંધિત સત્તાવાર સંદર્ભ પત્ર શિક્ષણ વિભાગને મોકલી આપ્યો છે. તેમાં તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને એ સુનિશ્ચિત કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે કે 31 ઓક્ટોબરથી 7 નવેમ્બર દરમિયાન આ અભિયાન દરેક શાળામાં સક્રિયપણે લાગુ કરવામાં આવે. રાજ્ય સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પહેલ ફક્ત સરકારી શાળાઓ પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ તમામ ખાનગી, અનુદાનિત અને સ્થાનિક સંસ્થાઓની શાળાઓમાં પણ તેને લાગુ કરવામાં આવશે.
‘વંદે માતરમ્’ ગીતની રચના 1875માં બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયે કરી હતી, જેને બાદમાં તેમની પ્રસિદ્ધ કૃતિ ‘આનંદમઠ’માં સામેલ કરવામાં આવ્યું. આ ગીતે સ્વતંત્રતા આંદોલન દરમિયાન ભારતીયોમાં દેશભક્તિની નવી લહેર પેદા કરી. 1905માં બંગ-ભંગ આંદોલન દરમિયાન ‘વંદે માતરમ્’ દેશભક્તિનું પ્રતીક બની ગયું. પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ અને રવીન્દ્રનાથ ટાગોર જેવા નેતાઓએ પણ આ ગીતના મહત્વને સ્વીકાર્યું હતું.
