મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા સૈન્ય તણાવ વચ્ચે હોર્મુઝ જળમાર્ગ નજીક બે તેલ ટેન્કરો પર થયેલા મિસાઇલ હુમલામાં એક ભારતીય ક્રૂ સભ્યનું મોત થયું છે, જ્યારે અન્ય અનેક લોકો ઘાયલ થયા છે. તે જ સમયે અમેરિકાએ સતત ત્રીજી રાત્રે ઈરાનના વિવિધ સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર હવાઈ હુમલા કર્યા છે.
યુએઈના રક્ષા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ઓમાનના સમુદ્રી વિસ્તારમાં હોર્મુઝ જળમાર્ગ નજીક બે તેલ ટેન્કરો—મોમ્બાસા અને અલ બહિયા—પર ક્રૂઝ મિસાઇલોથી હુમલો કરવામાં આવ્યો. આ હુમલામાં એક ભારતીય ક્રૂ સભ્યનું મોત થયું, જ્યારે અન્ય આઠ લોકો ઘાયલ થયા. પ્રાથમિક માહિતી મુજબ હુમલા બાદ બંને જહાજોને સુરક્ષિત વિસ્તારમાં લઈ જવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો. સમુદ્રી સુરક્ષા એજન્સીઓ ઘટનાની તપાસ કરી રહી છે અને વિસ્તારમાં દેખરેખ વધારી દેવામાં આવી છે.
અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) એ પુષ્ટિ કરી કે અમેરિકાએ સતત ત્રીજી રાત્રે ઈરાનના અનેક સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા. CENTCOM અનુસાર આ કાર્યવાહીનો હેતુ ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો અને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં વ્યાપારી જહાજો તથા નાગરિક નૌવહન માટેના જોખમને ઘટાડવાનો હતો. અભિયાન દરમિયાન બુશેહર, ચાબહાર, જાસ્ક, કોનારક, અબુ મૂસા અને બંદર અબ્બાસ સ્થિત સૈન્ય સ્થાપનાઓ પર પ્રિસિઝન હથિયારો વડે હુમલા કરવામાં આવ્યા. કાર્યવાહી લગભગ પાંચ કલાક સુધી ચાલી.
અમેરિકાએ જાહેરાત કરી છે કે તેની નૌસેના ઈરાની બંદરોમાંથી આવતા અને જતા સમુદ્રી પરિવહનની દેખરેખ અને નાકાબંધી ફરી શરૂ કરશે. અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, નિર્ધારિત નિયમોનું પાલન કરનાર જહાજોને પ્રાદેશિક સમુદ્રી માર્ગોથી પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ પગલાનો હેતુ હથિયારો અને સૈન્ય સંસાધનોની અવરજવર અટકાવવાનો હોવાનું જણાવાયું છે.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે અમેરિકા હોર્મુઝ જળમાર્ગની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરશે અને તેના બદલામાં આ માર્ગ પરથી પસાર થતા દરેક કાર્ગો પર 20 ટકા શુલ્ક વસૂલવામાં આવશે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે ઈરાની જહાજો અને તેમની સાથે સંકળાયેલા ગ્રાહકો પર નવી આર્થિક પ્રતિબંધો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, આ પ્રસ્તાવના વ્યવહારિક અને કાનૂની પાસાઓ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા ચાલુ છે.
CENTCOM અનુસાર બંદર અબ્બાસ સ્થિત ઈરાનના નૌકાદળના મથક અને સબમરીન મેન્ટેનન્સ સુવિધાને પણ નિશાન બનાવવામાં આવી. અમેરિકાનો દાવો છે કે આ અભિયાનનો હેતુ ઈરાનની સમુદ્રી સૈન્ય ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો હતો જેથી ભવિષ્યમાં જહાજો પર હુમલાની શક્યતા ઓછી થાય.
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતૃત્વના સલાહકાર મોહમ્મદ મોકબરએ જણાવ્યું કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર ઈરાન પોતાનો પ્રભાવ અને નિયંત્રણ જાળવી રાખશે. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા દ્વારા દબાણ અથવા સૈન્ય કાર્યવાહીથી ઈરાન પાછળ હટશે નહીં. ઈરાને પુનરાવર્તન કર્યું કે તે પોતાના સમુદ્રી હિતો અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા સંબંધિત નિર્ણયો પોતે જ કરશે.
ઈરાનની ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ દાવો કર્યો કે તેણે બહેરીનના અલ-જુફૈર સૈન્ય મથક પર મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલો કર્યો છે. સંગઠનના જણાવ્યા અનુસાર હુમલામાં હથિયારોના ગોડાઉન, સંચાર કેન્દ્ર અને અમેરિકી સૈનિકો સાથે સંકળાયેલી એક ઇમારતને નિશાન બનાવવામાં આવી. ઈરાને આ અભિયાનને "નસ્ર-2" નામ આપ્યું અને તેને અમેરિકી કાર્યવાહીના જવાબ તરીકે રજૂ કર્યું.
ન્યૂઝમેક્સને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે તાજેતરના અમેરિકી હુમલાઓથી ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને ભારે નુકસાન થયું છે. તે જ સમયે પ્રાદેશિક મીડિયા અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો કે રશિયાનું વિશેષ કમાન્ડ એરક્રાફ્ટ Tu-214PU તેહરાન પહોંચ્યું છે. આ વિમાનનો ઉપયોગ આપાતકાલીન પરિસ્થિતિઓ અને મોટા સૈન્ય અભિયાનો દરમિયાન કમાન્ડ સેન્ટર તરીકે કરવામાં આવે છે. જોકે, રશિયાએ આ અંગે સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી નથી.
શિપ ટ્રેકિંગ કંપનીઓના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા 24 કલાકમાં હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થયેલા તેલ અને ગેસ ટેન્કરોની સંખ્યા છેલ્લા લગભગ બે મહિનામાં સૌથી ઓછી નોંધાઈ છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જો તણાવ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહેશે તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર અસર પડી શકે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઊર્જાના ભાવ પર વધારાનો દબાણ આવી શકે છે.
અમેરિકા-ઈરાન તણાવ વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ત્રણ ટકાથી વધુનો વધારો નોંધાયો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ લગભગ 78 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચ્યો. ઊર્જા નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં નૌવહન લાંબા સમય સુધી અવરોધિત રહેશે તો તેલના ભાવમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે, જેની અસર વિશ્વભરની અર્થવ્યવસ્થાઓ પર પડી શકે છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે. વૈશ્વિક તેલ નિકાસનો મોટો હિસ્સો આ માર્ગથી પસાર થાય છે. આવા સંજોગોમાં વિસ્તારમાં વધતો સૈન્ય તણાવ માત્ર મધ્ય પૂર્વ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની અસર એશિયા, યુરોપ અને અન્ય દેશોની ઊર્જા સુરક્ષા, શિપિંગ ઉદ્યોગ અને વૈશ્વિક વેપાર પર પણ પડી શકે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવની દિશા આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
