નાસાના પર્સિવરન્સ રોવરે મંગળ ગ્રહના જેઝેરો ક્રેટરની પ્રાચીન શિલાઓમાં જટિલ કાર્બનિક કાર્બન સંયોજનોની ઓળખ કરી છે. આ શોધ દર્શાવે છે કે અબજો વર્ષ પહેલાં લાલ ગ્રહ પર જીવન માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ હોવાની સંભાવના વધુ મજબૂત બની છે, જોકે જીવનના સીધા પુરાવા હજુ સુધી મળ્યા નથી.
પર્સિવરન્સ રોવરે જેઝેરો ક્રેટરના બ્રાઇટ એન્જલ વિસ્તારમાંથી બે મડસ્ટોન નમૂનાઓ એકત્ર કર્યા હતા. આ વિસ્તારને ક્યારેક પ્રાચીન નદી નેરેટવા વેલિસનો ભાગ માનવામાં આવે છે. SHERLOC નામના અદ્યતન લેસર સ્પેક્ટ્રોમીટરની મદદથી આ શિલાઓનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું, જેમાં સેંકડો કાર્બનિક સંકેતો તેમજ મોટા કાર્બન ધરાવતા અણુઓ એટલે કે મેક્રોમોલેક્યુલર કાર્બનની ઓળખ થઈ.
વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, જેઝેરો ક્રેટરમાં અત્યાર સુધીની આ સૌથી વ્યાપક કાર્બનિક શોધ છે. આવા કાર્બન સંયોજનો પૃથ્વીની અનેક અત્યંત પ્રાચીન શિલાઓમાં પણ જોવા મળે છે અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં તેમને પ્રાચીન સૂક્ષ્મજીવ પ્રવૃત્તિના સંભવિત સંકેતો સાથે જોડવામાં આવ્યા છે.
મંગળ ગ્રહ પર અગાઉ પણ કાર્બનિક સંયોજનો મળી ચૂક્યા છે, પરંતુ આ વખતે મળેલી શોધને ખાસ માનવામાં આવી રહી છે કારણ કે પ્રથમ વખત જેઝેરો ક્રેટરની કુદરતી શિલાઓની સપાટી પર મેક્રોમોલેક્યુલર કાર્બનની પુષ્ટિ થઈ છે. ગેલ ક્રેટર પછી મંગળના મડસ્ટોનમાં આ પ્રકારની બીજી મોટી ઓળખ પણ છે.
આ શોધ તે સ્થળની નજીક થઈ છે જ્યાં ગયા વર્ષે વૈજ્ઞાનિકોએ "ચેયાવા ફોલ્સ" નામની શિલાની ઓળખ કરી હતી. આ શિલા પર જોવા મળેલા ચિત્તાના ડાઘ જેવા નિશાનોએ પણ વૈજ્ઞાનિકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. કેટલાક સંશોધકોનું માનવું છે કે આ રચનાઓ પ્રાચીન જૈવિક પ્રવૃત્તિ સાથે સંબંધિત હોઈ શકે છે, જોકે તેના અંગે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિષ્કર્ષ કાઢવામાં આવ્યો નથી.
નાસા અને સંશોધકોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જટિલ કાર્બનિક અણુઓ માત્ર જીવસૃષ્ટિના કારણે જ બનતા નથી. હાઇડ્રોથર્મલ પ્રવૃત્તિ, શિલાઓની અંદર થતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ અથવા ઉલ્કાપિંડો દ્વારા પણ આવા સંયોજનો બની શકે છે. તેથી હાલમાં એવું કહેવું યોગ્ય નથી કે મંગળ પર ક્યારેય જીવન નિશ્ચિતપણે અસ્તિત્વમાં હતું.
પર્સિવરન્સ રોવરના સાધનો એટલા સક્ષમ નથી કે તેઓ આ સંયોજનોની જૈવિક અથવા ભૂગર્ભીય ઉત્પત્તિની અંતિમ પુષ્ટિ કરી શકે. તેથી મિશનનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ હેતુ એવા નમૂનાઓ એકત્ર કરવાનો છે, જેને ભવિષ્યમાં પૃથ્વી પર લાવી આધુનિક પ્રયોગશાળાઓમાં વિગતવાર તપાસ માટે મોકલી શકાય.
જો ભવિષ્યમાં મંગળ પરથી લાવવામાં આવેલા શિલા નમૂનાઓની પૃથ્વી પર તપાસ દરમિયાન જૈવિક પ્રવૃત્તિના સ્પષ્ટ સંકેતો મળે, તો તે માનવ ઇતિહાસની સૌથી મોટી વૈજ્ઞાનિક શોધોમાંની એક બની શકે છે. હાલમાં નાસાની આ નવી શોધ એટલું વધુ મજબૂત બનાવે છે કે અબજો વર્ષ પહેલાં મંગળ પર એવું પર્યાવરણ અસ્તિત્વમાં હતું જ્યાં જીવન વિકસવાની સંભાવનાને સંપૂર્ણપણે નકારી શકાય નહીં.
