ભારત સરકારની National Overseas Scholarship (NOS) યોજના હેઠળ આર્થિક રીતે નબળા અને પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓને વિદેશમાં માસ્ટર્સ અને પીએચડી અભ્યાસ માટે વ્યાપક નાણાકીય સહાય આપવામાં આવે છે. યોજનામાં ટ્યુશન ફી ઉપરાંત મુસાફરી અને રહેવાના ખર્ચનો પણ સમાવેશ થાય છે.
વિદેશની પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીઓમાં અભ્યાસ કરવાનો સપનો જોતા વિદ્યાર્થીઓ માટે National Overseas Scholarship (NOS) યોજના મહત્વપૂર્ણ સહાયરૂપ બની શકે છે. કેન્દ્ર સરકારની આ યોજના હેઠળ પાત્ર વિદ્યાર્થીઓને માસ્ટર્સ અને પીએચડી કાર્યક્રમો માટે વિદેશમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવા માટે નાણાકીય સહાય આપવામાં આવે છે, જેથી આર્થિક અવરોધો તેમના અભ્યાસમાં અડચણ ન બને.
National Overseas Scholarship (NOS) કેન્દ્ર સરકારની એક મહત્વપૂર્ણ સ્કોલરશિપ યોજના છે, જેનો હેતુ આર્થિક રીતે નબળા વર્ગોના પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની શિક્ષણ તક ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે. આ યોજના હેઠળ પસંદ થયેલા વિદ્યાર્થીઓને વિશ્વની પ્રતિષ્ઠિત અને માન્યતા પ્રાપ્ત વિદેશી યુનિવર્સિટીઓમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવાની તક મળે છે.
યોજનાનો મુખ્ય હેતુ એવા વિદ્યાર્થીઓને સહાય આપવાનો છે, જેઓ પ્રતિભાશાળી હોવા છતાં આર્થિક કારણોસર વિદેશમાં અભ્યાસનો ખર્ચ ઉઠાવી શકતા નથી. સરકાર ઈચ્છે છે કે યોગ્ય વિદ્યાર્થીઓ વૈશ્વિક સ્તરની શિક્ષણ મેળવી પોતાના કારકિર્દીને નવી દિશા આપી શકે અને દેશના વિકાસમાં યોગદાન આપી શકે.
આ સ્કોલરશિપ ખાસ કરીને અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST), ડી-નોટિફાઇડ, ભટકતી અને અર્ધ-ભટકતી જનજાતિઓ (DNT), જમીનવિહોણા કૃષિ મજૂરો તથા પરંપરાગત કારીગર પરિવારોમાંથી આવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉપલબ્ધ છે.
યોજનામાં અરજી કરવા માટે વિદ્યાર્થીઓએ નિર્ધારિત પાત્રતા શરતો પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે. SC, DNT, જમીનવિહોણા કૃષિ મજૂરો અને પરંપરાગત કારીગર વર્ગના અરજદારોના પરિવારની વાર્ષિક આવક 8 લાખ રૂપિયા કરતાં ઓછી હોવી જોઈએ. જ્યારે ST વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે મહત્તમ આવક મર્યાદા પ્રતિ વર્ષ 6 લાખ રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી છે.
તે ઉપરાંત અરજદારની ઉંમર અરજીના સમયે 35 વર્ષથી ઓછી હોવી જોઈએ. સૌથી મહત્વપૂર્ણ શરત એ છે કે વિદ્યાર્થી પાસે કોઈ માન્યતા પ્રાપ્ત વિદેશી યુનિવર્સિટીમાંથી માસ્ટર્સ અથવા પીએચડી કાર્યક્રમ માટે બિનશરતી પ્રવેશ પ્રસ્તાવ (Unconditional Offer Letter) હોવો જોઈએ.
National Overseas Scholarship હેઠળ વિદ્યાર્થીઓના અભ્યાસ સાથે જોડાયેલા મોટાભાગના ખર્ચ સરકાર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવે છે. તેમાં વિદેશી યુનિવર્સિટીની ટ્યુશન ફી, રહેવા અને ભોજન માટે મેન્ટેનન્સ એલાઉન્સ, મેડિકલ ઇન્શ્યોરન્સ, વિઝા ફી અને વિદેશ જવા-આવવા માટે ઇકોનોમી ક્લાસ હવાઈ ટિકિટનો ખર્ચ સામેલ છે.
આ નાણાકીય સહાયનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના પરિવારો પર આર્થિક ભાર ન પડે અને તેઓ સંપૂર્ણપણે પોતાના અભ્યાસ તથા સંશોધન કાર્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે.
National Overseas Scholarship માટે અરજીઓ સંબંધિત મંત્રાલયો દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે. અનુસૂચિત જાતિ, DNT, જમીનવિહોણા કૃષિ મજૂરો અને પરંપરાગત કારીગર વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રાલય (MSJE) ના પોર્ટલ મારફતે અરજી કરી શકે છે.
જ્યારે અનુસૂચિત જનજાતિ વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે અરજી પ્રક્રિયા જનજાતીય કાર્ય મંત્રાલયના National Overseas Scholarship પોર્ટલ દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવે છે. અરજી કરતા પહેલાં ઉમેદવારોએ પાત્રતા માપદંડ, જરૂરી દસ્તાવેજો, યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ સંબંધિત શરતો અને અરજીની અંતિમ તારીખ અંગેની માહિતી ધ્યાનપૂર્વક તપાસવી જોઈએ.
વિશેષજ્ઞોના મતે National Overseas Scholarship એવા વિદ્યાર્થીઓ માટે તક પ્રદાન કરે છે, જેઓ વિદેશની અગ્રણી યુનિવર્સિટીઓમાં અભ્યાસ કરવા ઇચ્છે છે પરંતુ આર્થિક મર્યાદાઓને કારણે તે કરી શકતા નથી. આ યોજના ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે નવી તકો ઉપલબ્ધ કરાવે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપે છે
